Varaha Purana — Chapter 33

VrP 33.33

श्रीवराह उवाच । अथापरां रुद्रसंभूतिमाद्यां श्रृणुष्व राजन्निति सोऽभ्युवाच । महातपाः प्रीतितो धर्म्मदक्षः क्षमास्त्रधारी ऋषिरुग्रतेजाः जातः प्रजानां पतिरुग्रतेजा ज्ञानं परं तत्त्वभावं विदित्वा । सृष्टिं सिसृक्षुः क्षुभितोऽतिकोपाद वृद्धिकाले जगतः प्रकामम् तपस्यतोऽतः स्थिरकीर्तिः पुराणो रजस्तमोध्वस्तगतिर्बभूव । वरो वरेण्यो वरदः प्रतापी कृष्णारुणः पुरुषः पिङ्गनेत्रः रुदन्नुक्तो ब्रह्मणा मा रुद त्वं रुद्रस्ततोऽसावभवत् पुराणः । नयस्व सृष्टिं विततस्वरूपां भवान् समर्थोऽसि महानुभाव इत्युक्तमात्रः सलिले ममज्जमग्ने ससर्जात्मभवाय दक्षः । कस्थे तदा देववरे वितेनुः सृष्टिं तु ते मानसा ब्रह्मजाताः तस्यां ततायां तु सुराधिपे तु पैतामहं यज्ञवरं प्रकामम् । मग्नः पुरा यत्सलिले स रुद्रः उत्सृज्य विश्वं तु सुरान् सिसृक्षुः सुस्त्राव यज्ञं सुरसिद्धयक्षानुपागतान् क्रोधवशं जगाम । मन्युं प्रदीप्तं परिभाव्य केन सृष्टं जगन्मां व्यतिरिच्य मोहात् हा हेति चोक्ते ज्वलनार्चिषस्तु तत्राभवन् क्षुद्रपिशाचसङ्घा वेतालभूतानि च योगिसङ्घाः घनं यदा तैर्विततं वियच्च भूमिश्च सर्वाश्च दिशश्च लोकाः । तदा स सर्वज्ञतया चकार धनुश्चतुर्विंशतिहस्तमात्रम् गुणं त्रिवृत्तं च चकार रोषादादत्त दिव्ये च धनुर्गुणं च । ततश्च पूष्णो दशनानविध्यद् भगस्य नेत्रे वृषणौ क्रतोश्च स विद्धबीजो व्यपयात्क्रतुश्च मार्गं वायुर्धारधन् यज्ञवाटात् । देवाश्च सर्वे पशुपतिमुपेयुर्जग्मुश्च सर्वे प्रणतिं भवस्य आगम्य तत्रैव पितामहस्तु भवं प्रतीतः संपरिष्वज्य देवान् । भक्त्योपेतान् वीक्षयद् देवदेवान् विज्ञानमन्तः कुरु वीरबाहो रुद्र उवाच । सृष्टः पूर्वं भवताऽहं न चेमे कस्मान्न भागं परिकल्पयन्ति । यज्ञोद्भवं तेन रुषा मयेमे हृतज्ञाना विकृता देवदेव ब्रह्मा उवाच । देवाः शंभुं स्तुतिभिर्ज्ञानहेतोर् यजध्वमुच्चैरसुराश्च सर्वे । येन रुद्रो भगवांस्तोषमेति सर्वज्ञता तोषमात्रस्य च स्यात् इत्युक्तास्तेन ते देवाः स्तुतिं चक्रुर्महात्मनः देवा ऊचुः । नमो देवातिदेवाय त्रिनेत्राय महात्मने । रक्तपिङ्गलनेत्राय जटामुकुटधारिणे भूतवेतालजुष्टाय महाभोगोपवीतिने । भीमाट्टहासवक्त्राय कपर्दिन् स्थाणवे नमः पूष्णो दन्तविनाशाय भगनेत्रहने नमः । भविष्यवृषचिह्नाय महाभूतपते नमः भविष्यत्रिपुरान्ताय तथान्धकविनाशिने । कैलासवरवासाय करिकृत्तिनिवासिने विकरालोद्र्ध्वकेशाय भैरवाय नमो नमः । अग्निज्वालाकरालाय शशिमौलिकृते नमः भविष्यकृतकापालिव्रताय परमेष्ठिने । तथा दारुवनध्वंसकारिणे तिग्मशूलिने कृतकङ्कणभोगीन्द्र नीलकण्ठ त्रिशूलिने । प्रचण्डदण्डहस्ताय वडवाग्निमुखाय च वेदान्तवेद्याय नमो यज्ञमूर्ते नमो नमः । दक्षयज्ञविनाशाय जगद्भयकराय च विश्वेश्वराय देवाय शिवशंभुभवाय च । कपर्दिने करालाय महादेवाय ते नमः एवं देवैः स्तुतः शंभुरुग्रधन्वा सनातनः । उवाच देवदेवोऽहं यत्करोमि तदुच्यताम् देवा ऊचुः । वेदशास्त्राणि विज्ञानं देहि नो भव माचिरम् । यज्ञं सरहस्यं नो यदि तुष्टोऽसि नः प्रभो महादेव उवाच । भवन्तः पशवः सर्वे भवन्तु सहिता इति । अहं पतिर्वो भवतां ततो मोक्षमवाप्स्यथ । तथेति देवास्तं प्राहुस्ततः पशुपतिर्भवत् ब्रह्मा पशुपतिं प्राह प्रसन्नेनान्तरात्मना । चतुर्द्दशी ते देवेश तिथिरस्तु न संशयः तस्यां तिथौ भवन्तं ये यजन्ते श्रद्धयान्विताः । उपोष्य पश्चाद्भुञ्जीयाद्गोधूमान्नेन वै द्विजान् ।। तस्य त्वं तुष्टिमापन्नो नय स्थानमनुत्तमम् एवमक्तस्तदा रुद्रो ब्रह्मणाऽव्यक्तजन्मना । दन्तान् नेत्रे फले प्रादाद्भगपूष्णोः क्रतोरपि । परिज्ञानं च सकलं स प्रादाच्च सुरेष्वपि एवं रुद्रस्य संभूतिः संभूता ब्रह्मणः पुरा । अनेनैव प्रयोगेन देवानां पतिरुच्यते यश्चैनं श्रृणुयान्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकमवाप्नुयात्

śrīvarāha uvāca | athāparāṃ rudrasaṃbhūtimādyāṃ śrṛṇuṣva rājanniti so'bhyuvāca | mahātapāḥ prītito dharmmadakṣaḥ kṣamāstradhārī ṛṣirugratejāḥ jātaḥ prajānāṃ patirugratejā jñānaṃ paraṃ tattvabhāvaṃ viditvā | sṛṣṭiṃ sisṛkṣuḥ kṣubhito'tikopāda vṛddhikāle jagataḥ prakāmam tapasyato'taḥ sthirakīrtiḥ purāṇo rajastamodhvastagatirbabhūva | varo vareṇyo varadaḥ pratāpī kṛṣṇāruṇaḥ puruṣaḥ piṅganetraḥ rudannukto brahmaṇā mā ruda tvaṃ rudrastato'sāvabhavat purāṇaḥ | nayasva sṛṣṭiṃ vitatasvarūpāṃ bhavān samartho'si mahānubhāva ityuktamātraḥ salile mamajjamagne sasarjātmabhavāya dakṣaḥ | kasthe tadā devavare vitenuḥ sṛṣṭiṃ tu te mānasā brahmajātāḥ tasyāṃ tatāyāṃ tu surādhipe tu paitāmahaṃ yajñavaraṃ prakāmam | magnaḥ purā yatsalile sa rudraḥ utsṛjya viśvaṃ tu surān sisṛkṣuḥ sustrāva yajñaṃ surasiddhayakṣānupāgatān krodhavaśaṃ jagāma | manyuṃ pradīptaṃ paribhāvya kena sṛṣṭaṃ jaganmāṃ vyatiricya mohāt hā heti cokte jvalanārciṣastu tatrābhavan kṣudrapiśācasaṅghā vetālabhūtāni ca yogisaṅghāḥ ghanaṃ yadā tairvitataṃ viyacca bhūmiśca sarvāśca diśaśca lokāḥ | tadā sa sarvajñatayā cakāra dhanuścaturviṃśatihastamātram guṇaṃ trivṛttaṃ ca cakāra roṣādādatta divye ca dhanurguṇaṃ ca | tataśca pūṣṇo daśanānavidhyad bhagasya netre vṛṣaṇau kratośca sa viddhabījo vyapayātkratuśca mārgaṃ vāyurdhāradhan yajñavāṭāt | devāśca sarve paśupatimupeyurjagmuśca sarve praṇatiṃ bhavasya āgamya tatraiva pitāmahastu bhavaṃ pratītaḥ saṃpariṣvajya devān | bhaktyopetān vīkṣayad devadevān vijñānamantaḥ kuru vīrabāho rudra uvāca | sṛṣṭaḥ pūrvaṃ bhavatā'haṃ na ceme kasmānna bhāgaṃ parikalpayanti | yajñodbhavaṃ tena ruṣā mayeme hṛtajñānā vikṛtā devadeva brahmā uvāca | devāḥ śaṃbhuṃ stutibhirjñānahetor yajadhvamuccairasurāśca sarve | yena rudro bhagavāṃstoṣameti sarvajñatā toṣamātrasya ca syāt ityuktāstena te devāḥ stutiṃ cakrurmahātmanaḥ devā ūcuḥ | namo devātidevāya trinetrāya mahātmane | raktapiṅgalanetrāya jaṭāmukuṭadhāriṇe bhūtavetālajuṣṭāya mahābhogopavītine | bhīmāṭṭahāsavaktrāya kapardin sthāṇave namaḥ pūṣṇo dantavināśāya bhaganetrahane namaḥ | bhaviṣyavṛṣacihnāya mahābhūtapate namaḥ bhaviṣyatripurāntāya tathāndhakavināśine | kailāsavaravāsāya karikṛttinivāsine vikarālodrdhvakeśāya bhairavāya namo namaḥ | agnijvālākarālāya śaśimaulikṛte namaḥ bhaviṣyakṛtakāpālivratāya parameṣṭhine | tathā dāruvanadhvaṃsakāriṇe tigmaśūline kṛtakaṅkaṇabhogīndra nīlakaṇṭha triśūline | pracaṇḍadaṇḍahastāya vaḍavāgnimukhāya ca vedāntavedyāya namo yajñamūrte namo namaḥ | dakṣayajñavināśāya jagadbhayakarāya ca viśveśvarāya devāya śivaśaṃbhubhavāya ca | kapardine karālāya mahādevāya te namaḥ evaṃ devaiḥ stutaḥ śaṃbhurugradhanvā sanātanaḥ | uvāca devadevo'haṃ yatkaromi taducyatām devā ūcuḥ | vedaśāstrāṇi vijñānaṃ dehi no bhava māciram | yajñaṃ sarahasyaṃ no yadi tuṣṭo'si naḥ prabho mahādeva uvāca | bhavantaḥ paśavaḥ sarve bhavantu sahitā iti | ahaṃ patirvo bhavatāṃ tato mokṣamavāpsyatha | tatheti devāstaṃ prāhustataḥ paśupatirbhavat brahmā paśupatiṃ prāha prasannenāntarātmanā | caturddaśī te deveśa tithirastu na saṃśayaḥ tasyāṃ tithau bhavantaṃ ye yajante śraddhayānvitāḥ | upoṣya paścādbhuñjīyādgodhūmānnena vai dvijān || tasya tvaṃ tuṣṭimāpanno naya sthānamanuttamam evamaktastadā rudro brahmaṇā'vyaktajanmanā | dantān netre phale prādādbhagapūṣṇoḥ kratorapi | parijñānaṃ ca sakalaṃ sa prādācca sureṣvapi evaṃ rudrasya saṃbhūtiḥ saṃbhūtā brahmaṇaḥ purā | anenaiva prayogena devānāṃ patirucyate yaścainaṃ śrṛṇuyānnityaṃ prātarutthāya mānavaḥ | sarvapāpavinirmukto rudralokamavāpnuyāt