Varaha Purana — Chapter 54

VrP 54.54

भद्राश्व उवाच । विज्ञानोत्पत्तिकामस्य क आराध्यो भवेद् द्विज । कथं चाराध्यतेऽसौ हि एतदाख्याहि मे द्विज अगस्त्य उवाच । विष्णुरेव सदाराध्यः सर्वदेवैरपि प्रभुः । तस्योपायं प्रवक्ष्यामि येनासौ वरदो भवेत् रहस्यं सर्वदेवानां मुनीनां मनुजांस्तथा । नारायणः परो देवस्तं प्रणम्य न सीदति श्रूयते च पुरा राजन् नारदेन महात्मना । कथितं तुष्टिदं विष्णोर्व्र्तमप्सरसां तथा नारदस्तु पुरा कल्पे गतवान् मानसं सरः । स्नानार्थं तत्र चजापश्यत् सर्वमप्सरसां गणम् तास्तं दृष्ट्वा विलासिन्यो जटामुकुटधारिणम् । अस्थिचर्मावशेषं तु छत्रदण्डकपालिनम् देवासुरमनुष्याणां दिदृक्षुं कलहप्रियम् । ब्रह्मपुत्रं तपोयुक्तं पप्रच्छुस्ता वराङ्गनाः अप्सरस ऊचुः । भगवन् ब्रह्मतनय भर्तृकामा वयं द्विज । नारायणश्च भर्त्ता नो यथा स्यात् तत् प्रचक्ष्व नः नारद उवाच । प्रणामपूर्वकः प्रश्नः सर्वत्र विहितः शुभः । स च मे न कृतो गर्वाद् युष्माभिर्यौवनस्मयात् तथापि देवदेवस्य विष्णोर्यन्नामकीर्तितम् । भवतीभिस्तथा भर्त्ता भवत्विति हरिः कृतः । तन्नामोच्चारणादेव कृतं सर्वं न संशयः इदानीं कथयाम्याशु व्रतं येन हरिः स्वयम् । वरदत्वमवाप्नोति भर्तृत्वं च नियच्छति नारद उवाच । वसन्ते शुक्लपक्षस्य द्वादशी या भवेच्छुभा । तस्यामुपोष्य विधिवन् निशायां हरिमर्च्चयेत् पर्यङ्कास्तरणं कृत्वा नानाचित्रसमन्वितम् । तत्र लक्ष्म्या युतं रौप्यं हरिं कृत्वा निवेशयेत् तस्योपरि ततः पुष्पैर्मण्डपं कारयेद् बुधः । नृत्यवादित्रगेयैश्च जागरं तत्र कारयेत् मनोभवायेति शिर अनङ्गायेति वै कटिम् । कामाय बाहुमूले तु सुशास्त्रायेति चोदरम् मन्मथायेति पादौ तु हरयेति च सर्वतः । पुष्पैः संपूज्य देवेशं मल्लिकाजातिभिस्तथा पश्चाच्चतुर आदाय इक्षुदण्डान् सुशोभनान् । चतुर्दिक्षु न्यसेत् तस्य देवस्य प्रणतो नृप एवं कृत्वा प्रभाते तु प्रदद्याद् ब्राह्मणाय वै । वेदवेदाङ्गयुक्ताय संपूर्णाङ्गाय धीमते ब्राह्मणांश्च तथा पूज्य व्रतमेतत् समापयेत् । एवं कृते तथा विष्णुर्भर्त्ता वो भविता ध्रुवम् अकृत्वा मत्प्रणामं तु पृष्टो गर्वेण शोभनाः । अवमानस्य तस्यायं विपाको वो भविष्यति एतस्मिन्नेव सरसि अष्टावक्रो महामुनिः । तस्योपहासं कृत्वा तु शापं लप्स्यथ शोभनाः व्रतेनानेन देवेशं पतिं लब्ध्वाऽभिमानतः । अवमानेऽपहरणं गोपालैर्वो भविष्यति । पुरा हर्त्ता च कन्यानां देवो भर्त्ता भविष्यति अगस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा स देवर्षिः प्रययौ नारदः क्षणात् । ता अप्येतद् व्रतं चक्रुस्तुष्टश्चासां स्वयं हरिः

bhadrāśva uvāca | vijñānotpattikāmasya ka ārādhyo bhaved dvija | kathaṃ cārādhyate'sau hi etadākhyāhi me dvija agastya uvāca | viṣṇureva sadārādhyaḥ sarvadevairapi prabhuḥ | tasyopāyaṃ pravakṣyāmi yenāsau varado bhavet rahasyaṃ sarvadevānāṃ munīnāṃ manujāṃstathā | nārāyaṇaḥ paro devastaṃ praṇamya na sīdati śrūyate ca purā rājan nāradena mahātmanā | kathitaṃ tuṣṭidaṃ viṣṇorvrtamapsarasāṃ tathā nāradastu purā kalpe gatavān mānasaṃ saraḥ | snānārthaṃ tatra cajāpaśyat sarvamapsarasāṃ gaṇam tāstaṃ dṛṣṭvā vilāsinyo jaṭāmukuṭadhāriṇam | asthicarmāvaśeṣaṃ tu chatradaṇḍakapālinam devāsuramanuṣyāṇāṃ didṛkṣuṃ kalahapriyam | brahmaputraṃ tapoyuktaṃ papracchustā varāṅganāḥ apsarasa ūcuḥ | bhagavan brahmatanaya bhartṛkāmā vayaṃ dvija | nārāyaṇaśca bharttā no yathā syāt tat pracakṣva naḥ nārada uvāca | praṇāmapūrvakaḥ praśnaḥ sarvatra vihitaḥ śubhaḥ | sa ca me na kṛto garvād yuṣmābhiryauvanasmayāt tathāpi devadevasya viṣṇoryannāmakīrtitam | bhavatībhistathā bharttā bhavatviti hariḥ kṛtaḥ | tannāmoccāraṇādeva kṛtaṃ sarvaṃ na saṃśayaḥ idānīṃ kathayāmyāśu vrataṃ yena hariḥ svayam | varadatvamavāpnoti bhartṛtvaṃ ca niyacchati nārada uvāca | vasante śuklapakṣasya dvādaśī yā bhavecchubhā | tasyāmupoṣya vidhivan niśāyāṃ harimarccayet paryaṅkāstaraṇaṃ kṛtvā nānācitrasamanvitam | tatra lakṣmyā yutaṃ raupyaṃ hariṃ kṛtvā niveśayet tasyopari tataḥ puṣpairmaṇḍapaṃ kārayed budhaḥ | nṛtyavāditrageyaiśca jāgaraṃ tatra kārayet manobhavāyeti śira anaṅgāyeti vai kaṭim | kāmāya bāhumūle tu suśāstrāyeti codaram manmathāyeti pādau tu harayeti ca sarvataḥ | puṣpaiḥ saṃpūjya deveśaṃ mallikājātibhistathā paścāccatura ādāya ikṣudaṇḍān suśobhanān | caturdikṣu nyaset tasya devasya praṇato nṛpa evaṃ kṛtvā prabhāte tu pradadyād brāhmaṇāya vai | vedavedāṅgayuktāya saṃpūrṇāṅgāya dhīmate brāhmaṇāṃśca tathā pūjya vratametat samāpayet | evaṃ kṛte tathā viṣṇurbharttā vo bhavitā dhruvam akṛtvā matpraṇāmaṃ tu pṛṣṭo garveṇa śobhanāḥ | avamānasya tasyāyaṃ vipāko vo bhaviṣyati etasminneva sarasi aṣṭāvakro mahāmuniḥ | tasyopahāsaṃ kṛtvā tu śāpaṃ lapsyatha śobhanāḥ vratenānena deveśaṃ patiṃ labdhvā'bhimānataḥ | avamāne'paharaṇaṃ gopālairvo bhaviṣyati | purā harttā ca kanyānāṃ devo bharttā bhaviṣyati agastya uvāca | evamuktvā sa devarṣiḥ prayayau nāradaḥ kṣaṇāt | tā apyetad vrataṃ cakrustuṣṭaścāsāṃ svayaṃ hariḥ