Varaha Purana — Chapter 7

VrP 7.7

धरण्युवाच । रैभ्योऽसौ मुनिशार्दूलः श्रुत्वा सिद्धं वसुं तदा । स्वयं किमकरोद् देव संशयो मे महानयम् श्रीवराह उवाच । स रैभ्यो मुनिशार्दूलः श्रुत्वा सिद्धं वसुं तदा । आजगाम गयां पुण्यां पितृतीर्थं तपोधनः । तत्र गत्वा पितॄन् भक्त्या पिण्डदानेन तर्पयत् ततो वै सुहमत्तीव्रं तपः परमदुश्चरम् । चरतस्तस्य तत्तीव्रं तपो रैभ्यस्य धीमतः । आजगाम महायोगी विमानस्थोऽतिदीप्तिमान् त्रसरेणुसमे शुद्धे विमाने सूर्यसन्निभे । परमाणुप्रमाणेन पुरुषस्तत्र दीप्तिमान् सोऽब्रवीद् रैभ्य किं कार्यं तपश्चरसि सुव्रत । एवमुक्त्वा दिवो भूमिं मापयामास वै पुमान् तत्रापि रथपञ्चाभं विमानं सूर्यसन्निभम् । युगपद् ब्रह्मभुवनं व्याप्नुवन्तं ददर्श सः ततः स विस्मयाविष्टो रैभ्यः प्रणतिपूर्वकम् । पप्रच्छ तं महायोगिन् को भवान् प्रब्रवीतु मे पुरुष उवाच । अहं रुद्रादवरजो ब्रह्मणो मानसः सुतः । नाम्ना सनत्कुमारेति जनलोके वसाम्यहम् भवतः पार्श्वमायातः प्रणयेन तपोधन । धन्योऽसि सर्वथा वत्स ब्रह्मणः कुलवर्धनः रैभ्य उवाच । नमोऽस्तु ते योगिवर प्रसीद दयां मह्यं कुरुषे विश्वरूप । किमत्र कृत्यं वद योगिसिंह कथं हि धन्योऽहमुक्तस्त्वया च सनत्कुमार उवाच । धन्यस्त्वमेव द्विजवर्यमुख्य यद् वेदवादाभिरतः पितॄंश्च । प्रीणासि मन्त्रव्रतजप्यहोमै- र्गयां समासाद्य तथाऽन्नपिण्डैः श्रृणुष्व चान्यं नृपतिर्बभूव विशालनामा स पुरीं विशालाम् । उवास धन्यो धृतिमानपुत्रः स्वयं विशालाधिपतिर्द्विजाग्र्यान् । पप्रच्छ पुत्रार्थममित्रसाह - स्ते ब्राह्मणाश्चोचुरदीनसत्त्वाः र्गत्वा गयामन्नदानैरनेकैः । ध्रुवं सुतस्ते भविता नृपेश सुसंप्रदाता सकलक्षितीशः इतीरितो ब्राह्मणैः स प्रहृष्टो राजा विशालाधिपतिः प्रयत्नात् । आगत्य तेन प्रवरेण तीर्थे मघासु भक्त्याऽथ कृतं पितॄणाम् पिण्डप्रदानं विधिना प्रयत्ना- ददद्वियत्युत्तममूर्तयस्तान् । पश्यन् स पुंसः सितपीतकृष्णा- नुवाच राजा किमिदं भवद्भिः । उपेक्ष्यते शंसत सर्वमेव कौतूहलं मे मनसि प्रवृत्तम् सित उवाच । अहं सितस्ते जनकोऽस्मि तात नाम्ना च वृत्तेन च कर्मणा च । अयं च मे जनको रक्तवर्णो नृशंसकृद् ब्रह्महा पापकारी अधीश्वरो नाम परः पिताऽस्य कृष्णो वृत्त्या कर्मणा चापि कृष्णः । एतेन कृष्णेन हताः पुरा वै जन्मन्यनेके ऋषयः पुराणाः एतौ मृतौ द्वावपि पुत्र रौद्र- मवीचिसंज्ञं नरकं प्रपन्नौ । अधीश्वरो मे जनकः परोऽस्य कृष्णः पिता द्वावपि दीर्घकालम् । अहं च शुद्धेन निजेन कर्मणा शक्रासनं प्रापितो दुर्लभं ततः त्वया पुनर्मन्त्रविदा गयायां पिण्डप्रदानेन बलादिमौ च । मेलापितौ तीर्थपिण्डप्रदान - प्रभावतो मे नरकाश्रितावपि पितॄन् पितामहांस्तत्र तथैव प्रपितामहान् । प्रीणयामीति तत्तोयं त्वया दत्तमरिंदम तेनास्मद्युगपद्योगो जातो वाक्येन सत्तम । तीर्थप्रभावाद् गच्छामः पितृलोकं न संशयः अत्र पिण्डप्रदानेन एतौ तव पितामहौ । दुर्गतावपि संसिद्धौ पापकृद्विकृतिं गतौ तीर्थप्रभाव एषोऽस्मिन् ब्रह्मघ्नस्यापि तत्सुतः । पुतः पिण्डप्रदानेन कुर्यादुद्धरणं पुनः एतस्मात् कारणात् पुत्र अहमेतौ विगृह्य वै । आगतोऽस्मि भवन्तं वै द्रष्टुं यास्यामि साम्प्रतम् । एतस्मात् कारणाद् रैभ्य भवान् धन्यो मयोच्यते सकृद् गयाभिगमनं सकृत्पिण्डप्रदापनम् । दुर्लभं त्वं पुनर्नित्यमस्मिन्नेव व्यवस्थितः किमनु प्रोच्यते रैभ्य तव पुण्यमिदं प्रभो । येन साक्षाद् गदापाणिर्दृष्टो नारायणः स्वयम् ततो गदाधरः साक्षादस्मिंस्तीर्थे व्यवस्थितः । अतोऽतिविख्याततमं तीर्थमेतद् द्विजोत्तम श्रीवराह उवाच । एवमुक्त्वा महायोगी तत्रैवान्तरधीयत । रैभ्योऽपि च गदापाणेर्हरेः स्तोत्रमथाकरोत् रैभ्य उवाच । गदाधरं विबुधजनैरभिष्टुतं धृतक्षमं क्षुधितजनार्त्तिनाशनम् । शिवं विशालासुरसैन्यमर्दनं नमाम्यहं हतसकलाशुभं स्मृतौ पुराणपूर्वं पुरुषं पुरुष्टृतं पुरातनं विमलमलं नृणां गतिम् । त्रिविक्रमं धृतधरणिं बलेर्हं गदाधरं रहसि नमामि केशवम् सुशुद्धभावं विभवैरुपावृतं श्रियावृतं विगतमलं विचक्षणम् । क्षितीश्वरैरपगतकिल्बिषैः स्तुतं गदाधरं प्रणमति यः सुखं वसेत् सुरासुरैरर्च्चितपादपङ्कजं केयूरहाराङ्गदमौलिधारिणम् । अब्धौ शयानं च रथाङ्गपाणिनं गदाधरं प्रणमति यः सुखं वसेत् सितं कृते त्रेतायुगेऽरुणं विभुं तथा तृतीये पीतवर्णमच्युतम् । कलौ घनालिप्रतिमं महेश्वरं गदाधरं प्रणमति यः सुखं वसेत् बीजोद्भवो यः सृजते चतुर्मुख- स्तथैव नारायणरूपतो जगत् । प्रपालयेद् रुद्रवपुस्तथान्तकृद् गदाधरो जयतु षडर्द्धमूर्तिमान् सत्त्वं रजश्चैव तमो गुणास्त्रय- स्त्वेतेषु नान्यस्य समुद्भवः किल । स चैक एव त्रिविधो गदाधरो दधातु धैर्यं मम धर्ममोक्षयोः संसारतोयार्णवदुःखतन्तुभि- र्वियोगनक्रक्रमणैः सुभीषणैः । मज्जन्तमुच्चैः सुतरां महाप्लवे गदाधरो मामु दधातु पोतवत् स्वयं त्रिमूर्तिः स्वमिवात्मनात्मनि स्वशक्तितश्चाण्डमिदं ससर्ज्ज ह । तस्मिञ्जलोत्थासनमार्यतेजसं ससर्ज्ज यस्तं प्रणतोऽस्मि भूधरम् मत्स्यादिनामानि जगत्सु केवलं सुरादिसंरक्षणतो वृषाकपिः । मुख्यस्वरूपेण समन्ततो विभु- र्गदाधरो मे विदधातु सद्गतिम् श्रीवराह उवाच । एवं स्तुतस्तदा विष्णुर्भक्त्या रैभ्येण धीमता । प्रादुर्बभूव सहसा पीतवासा जनार्दनः शङ्खचक्रगदापाणिर्गरुडस्थो वियद्गतः । उवाच मेघगम्भीरधीरवाक् पुरुषोत्तमः तुष्टोऽस्मि रैभ्य भक्त्या ते स्तुत्या च द्विजसत्तम । तीर्थस्नानेन च विभो ब्रूहि यत्तेऽभिवाञ्छितम् रैभ्य उवाच । गतिं मे देहि देवेश यत्र ते सनकादयः । वसेयं तत्र येनाहं त्वत्प्रसादाद् गदाधर देव उवाच । एवमस्त्विति ते ब्रह्मन्नित्युक्त्वाऽन्तरधीयत । भगवानपि रैभ्यस्तु दिव्यज्ञानसमन्वितः क्षणाद् बभूव देवेन परितुष्टेन चक्रिणा । जगाम यत्र ते सिद्धाः सनकाद्या महर्षयः एतच्च रैभ्यनिर्द्दिष्टं स्तोत्रं विष्णोर्गदाभृतः । यः पठेत् स गयां गत्वा पिण्डदानाद् विशिष्यते

dharaṇyuvāca | raibhyo'sau muniśārdūlaḥ śrutvā siddhaṃ vasuṃ tadā | svayaṃ kimakarod deva saṃśayo me mahānayam śrīvarāha uvāca | sa raibhyo muniśārdūlaḥ śrutvā siddhaṃ vasuṃ tadā | ājagāma gayāṃ puṇyāṃ pitṛtīrthaṃ tapodhanaḥ | tatra gatvā pitṝn bhaktyā piṇḍadānena tarpayat tato vai suhamattīvraṃ tapaḥ paramaduścaram | caratastasya tattīvraṃ tapo raibhyasya dhīmataḥ | ājagāma mahāyogī vimānastho'tidīptimān trasareṇusame śuddhe vimāne sūryasannibhe | paramāṇupramāṇena puruṣastatra dīptimān so'bravīd raibhya kiṃ kāryaṃ tapaścarasi suvrata | evamuktvā divo bhūmiṃ māpayāmāsa vai pumān tatrāpi rathapañcābhaṃ vimānaṃ sūryasannibham | yugapad brahmabhuvanaṃ vyāpnuvantaṃ dadarśa saḥ tataḥ sa vismayāviṣṭo raibhyaḥ praṇatipūrvakam | papraccha taṃ mahāyogin ko bhavān prabravītu me puruṣa uvāca | ahaṃ rudrādavarajo brahmaṇo mānasaḥ sutaḥ | nāmnā sanatkumāreti janaloke vasāmyaham bhavataḥ pārśvamāyātaḥ praṇayena tapodhana | dhanyo'si sarvathā vatsa brahmaṇaḥ kulavardhanaḥ raibhya uvāca | namo'stu te yogivara prasīda dayāṃ mahyaṃ kuruṣe viśvarūpa | kimatra kṛtyaṃ vada yogisiṃha kathaṃ hi dhanyo'hamuktastvayā ca sanatkumāra uvāca | dhanyastvameva dvijavaryamukhya yad vedavādābhirataḥ pitṝṃśca | prīṇāsi mantravratajapyahomai- rgayāṃ samāsādya tathā'nnapiṇḍaiḥ śrṛṇuṣva cānyaṃ nṛpatirbabhūva viśālanāmā sa purīṃ viśālām | uvāsa dhanyo dhṛtimānaputraḥ svayaṃ viśālādhipatirdvijāgryān | papraccha putrārthamamitrasāha - ste brāhmaṇāścocuradīnasattvāḥ rgatvā gayāmannadānairanekaiḥ | dhruvaṃ sutaste bhavitā nṛpeśa susaṃpradātā sakalakṣitīśaḥ itīrito brāhmaṇaiḥ sa prahṛṣṭo rājā viśālādhipatiḥ prayatnāt | āgatya tena pravareṇa tīrthe maghāsu bhaktyā'tha kṛtaṃ pitṝṇām piṇḍapradānaṃ vidhinā prayatnā- dadadviyatyuttamamūrtayastān | paśyan sa puṃsaḥ sitapītakṛṣṇā- nuvāca rājā kimidaṃ bhavadbhiḥ | upekṣyate śaṃsata sarvameva kautūhalaṃ me manasi pravṛttam sita uvāca | ahaṃ sitaste janako'smi tāta nāmnā ca vṛttena ca karmaṇā ca | ayaṃ ca me janako raktavarṇo nṛśaṃsakṛd brahmahā pāpakārī adhīśvaro nāma paraḥ pitā'sya kṛṣṇo vṛttyā karmaṇā cāpi kṛṣṇaḥ | etena kṛṣṇena hatāḥ purā vai janmanyaneke ṛṣayaḥ purāṇāḥ etau mṛtau dvāvapi putra raudra- mavīcisaṃjñaṃ narakaṃ prapannau | adhīśvaro me janakaḥ paro'sya kṛṣṇaḥ pitā dvāvapi dīrghakālam | ahaṃ ca śuddhena nijena karmaṇā śakrāsanaṃ prāpito durlabhaṃ tataḥ tvayā punarmantravidā gayāyāṃ piṇḍapradānena balādimau ca | melāpitau tīrthapiṇḍapradāna - prabhāvato me narakāśritāvapi pitṝn pitāmahāṃstatra tathaiva prapitāmahān | prīṇayāmīti tattoyaṃ tvayā dattamariṃdama tenāsmadyugapadyogo jāto vākyena sattama | tīrthaprabhāvād gacchāmaḥ pitṛlokaṃ na saṃśayaḥ atra piṇḍapradānena etau tava pitāmahau | durgatāvapi saṃsiddhau pāpakṛdvikṛtiṃ gatau tīrthaprabhāva eṣo'smin brahmaghnasyāpi tatsutaḥ | putaḥ piṇḍapradānena kuryāduddharaṇaṃ punaḥ etasmāt kāraṇāt putra ahametau vigṛhya vai | āgato'smi bhavantaṃ vai draṣṭuṃ yāsyāmi sāmpratam | etasmāt kāraṇād raibhya bhavān dhanyo mayocyate sakṛd gayābhigamanaṃ sakṛtpiṇḍapradāpanam | durlabhaṃ tvaṃ punarnityamasminneva vyavasthitaḥ kimanu procyate raibhya tava puṇyamidaṃ prabho | yena sākṣād gadāpāṇirdṛṣṭo nārāyaṇaḥ svayam tato gadādharaḥ sākṣādasmiṃstīrthe vyavasthitaḥ | ato'tivikhyātatamaṃ tīrthametad dvijottama śrīvarāha uvāca | evamuktvā mahāyogī tatraivāntaradhīyata | raibhyo'pi ca gadāpāṇerhareḥ stotramathākarot raibhya uvāca | gadādharaṃ vibudhajanairabhiṣṭutaṃ dhṛtakṣamaṃ kṣudhitajanārttināśanam | śivaṃ viśālāsurasainyamardanaṃ namāmyahaṃ hatasakalāśubhaṃ smṛtau purāṇapūrvaṃ puruṣaṃ puruṣṭṛtaṃ purātanaṃ vimalamalaṃ nṛṇāṃ gatim | trivikramaṃ dhṛtadharaṇiṃ balerhaṃ gadādharaṃ rahasi namāmi keśavam suśuddhabhāvaṃ vibhavairupāvṛtaṃ śriyāvṛtaṃ vigatamalaṃ vicakṣaṇam | kṣitīśvarairapagatakilbiṣaiḥ stutaṃ gadādharaṃ praṇamati yaḥ sukhaṃ vaset surāsurairarccitapādapaṅkajaṃ keyūrahārāṅgadamaulidhāriṇam | abdhau śayānaṃ ca rathāṅgapāṇinaṃ gadādharaṃ praṇamati yaḥ sukhaṃ vaset sitaṃ kṛte tretāyuge'ruṇaṃ vibhuṃ tathā tṛtīye pītavarṇamacyutam | kalau ghanālipratimaṃ maheśvaraṃ gadādharaṃ praṇamati yaḥ sukhaṃ vaset bījodbhavo yaḥ sṛjate caturmukha- stathaiva nārāyaṇarūpato jagat | prapālayed rudravapustathāntakṛd gadādharo jayatu ṣaḍarddhamūrtimān sattvaṃ rajaścaiva tamo guṇāstraya- stveteṣu nānyasya samudbhavaḥ kila | sa caika eva trividho gadādharo dadhātu dhairyaṃ mama dharmamokṣayoḥ saṃsāratoyārṇavaduḥkhatantubhi- rviyoganakrakramaṇaiḥ subhīṣaṇaiḥ | majjantamuccaiḥ sutarāṃ mahāplave gadādharo māmu dadhātu potavat svayaṃ trimūrtiḥ svamivātmanātmani svaśaktitaścāṇḍamidaṃ sasarjja ha | tasmiñjalotthāsanamāryatejasaṃ sasarjja yastaṃ praṇato'smi bhūdharam matsyādināmāni jagatsu kevalaṃ surādisaṃrakṣaṇato vṛṣākapiḥ | mukhyasvarūpeṇa samantato vibhu- rgadādharo me vidadhātu sadgatim śrīvarāha uvāca | evaṃ stutastadā viṣṇurbhaktyā raibhyeṇa dhīmatā | prādurbabhūva sahasā pītavāsā janārdanaḥ śaṅkhacakragadāpāṇirgaruḍastho viyadgataḥ | uvāca meghagambhīradhīravāk puruṣottamaḥ tuṣṭo'smi raibhya bhaktyā te stutyā ca dvijasattama | tīrthasnānena ca vibho brūhi yatte'bhivāñchitam raibhya uvāca | gatiṃ me dehi deveśa yatra te sanakādayaḥ | vaseyaṃ tatra yenāhaṃ tvatprasādād gadādhara deva uvāca | evamastviti te brahmannityuktvā'ntaradhīyata | bhagavānapi raibhyastu divyajñānasamanvitaḥ kṣaṇād babhūva devena parituṣṭena cakriṇā | jagāma yatra te siddhāḥ sanakādyā maharṣayaḥ etacca raibhyanirddiṣṭaṃ stotraṃ viṣṇorgadābhṛtaḥ | yaḥ paṭhet sa gayāṃ gatvā piṇḍadānād viśiṣyate