Varaha Purana — Chapter 78

VrP 78.78

रुद्र उवाच । तथा चतुर्णां वक्ष्यामि शैलेन्द्राणां यथाक्रमम् । अनुविध्यानि रम्याणि विहङ्गैः कूजितानि च अनेकपक्षियुक्तात्मश्रृङ्गाणि सुबहूनि च । देवानां दिव्यनारीभिः समं क्रीडामयानि च किन्नरोद्गीतघुष्टानि शीतमन्दसुगन्धिभिः । पवनैः सेव्यमानानि रमणीयतराणि च चतुर्द्दिक्षु विराजन्ते नामतः श्रृणुतानघाः । पूर्वे चैत्ररथं नाम दक्षिणे गन्धमादनम् । प्रभावेण सुतोयानि नवखण्डयुतानि च वनषण्डांस्तथाक्रम्य देवता ललनायुताः । यत्र क्रीडन्ति चोद्देशे मुदा परमया युताः अनुबन्धानि रम्याणि विहगैः कूजितानि च । रत्नोपकीर्णतिर्थानि महापुण्यजलानि च अनेकजलयन्त्रैश्च नादितानि महान्ति च । शाखाभिर्लम्बमानाभी रुवत्पक्षिकुलालिभिः कमलोत्पलकह्लारशोभितानि सरांसि च । चतुर्षु तेषु गिरिषु नानागुणयुतेषु च अरुणोदं तु पूर्वेण दक्षिणे मानसं स्मृतम् । असितोदं पश्चिमे च महाभद्रं तथोत्तरे । कुमुदैः श्वेतकपिलैः कह्लारैर्भूषितानि च अरुणोदयस्य ये शैलाः प्राच्या वै नामतः स्मृताः । तान् कीर्त्त्यमानांस्तत्त्वेन श्रृणुध्वं गदतो मम विकङ्को मणिश्रृङ्गश्च सुपात्रश्चोपलो महान् । महानीलोऽथ कुम्भश्च सुबिन्दुर्मदनस्तथा वेणुनद्धः सुमेदाश्च निषधो देवपर्वतः । इत्येते पर्वतवराः पुण्याश्च गिरयोऽपरे पूर्वेण मन्दरात् सिद्धाः पर्वताश्च मदायुताः । सरसो मानसस्येह दक्षिणेन महाचलाः ये कीर्त्तिता मया तुभ्यं नामतस्तान् निबोधत । शैलस्त्रिशिरश्चैव शिशिरश्चाचलोत्तमः कपिश्च शतमक्षश्च तुरगश्चैव सानुमान् । ताम्राहश्च विषश्चैव तथा श्वेतोदनो गिरिः समूलश्चैव सरलो रत्नकेतुश्च पर्वतः । एकमूलो महाश्रृङ्गो गजमूलोऽपि शावकः पञ्चशैलश्च कैलासो हिमवानचलोत्तमः । उत्तरा ये महाशैलास्तान् वक्ष्यामि निबोधत कपिलः पिङ्गलो भद्रः सरसश्च महाचलः । कुमुदो मधुमांश्चैव गर्जनो मर्कटस्तथा कृष्णश्च पाण्डवश्चैव सहस्त्रशिरसस्तथा । पारियात्रश्च शैलेन्द्रः श्रृङ्गवानचलोत्तमः । इत्येते पर्वतवराः श्रीमन्तः पश्चिमे स्मृताः महाभद्रस्य सरस उत्तरेण द्विजोत्तमाः । ये पर्वताः स्थिता विप्रास्तान् वक्ष्यामि निबोधत हंसकूटो महाशैलो वृषहंसश्च पर्वतः । कपिञ्जलश्च शैलेन्द्र इन्द्रशैलश्च सानुमान् नीलः कनकश्रृङ्गश्च शतश्रृङ्गश्च पर्वतः । पुष्करो मेघशैलोऽथ विरजाश्चाचलोत्तमः । जारुचिश्चैव शैलेन्द्र इत्येते उत्तराः स्मृताः इत्येतेषां तु मुख्यानामुत्तरेषु यथाक्रमम् । स्थलीरन्तरद्रोण्यश्च सरांसि च निबोधत

rudra uvāca | tathā caturṇāṃ vakṣyāmi śailendrāṇāṃ yathākramam | anuvidhyāni ramyāṇi vihaṅgaiḥ kūjitāni ca anekapakṣiyuktātmaśrṛṅgāṇi subahūni ca | devānāṃ divyanārībhiḥ samaṃ krīḍāmayāni ca kinnarodgītaghuṣṭāni śītamandasugandhibhiḥ | pavanaiḥ sevyamānāni ramaṇīyatarāṇi ca caturddikṣu virājante nāmataḥ śrṛṇutānaghāḥ | pūrve caitrarathaṃ nāma dakṣiṇe gandhamādanam | prabhāveṇa sutoyāni navakhaṇḍayutāni ca vanaṣaṇḍāṃstathākramya devatā lalanāyutāḥ | yatra krīḍanti coddeśe mudā paramayā yutāḥ anubandhāni ramyāṇi vihagaiḥ kūjitāni ca | ratnopakīrṇatirthāni mahāpuṇyajalāni ca anekajalayantraiśca nāditāni mahānti ca | śākhābhirlambamānābhī ruvatpakṣikulālibhiḥ kamalotpalakahlāraśobhitāni sarāṃsi ca | caturṣu teṣu giriṣu nānāguṇayuteṣu ca aruṇodaṃ tu pūrveṇa dakṣiṇe mānasaṃ smṛtam | asitodaṃ paścime ca mahābhadraṃ tathottare | kumudaiḥ śvetakapilaiḥ kahlārairbhūṣitāni ca aruṇodayasya ye śailāḥ prācyā vai nāmataḥ smṛtāḥ | tān kīrttyamānāṃstattvena śrṛṇudhvaṃ gadato mama vikaṅko maṇiśrṛṅgaśca supātraścopalo mahān | mahānīlo'tha kumbhaśca subindurmadanastathā veṇunaddhaḥ sumedāśca niṣadho devaparvataḥ | ityete parvatavarāḥ puṇyāśca girayo'pare pūrveṇa mandarāt siddhāḥ parvatāśca madāyutāḥ | saraso mānasasyeha dakṣiṇena mahācalāḥ ye kīrttitā mayā tubhyaṃ nāmatastān nibodhata | śailastriśiraścaiva śiśiraścācalottamaḥ kapiśca śatamakṣaśca turagaścaiva sānumān | tāmrāhaśca viṣaścaiva tathā śvetodano giriḥ samūlaścaiva saralo ratnaketuśca parvataḥ | ekamūlo mahāśrṛṅgo gajamūlo'pi śāvakaḥ pañcaśailaśca kailāso himavānacalottamaḥ | uttarā ye mahāśailāstān vakṣyāmi nibodhata kapilaḥ piṅgalo bhadraḥ sarasaśca mahācalaḥ | kumudo madhumāṃścaiva garjano markaṭastathā kṛṣṇaśca pāṇḍavaścaiva sahastraśirasastathā | pāriyātraśca śailendraḥ śrṛṅgavānacalottamaḥ | ityete parvatavarāḥ śrīmantaḥ paścime smṛtāḥ mahābhadrasya sarasa uttareṇa dvijottamāḥ | ye parvatāḥ sthitā viprāstān vakṣyāmi nibodhata haṃsakūṭo mahāśailo vṛṣahaṃsaśca parvataḥ | kapiñjalaśca śailendra indraśailaśca sānumān nīlaḥ kanakaśrṛṅgaśca śataśrṛṅgaśca parvataḥ | puṣkaro meghaśailo'tha virajāścācalottamaḥ | jāruciścaiva śailendra ityete uttarāḥ smṛtāḥ ityeteṣāṃ tu mukhyānāmuttareṣu yathākramam | sthalīrantaradroṇyaśca sarāṃsi ca nibodhata