Varaha Purana — Chapter 50

VrP 50.50

दुर्वासा उवाच । गत्वा तु पुष्करं तीर्थमगस्त्यो मुनिपुंगवः । कार्तिक्यामाजगामाशु पुनर्भद्राश्वमन्दिरम् तमागतं मुनिं प्रेक्ष्य राजा परमधार्मिकः । अर्घपाद्यादिभिः पूज्य कृतासनपरिग्रहम् । उवाच हर्षितो राजा तमृषिं संशितव्रतम् राजोवाच । भगवन् कथितं पूर्वं त्वया ऋषिवरोत्तम । द्वादश्याश्वयुजे मासि विधानं तत् कृतं मया । इदानीं कार्तिके मासि यत् स्यात् पुण्यं वदस्व मे अगस्त्य उवाच । श्रृणु राजन् महाबाहो कार्तिके मासि द्वादशीम् । उपोष्य विधिना येन यच्चास्याः प्राप्यते फलम् प्राग्विधानेन संकल्प्य तद्वत् स्नानं तु कारयेत् । विभुमेवार्चयेद् देवं नारायणमकल्मषम् नमः सहस्त्रशिरसे शिरः संपूजयेद्धरेः । पुरुषायेति च भुजौ कण्ठं वै विश्वरूपिणे । ज्ञानास्त्रायेति चास्त्राणि श्रीवत्साय तथा उरः जगद्ग्रसिष्णवे पूज्य उदरं दिव्यमूर्त्तये । कटिं सहस्त्रपादाय पादौ देवस्य पूजयेत् अनुलोमेन देवेशं पूजयित्वा विचक्षणः । नमो दामोदरायेति सर्वाङ्गं पूजयेद्धरेः एवं संपूज्य विधिना तस्याग्रे चतुरो घटान् । स्थापयेद् रत्नगर्भांस्तु सितचन्दनचर्चितान् स्त्रग्दामबद्धग्रीवांस्तु सितवस्त्रावगुण्ठितान् । स्थापितान् ताम्रपात्रैस्तु तिलपूर्णैः सकाञ्चनैः चत्वारः सागराश्चैव कल्पिता राजसत्तम । तन्मध्ये प्राग्विधानेन सौवर्णं स्थापयेद्धरिम् । योगीश्वरं योगनिद्रां चरन्तं पीतवाससम् तमप्येवं तु संपूज्य जागरं तत्र कारयेत् । कुर्याच्च वैष्णवं यज्ञं यजेद् योगीश्वरं हरिम् षोडशारे तथा चक्रे राजभिर्बहुभिः कृते । एवं कृत्वा प्रभाते तु ब्राह्मर्णाय च दापयेत् चत्वारः सागरा देयाश्चतुर्णां पञ्चमस्य ह । योगीश्वरं तु संपूर्णं दापयेत् प्रयतः शुचिः वेदाढ्ये तु समं दत्तं द्विगुणं तद्विदे तथा । आचार्ये पञ्चरात्राणां सहस्त्रगुणितं भवेत् यस्त्विमं सरहस्यं तु समन्त्रं चोपपादयेत् । विधानं तस्य वै दत्तं कोटिकोटिगुणोत्तरम् गुरवे सति यस्त्वन्यमाश्रयेत् पूजयेत् कुधीः । स दुर्गतिमवाप्नोति दत्तमस्य च निष्फलम् । प्रयत्नेन गुरौ पूर्वं पश्चादन्यस्य दापयेत् अविद्यो वा सविद्यो वा गुरुरेव जनार्दनः । मार्गस्थो वाप्यमार्गस्थो गुरुरेव परा गतिः प्रतिपद्य गुरुं यस्तु मोहाद् विप्रतिपद्यते । स जन्मकोटि नरके पच्यते पुरुषाधमः एवं दत्त्वा विधानेन द्वादश्यां विष्णुमर्च्य च । विप्राणां भोजनं कुर्याद् यथाशक्त्या सदक्षिणम् धरणीव्रतमेतद्धि पुरा कृत्वा प्रजापतिः । प्रजापत्यं तथा लेभे मुक्तिं ब्रह्म च शाश्वतम् युवनाश्वोऽपि राजर्षिरनेन विधिना पुरा । मान्धातारं सुतं लेभे परं ब्रह्म च शाश्वतम् तथा च हैहयो राजा कृतवीर्यो नराधिपः । कार्त्तवीर्यं सुतं लेभे परं ब्रह्म च शाश्वतम् शकुन्तलाऽप्येवमेव तपश्चीर्त्वा महामुने । लेभे शाकुन्तलं पुत्रं दौष्यन्तिं चक्रवर्तिनम् तथा पौराणराजानो वेदोक्ताश्चक्रवर्त्तिनः । अनेन विधिना प्राप्ताश्चक्रवर्तित्वमुत्तमम् धरण्या अपि पाताले मग्नया चरितं पुरा । व्रतमेतत् ततो नाम्ना धरणीव्रतमुत्तमम् उद्धृताऽद्यापि तुष्टेन स्थापिता नौरिवाम्भसि धरणीव्रतमेतद्धि कीर्तितं ते मया मुने । य इदं श्रृणुयाद् भक्त्या यश्च कुर्यान्नरोत्तमः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुसायुज्यमाप्नुयात्

durvāsā uvāca | gatvā tu puṣkaraṃ tīrthamagastyo munipuṃgavaḥ | kārtikyāmājagāmāśu punarbhadrāśvamandiram tamāgataṃ muniṃ prekṣya rājā paramadhārmikaḥ | arghapādyādibhiḥ pūjya kṛtāsanaparigraham | uvāca harṣito rājā tamṛṣiṃ saṃśitavratam rājovāca | bhagavan kathitaṃ pūrvaṃ tvayā ṛṣivarottama | dvādaśyāśvayuje māsi vidhānaṃ tat kṛtaṃ mayā | idānīṃ kārtike māsi yat syāt puṇyaṃ vadasva me agastya uvāca | śrṛṇu rājan mahābāho kārtike māsi dvādaśīm | upoṣya vidhinā yena yaccāsyāḥ prāpyate phalam prāgvidhānena saṃkalpya tadvat snānaṃ tu kārayet | vibhumevārcayed devaṃ nārāyaṇamakalmaṣam namaḥ sahastraśirase śiraḥ saṃpūjayeddhareḥ | puruṣāyeti ca bhujau kaṇṭhaṃ vai viśvarūpiṇe | jñānāstrāyeti cāstrāṇi śrīvatsāya tathā uraḥ jagadgrasiṣṇave pūjya udaraṃ divyamūrttaye | kaṭiṃ sahastrapādāya pādau devasya pūjayet anulomena deveśaṃ pūjayitvā vicakṣaṇaḥ | namo dāmodarāyeti sarvāṅgaṃ pūjayeddhareḥ evaṃ saṃpūjya vidhinā tasyāgre caturo ghaṭān | sthāpayed ratnagarbhāṃstu sitacandanacarcitān stragdāmabaddhagrīvāṃstu sitavastrāvaguṇṭhitān | sthāpitān tāmrapātraistu tilapūrṇaiḥ sakāñcanaiḥ catvāraḥ sāgarāścaiva kalpitā rājasattama | tanmadhye prāgvidhānena sauvarṇaṃ sthāpayeddharim | yogīśvaraṃ yoganidrāṃ carantaṃ pītavāsasam tamapyevaṃ tu saṃpūjya jāgaraṃ tatra kārayet | kuryācca vaiṣṇavaṃ yajñaṃ yajed yogīśvaraṃ harim ṣoḍaśāre tathā cakre rājabhirbahubhiḥ kṛte | evaṃ kṛtvā prabhāte tu brāhmarṇāya ca dāpayet catvāraḥ sāgarā deyāścaturṇāṃ pañcamasya ha | yogīśvaraṃ tu saṃpūrṇaṃ dāpayet prayataḥ śuciḥ vedāḍhye tu samaṃ dattaṃ dviguṇaṃ tadvide tathā | ācārye pañcarātrāṇāṃ sahastraguṇitaṃ bhavet yastvimaṃ sarahasyaṃ tu samantraṃ copapādayet | vidhānaṃ tasya vai dattaṃ koṭikoṭiguṇottaram gurave sati yastvanyamāśrayet pūjayet kudhīḥ | sa durgatimavāpnoti dattamasya ca niṣphalam | prayatnena gurau pūrvaṃ paścādanyasya dāpayet avidyo vā savidyo vā gurureva janārdanaḥ | mārgastho vāpyamārgastho gurureva parā gatiḥ pratipadya guruṃ yastu mohād vipratipadyate | sa janmakoṭi narake pacyate puruṣādhamaḥ evaṃ dattvā vidhānena dvādaśyāṃ viṣṇumarcya ca | viprāṇāṃ bhojanaṃ kuryād yathāśaktyā sadakṣiṇam dharaṇīvratametaddhi purā kṛtvā prajāpatiḥ | prajāpatyaṃ tathā lebhe muktiṃ brahma ca śāśvatam yuvanāśvo'pi rājarṣiranena vidhinā purā | māndhātāraṃ sutaṃ lebhe paraṃ brahma ca śāśvatam tathā ca haihayo rājā kṛtavīryo narādhipaḥ | kārttavīryaṃ sutaṃ lebhe paraṃ brahma ca śāśvatam śakuntalā'pyevameva tapaścīrtvā mahāmune | lebhe śākuntalaṃ putraṃ dauṣyantiṃ cakravartinam tathā paurāṇarājāno vedoktāścakravarttinaḥ | anena vidhinā prāptāścakravartitvamuttamam dharaṇyā api pātāle magnayā caritaṃ purā | vratametat tato nāmnā dharaṇīvratamuttamam uddhṛtā'dyāpi tuṣṭena sthāpitā naurivāmbhasi dharaṇīvratametaddhi kīrtitaṃ te mayā mune | ya idaṃ śrṛṇuyād bhaktyā yaśca kuryānnarottamaḥ | sarvapāpavinirmukto viṣṇusāyujyamāpnuyāt