Varaha Purana — Chapter 51

VrP 51.51

श्रीवराह उवाच । श्रुत्वा दुर्वाससो वाक्यं धरणीव्रतमुत्तमम् । ययौ सत्यतपाः सद्यो हिमवत्पार्श्वमुत्तमम् पुष्पभद्रा नदी यत्र शिला चित्रशिला तथा । वटो भद्रवटो यत्र तत्र तस्याश्रमो बभौ । तत्रोपरि महत् तस्य चरितं संभविष्यति धरण्युवाच । बहुकल्पसहस्त्राणि व्रतस्यास्य सनातन । मया कृतस्य तपसस्तन्मया विस्मृतं प्रभो इदानीं त्वत्प्रसादेन स्मरणं प्राक्तनं मम । जातं जातिस्मरा चास्मि विशोका परमेश्वर यदि नाम परं देव कौतुकं हृदि वर्तते । अगस्त्यः पुनरागत्य भद्राश्वस्य निवेशनम् । यच्चकार स राजा च तन्ममाचक्ष्व भूधर श्रीवराह उवाच । प्रत्यागतमृषिं दृष्ट्वा भद्राश्वः श्वेतवाहनः । वरासनगतं दृष्ट्वा कृत्वा पूजां विशेषतः । अपृच्छन्मोक्षधर्माख्यं प्रश्नं सकलधारिणि भद्राश्व उवाच । भगवन् कर्मणा केन छिद्यते भवसंसृतिः । किं वा कृत्वा न शोचन्ति मूर्त्तामूर्त्तोपपत्तिषु अगस्त्य उवाच । श्रृणु राजन् कथां दिव्यां दूरासन्नव्यवस्थिताम् । दृश्यादृश्यविभागोत्थां समाहितमना नृप नाहो न रात्रिर्न दिशोऽदिशश्च न द्यौर्न देवा न दिनं न सूर्यः । तस्मिन् काले पशुपालेति राजा स पालयामास पशूननेकान् तान् पालयन् स कदाचिद् दिदृक्षुः पूर्वं समुद्रं च जगाम तूर्णम् । अनन्तपारस्य महोदधेस्तु तीरे वनं तत्र वसन्ति सर्पाः अष्टौ द्रुमाः कामवहा नदी च तुर्यक् चोद्र्ध्वं बभ्रमुस्तत्र चान्ये । पञ्च प्रधानाः पुरुषास्तथैकां स्त्रियं बिभ्रते तेजसा दीप्यमानाम् साऽपि स्त्री स्वे वक्षसि धारयन्ती सहस्त्रसूर्यप्रतिमं विशालम् । तस्याधरस्त्रिर्विकारस्त्रिवर्ण- स्तं राजानं पश्य परिभ्रमन्तम् तूष्णींभूता मृतकल्पा इवासन् नृपोऽप्यसौ तद्वनं संविवेश । तस्मिन् प्रविष्टे सर्व एते विविशु- र्भयादैक्यं गतवन्तः क्षणेन तैः सर्पैः स नृपो दुर्विनीतैः संवेष्टितो दस्युभिश्चिन्तयानः । कथं चैतेन भविष्यन्ति येन कथं चैते संसृताः संभवेयुः एवं राज्ञश्चिन्तयतस्त्रिवर्णः पुरुषः परः । श्वेतं रक्तं तथा कृष्णं त्रिवर्णं धारयन्नरः स संज्ञां कृतवान् मह्यमपरोऽथ क्व यास्यसि । एवं तस्य ब्रुवाणस्य महन्नाम व्यजायत तेनापि राजा संवीतः स बुध्यस्वेति चाब्रवीत् । एवमुक्ते ततः स्त्री तु तं राजानं रुरोध ह मायाततं तं मा भैष्ट ततोऽन्यः पुरुषो नृपम् । संवेष्ट्य स्थितवान् वीरस्ततः सर्वेश्वरेश्वरः ततोऽन्ये पञ्च पुरुषा आगत्य नृपसत्तमम् । संविष्ट्य संस्थिताः सर्वे ततो राजा विरोधितः रुद्धे राजनि ते सर्वे एकीभूतास्तु दस्यवः । मथितुं शस्त्रमादाय लीनाऽन्योऽन्यं ततो भयात् तैर्लीनैर्नृपर्तेर्वेश्म बभौ परमशोभनम् । अन्येषामपि पापानां कोटिः साग्राभवन्नृप गृहे भूसलिलं वह्निः सुखशीतश्च मारुतः । सावकाशानि शुभ्राणि पञ्चैकोनगुणानि च एकैव तेषां सुचिरं संवेष्ट्यासज्यसंस्थिता । एवं स पशुपालोऽसौ कृतवानञ्जसा नृप तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा रूपं च नृपतेर्मृधे । त्रिवर्णः पुरुषो राजन्नब्रवीद् राजसत्तमम् त्वत्पुत्रोऽस्मि महाराज ब्रूहि किं करवाणि ते । अस्माभिर्बन्धुमिच्छद्भिर्भवन्तं निश्चयः कृतः यदि नाम कृताः सर्वे वयं देव पराजिताः । एवमेव शरीरेषु लीनास्तिष्ठाम पार्थिव मर्य्येके तव पुत्रत्वं गते सर्वेषु संभवः । एवमुक्तस्ततो राजा तं नरं पुनरब्रवीत् पुत्रो भवति मे कर्त्ता अन्येषामपि सत्तम । युष्मत्सुखैर्नरैर्भावैर्नाहं लिप्ये कदाचन एवमुक्त्वा स नृपतिस्तमात्मजमथाकरोत् । तैर्विमुक्तः स्वयं तेषां मध्ये स विरराम ह

śrīvarāha uvāca | śrutvā durvāsaso vākyaṃ dharaṇīvratamuttamam | yayau satyatapāḥ sadyo himavatpārśvamuttamam puṣpabhadrā nadī yatra śilā citraśilā tathā | vaṭo bhadravaṭo yatra tatra tasyāśramo babhau | tatropari mahat tasya caritaṃ saṃbhaviṣyati dharaṇyuvāca | bahukalpasahastrāṇi vratasyāsya sanātana | mayā kṛtasya tapasastanmayā vismṛtaṃ prabho idānīṃ tvatprasādena smaraṇaṃ prāktanaṃ mama | jātaṃ jātismarā cāsmi viśokā parameśvara yadi nāma paraṃ deva kautukaṃ hṛdi vartate | agastyaḥ punarāgatya bhadrāśvasya niveśanam | yaccakāra sa rājā ca tanmamācakṣva bhūdhara śrīvarāha uvāca | pratyāgatamṛṣiṃ dṛṣṭvā bhadrāśvaḥ śvetavāhanaḥ | varāsanagataṃ dṛṣṭvā kṛtvā pūjāṃ viśeṣataḥ | apṛcchanmokṣadharmākhyaṃ praśnaṃ sakaladhāriṇi bhadrāśva uvāca | bhagavan karmaṇā kena chidyate bhavasaṃsṛtiḥ | kiṃ vā kṛtvā na śocanti mūrttāmūrttopapattiṣu agastya uvāca | śrṛṇu rājan kathāṃ divyāṃ dūrāsannavyavasthitām | dṛśyādṛśyavibhāgotthāṃ samāhitamanā nṛpa nāho na rātrirna diśo'diśaśca na dyaurna devā na dinaṃ na sūryaḥ | tasmin kāle paśupāleti rājā sa pālayāmāsa paśūnanekān tān pālayan sa kadācid didṛkṣuḥ pūrvaṃ samudraṃ ca jagāma tūrṇam | anantapārasya mahodadhestu tīre vanaṃ tatra vasanti sarpāḥ aṣṭau drumāḥ kāmavahā nadī ca turyak codrdhvaṃ babhramustatra cānye | pañca pradhānāḥ puruṣāstathaikāṃ striyaṃ bibhrate tejasā dīpyamānām sā'pi strī sve vakṣasi dhārayantī sahastrasūryapratimaṃ viśālam | tasyādharastrirvikārastrivarṇa- staṃ rājānaṃ paśya paribhramantam tūṣṇīṃbhūtā mṛtakalpā ivāsan nṛpo'pyasau tadvanaṃ saṃviveśa | tasmin praviṣṭe sarva ete viviśu- rbhayādaikyaṃ gatavantaḥ kṣaṇena taiḥ sarpaiḥ sa nṛpo durvinītaiḥ saṃveṣṭito dasyubhiścintayānaḥ | kathaṃ caitena bhaviṣyanti yena kathaṃ caite saṃsṛtāḥ saṃbhaveyuḥ evaṃ rājñaścintayatastrivarṇaḥ puruṣaḥ paraḥ | śvetaṃ raktaṃ tathā kṛṣṇaṃ trivarṇaṃ dhārayannaraḥ sa saṃjñāṃ kṛtavān mahyamaparo'tha kva yāsyasi | evaṃ tasya bruvāṇasya mahannāma vyajāyata tenāpi rājā saṃvītaḥ sa budhyasveti cābravīt | evamukte tataḥ strī tu taṃ rājānaṃ rurodha ha māyātataṃ taṃ mā bhaiṣṭa tato'nyaḥ puruṣo nṛpam | saṃveṣṭya sthitavān vīrastataḥ sarveśvareśvaraḥ tato'nye pañca puruṣā āgatya nṛpasattamam | saṃviṣṭya saṃsthitāḥ sarve tato rājā virodhitaḥ ruddhe rājani te sarve ekībhūtāstu dasyavaḥ | mathituṃ śastramādāya līnā'nyo'nyaṃ tato bhayāt tairlīnairnṛparterveśma babhau paramaśobhanam | anyeṣāmapi pāpānāṃ koṭiḥ sāgrābhavannṛpa gṛhe bhūsalilaṃ vahniḥ sukhaśītaśca mārutaḥ | sāvakāśāni śubhrāṇi pañcaikonaguṇāni ca ekaiva teṣāṃ suciraṃ saṃveṣṭyāsajyasaṃsthitā | evaṃ sa paśupālo'sau kṛtavānañjasā nṛpa tasya tallāghavaṃ dṛṣṭvā rūpaṃ ca nṛpatermṛdhe | trivarṇaḥ puruṣo rājannabravīd rājasattamam tvatputro'smi mahārāja brūhi kiṃ karavāṇi te | asmābhirbandhumicchadbhirbhavantaṃ niścayaḥ kṛtaḥ yadi nāma kṛtāḥ sarve vayaṃ deva parājitāḥ | evameva śarīreṣu līnāstiṣṭhāma pārthiva maryyeke tava putratvaṃ gate sarveṣu saṃbhavaḥ | evamuktastato rājā taṃ naraṃ punarabravīt putro bhavati me karttā anyeṣāmapi sattama | yuṣmatsukhairnarairbhāvairnāhaṃ lipye kadācana evamuktvā sa nṛpatistamātmajamathākarot | tairvimuktaḥ svayaṃ teṣāṃ madhye sa virarāma ha