Varaha Purana — Chapter 88

VrP 88.88

रुद्र उवाच । त्रिषु शिष्टेषु वक्ष्यामि द्वीपेषु मनुजान्युत । शाल्मलं पञ्चमं वर्षं प्रवक्ष्ये तन्निबोधत । क्रौञ्चद्वीपस्य विस्ताराच्छाल्मलो द्विगुणो मतः घृतसमुद्रमावृत्य व्यवस्थिस्तद्विस्तारो द्विगुणस्तत्र च सप्त पर्वताः प्रधानास्तावन्ति वर्षाणि तावत्यो नद्यः। तत्र च पर्वताः। सुमहान् पीतःशातकौम्भात् सार्वगुणसौवर्णरोहितसुमनसकुशल ----- जाम्बूनदवैद्युता इत्येते कुलपर्वता वर्षाणि चेति। अथ षष्ठं गोमेदं कथ्यते। शाल्मलं यथा सुरोदेनावृतं तद्वत् सुरोदोऽपि तद्विगुणेन गोमेदेनावृतः। तत्र च प्रधानपर्वतौ द्वावेव। एकस्य तावत्तावसरः। अपरश्च कुमुद इति। समुद्रश्चेक्षुरसस्तद्द्विगुणेन पुष्करेणावृतः। तत्र च पुष्कराख्ये मानसो नाम पर्वतः। तदपि द्विधा छिन्नं वर्षं तत्प्रमाणेन च। स्वादोदकेनावृतम्। ततश्च कटाहम्। एतत् पृथिव्याः प्रमाणम्। ब्रह्माण्डस्य च सकटाहविस्तारप्रमाणम्। एवंविधानामण्डानां परिसंख्या न विद्यते। एतानि कल्पे कल्पे भगवान् नारायणः क्रोडरूपी रसातलान्तःप्रविष्टानि दंष्ट्रैकैनोद्धृत्य स्थितौ स्थापयति। एष वः कथितो मार्गो भूमेरायामविस्तरः । स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि कैलासं निलयं द्विजाः श्रीवराह उवाच । एवमुक्त्वा गतो रुद्रः क्षणाददृश्यमूर्तिमान् । ते च सर्वे गता देवा ऋषयश्च यथागतम्

rudra uvāca | triṣu śiṣṭeṣu vakṣyāmi dvīpeṣu manujānyuta | śālmalaṃ pañcamaṃ varṣaṃ pravakṣye tannibodhata | krauñcadvīpasya vistārācchālmalo dviguṇo mataḥ ghṛtasamudramāvṛtya vyavasthistadvistāro dviguṇastatra ca sapta parvatāḥ pradhānāstāvanti varṣāṇi tāvatyo nadyaḥ| tatra ca parvatāḥ| sumahān pītaḥśātakaumbhāt sārvaguṇasauvarṇarohitasumanasakuśala ----- jāmbūnadavaidyutā ityete kulaparvatā varṣāṇi ceti| atha ṣaṣṭhaṃ gomedaṃ kathyate| śālmalaṃ yathā surodenāvṛtaṃ tadvat surodo'pi tadviguṇena gomedenāvṛtaḥ| tatra ca pradhānaparvatau dvāveva| ekasya tāvattāvasaraḥ| aparaśca kumuda iti| samudraścekṣurasastaddviguṇena puṣkareṇāvṛtaḥ| tatra ca puṣkarākhye mānaso nāma parvataḥ| tadapi dvidhā chinnaṃ varṣaṃ tatpramāṇena ca| svādodakenāvṛtam| tataśca kaṭāham| etat pṛthivyāḥ pramāṇam| brahmāṇḍasya ca sakaṭāhavistārapramāṇam| evaṃvidhānāmaṇḍānāṃ parisaṃkhyā na vidyate| etāni kalpe kalpe bhagavān nārāyaṇaḥ kroḍarūpī rasātalāntaḥpraviṣṭāni daṃṣṭraikainoddhṛtya sthitau sthāpayati| eṣa vaḥ kathito mārgo bhūmerāyāmavistaraḥ | svasti vo'stu gamiṣyāmi kailāsaṃ nilayaṃ dvijāḥ śrīvarāha uvāca | evamuktvā gato rudraḥ kṣaṇādadṛśyamūrtimān | te ca sarve gatā devā ṛṣayaśca yathāgatam