Varaha Purana — Chapter 82

VrP 82.1

रुद्र उवाच । अथ नदीनामवतारं श्रृणुत । आकाशसमुद्रो यः कीर्त्यते सामाख्यस् तस्मादाकाशगामिनी नदी प्रवृत्ता । सा चानवरतमिन्द्रगजेन क्षोभ्यते । सा च चतुरशीतिसहस्त्रोच्छ्राया । सा मेरोः सुदर्शनं करोति । सा च मेरुकूटतटान्तेभ्यः प्रस्खलिता चतुर्धा संजाता । षष्टिं च योजनसहस्त्रं निरालम्बा पतमाना प्रदक्षिणमनुसरन्ती चतुर्द्धा जगाम । सीता चालकनन्दा चक्षुर्भद्रा चेति नामभिः । यथोद्देशं सा चानेकशतसहस्त्रपर्वतानां दारयन्ती गां गतेति गङ्गेत्युच्यते अथ गन्धमादनपार्श्वेऽमरगण्डिका वर्ण्यते । एकत्रिंशद्योजनसहस्त्राणि आयामः चतुःशतविस्तीर्णम्। तत्र केतुमालाः सर्वे जनपदाः । कृष्णवर्णाः पुरुषा महाबलिनः । उत्पलवर्णाः स्त्रियः शुभदर्शनाः । तत्र च महावृक्षाः पनसाः सन्ति । तत्रेश्वरो ब्रह्मपुत्रस्तिष्ठति । तत्रोदपानाच्च जरारोगविवर्जिता वर्षायुतायुषश्च नराः । माल्यवतः पूर्वपार्श्वे पूर्वगण्डिका एकश्रृङ्गाद्योजनसहस्त्राणि मानतस्तत्र च भद्राश्वा नाम जनपदाः भद्रसालवनं च तत्र व्यवस्थितम् । कालाम्रवृक्षाः पुरुषाः श्वेताः पद्मवर्णिनः स्त्रियः कुमुदवर्णा दशवर्षसहस्त्राणि तेषामायुः । तत्र च पञ्च कुलपर्वताः । तद्यथा शैलवर्णः मालाख्यः कोरजश्च त्रिपर्णः नीलश्चेति तद्विनिर्गताः। तदम्भःस्थितानां देशानां तान्येव नामानि । ते च देशा एता नदीः पिबन्ति। तद्यथा सीता सुवाहिनी हंसवती कासा महाचक्रा चन्द्रवती कावेरी सुरसा शाखावती इन्द्रवती अङ्गारवाहिनी हरितोया सोमावर्ता शतह्रदा वनमाला वसुमती हंसा सुपर्णा पञ्चगङ्गा धनुष्मती मणिवप्रा सुब्रह्मभागा विलासिनी कृष्णतोया पुण्योदा नागवती शिवा शेवालिनी मणितटा क्षीरोदा वरुणावती विष्णुपदी महानदी हिरण्यस्कन्धवाहा सुरावती कामोदा पताकाश्चेत्येता महानद्यः । एताश्च गङ्गासमाः कीर्तिताः। आजन्मान्तं पापं विनाशयन्ति । क्षुद्रनद्यश्च कोटिशः। ताश्च नदीर्ये पिबन्ति ते दशवर्षसहस्त्रायुषः। रुद्रोमाभक्ता इति।

rudra uvāca | atha nadīnāmavatāraṃ śrṛṇuta | ākāśasamudro yaḥ kīrtyate sāmākhyas tasmādākāśagāminī nadī pravṛttā | sā cānavaratamindragajena kṣobhyate | sā ca caturaśītisahastrocchrāyā | sā meroḥ sudarśanaṃ karoti | sā ca merukūṭataṭāntebhyaḥ praskhalitā caturdhā saṃjātā | ṣaṣṭiṃ ca yojanasahastraṃ nirālambā patamānā pradakṣiṇamanusarantī caturddhā jagāma | sītā cālakanandā cakṣurbhadrā ceti nāmabhiḥ | yathoddeśaṃ sā cānekaśatasahastraparvatānāṃ dārayantī gāṃ gateti gaṅgetyucyate atha gandhamādanapārśve'maragaṇḍikā varṇyate | ekatriṃśadyojanasahastrāṇi āyāmaḥ catuḥśatavistīrṇam| tatra ketumālāḥ sarve janapadāḥ | kṛṣṇavarṇāḥ puruṣā mahābalinaḥ | utpalavarṇāḥ striyaḥ śubhadarśanāḥ | tatra ca mahāvṛkṣāḥ panasāḥ santi | tatreśvaro brahmaputrastiṣṭhati | tatrodapānācca jarārogavivarjitā varṣāyutāyuṣaśca narāḥ | mālyavataḥ pūrvapārśve pūrvagaṇḍikā ekaśrṛṅgādyojanasahastrāṇi mānatastatra ca bhadrāśvā nāma janapadāḥ bhadrasālavanaṃ ca tatra vyavasthitam | kālāmravṛkṣāḥ puruṣāḥ śvetāḥ padmavarṇinaḥ striyaḥ kumudavarṇā daśavarṣasahastrāṇi teṣāmāyuḥ | tatra ca pañca kulaparvatāḥ | tadyathā śailavarṇaḥ mālākhyaḥ korajaśca triparṇaḥ nīlaśceti tadvinirgatāḥ| tadambhaḥsthitānāṃ deśānāṃ tānyeva nāmāni | te ca deśā etā nadīḥ pibanti| tadyathā sītā suvāhinī haṃsavatī kāsā mahācakrā candravatī kāverī surasā śākhāvatī indravatī aṅgāravāhinī haritoyā somāvartā śatahradā vanamālā vasumatī haṃsā suparṇā pañcagaṅgā dhanuṣmatī maṇivaprā subrahmabhāgā vilāsinī kṛṣṇatoyā puṇyodā nāgavatī śivā śevālinī maṇitaṭā kṣīrodā varuṇāvatī viṣṇupadī mahānadī hiraṇyaskandhavāhā surāvatī kāmodā patākāścetyetā mahānadyaḥ | etāśca gaṅgāsamāḥ kīrtitāḥ| ājanmāntaṃ pāpaṃ vināśayanti | kṣudranadyaśca koṭiśaḥ| tāśca nadīrye pibanti te daśavarṣasahastrāyuṣaḥ| rudromābhaktā iti|