Varaha Purana — Chapter 35

VrP 35.35

महातपा उवाच । ब्रह्मणो मानसः पुत्रः अत्रिर्नाम महातपाः । तस्य पुत्रोऽभवत्सोमो दक्षजामातृतां गतः सप्तविंशति याः कन्या दाक्षायण्यः प्रकीर्त्तिताः । सोमपत्न्योऽतिमन्तव्यास्तासां श्रेष्ठा तु रोहिणि तामेव रमते सोमो नेतरा इति शुश्रुमः । इतराः प्रोचुरागत्य दक्षस्यासमतां शशेः दक्षोऽप्यसकृदागत्य तमुवाच स नाकरोत् । समतां सोऽपि तं दक्षः शशापान्तर्हितो भव एवं शप्तस्तु दक्षेण सोमो देहं त्यजेदथ । उवाच सोमो दक्षं तु भवानेवं भविष्यति । अनेकजो विहायेमं ब्रह्मदेहं सनातनम् एवमुक्त्वा क्षयं सोम अगमद् दक्षशापतः । देवा मनुष्याः पशवो नष्टे सोमे सवीरुधः क्षीणाभवंस्तदा सर्वा ओषध्यश्च विशेषतः । क्षयं गच्छद्भिरत्यर्थमोषधीभिः सुरर्षभाः मूलेषु वीरुधां सोमः स्थित इत्यूचुरातुराः । तेषां चिन्ताऽभवत् तीव्रा विष्णुं च शरणं ययुः भगवानाह तान् सर्वान् ब्रूत किं क्रियते मया । ते चोचुर्देव दक्षेण शप्तः सोमो विनाशितः तानुवाच तदा देवो मथ्यतां कलशोदधिः । ओषध्यः सर्वतो देवाः प्रक्षिप्याशु सुसंयतैः एवमुक्त्वा ततो देवान् दध्यौ रुद्रं हरिः स्वयम् । ब्रह्माणं च तथा दध्यौ वासुकिं नेत्रकारणात् ते सर्वे तत्र सहिता ममन्थुर्वरुणालयम् । तस्मिंस्तु मथिते जातः पुनः सोमो महीपते योऽसौ क्षेत्रज्ञसंज्ञो वै देहेऽस्मिन् पुरुषः परः । स एव सोमो मन्तव्यो देहिनां जीवसंज्ञितः । परेच्छया स मूर्त्तिं तु पृथक् सौम्यां प्रपेदिवान् तमेव देवमनुजाः षोडशेमाश्च देवताः । उपजीवन्ति वृक्षाश्च तथैवोषधयः प्रभुम् रुद्रस्तमेव सकलं दधार शिरसा तदा । तदात्मिका भवन्त्यापो विश्वमूर्तिरसौ स्मृतः तस्य ब्रह्मा ददौ प्रीतः पौर्णमासीं तिथिं प्रभुः । तस्यामुपोषयेद् राजंस्तमर्थं प्रतिपादयेत् यवान्नहारश्च भवेत् तस्य ज्ञानं प्रयच्छति । कान्तिं पुष्टिं च राजेन्द्र धनं धान्यं च केवलम्

mahātapā uvāca | brahmaṇo mānasaḥ putraḥ atrirnāma mahātapāḥ | tasya putro'bhavatsomo dakṣajāmātṛtāṃ gataḥ saptaviṃśati yāḥ kanyā dākṣāyaṇyaḥ prakīrttitāḥ | somapatnyo'timantavyāstāsāṃ śreṣṭhā tu rohiṇi tāmeva ramate somo netarā iti śuśrumaḥ | itarāḥ procurāgatya dakṣasyāsamatāṃ śaśeḥ dakṣo'pyasakṛdāgatya tamuvāca sa nākarot | samatāṃ so'pi taṃ dakṣaḥ śaśāpāntarhito bhava evaṃ śaptastu dakṣeṇa somo dehaṃ tyajedatha | uvāca somo dakṣaṃ tu bhavānevaṃ bhaviṣyati | anekajo vihāyemaṃ brahmadehaṃ sanātanam evamuktvā kṣayaṃ soma agamad dakṣaśāpataḥ | devā manuṣyāḥ paśavo naṣṭe some savīrudhaḥ kṣīṇābhavaṃstadā sarvā oṣadhyaśca viśeṣataḥ | kṣayaṃ gacchadbhiratyarthamoṣadhībhiḥ surarṣabhāḥ mūleṣu vīrudhāṃ somaḥ sthita ityūcurāturāḥ | teṣāṃ cintā'bhavat tīvrā viṣṇuṃ ca śaraṇaṃ yayuḥ bhagavānāha tān sarvān brūta kiṃ kriyate mayā | te cocurdeva dakṣeṇa śaptaḥ somo vināśitaḥ tānuvāca tadā devo mathyatāṃ kalaśodadhiḥ | oṣadhyaḥ sarvato devāḥ prakṣipyāśu susaṃyataiḥ evamuktvā tato devān dadhyau rudraṃ hariḥ svayam | brahmāṇaṃ ca tathā dadhyau vāsukiṃ netrakāraṇāt te sarve tatra sahitā mamanthurvaruṇālayam | tasmiṃstu mathite jātaḥ punaḥ somo mahīpate yo'sau kṣetrajñasaṃjño vai dehe'smin puruṣaḥ paraḥ | sa eva somo mantavyo dehināṃ jīvasaṃjñitaḥ | parecchayā sa mūrttiṃ tu pṛthak saumyāṃ prapedivān tameva devamanujāḥ ṣoḍaśemāśca devatāḥ | upajīvanti vṛkṣāśca tathaivoṣadhayaḥ prabhum rudrastameva sakalaṃ dadhāra śirasā tadā | tadātmikā bhavantyāpo viśvamūrtirasau smṛtaḥ tasya brahmā dadau prītaḥ paurṇamāsīṃ tithiṃ prabhuḥ | tasyāmupoṣayed rājaṃstamarthaṃ pratipādayet yavānnahāraśca bhavet tasya jñānaṃ prayacchati | kāntiṃ puṣṭiṃ ca rājendra dhanaṃ dhānyaṃ ca kevalam