Varaha Purana — Chapter 31

VrP 31.31

महातपा उवाच । मनोर्नाम मनुत्वं च यदेतत् पठ्यते किल । प्रयोजनवशाद् विष्णुरसावेव तु मूर्त्तिमान् योऽसौ नारायणो देवः परात् परतरो नृप । तस्य चिन्ता समुत्पन्ना सृष्टिं प्रति नरोत्तम सृष्टा चेयं मया सृष्टिः पालनीया मयैव ह । कर्मकाण्डं त्वमूर्त्तेन कर्तुं नैवेह शक्यते । तस्मान्मूर्त्तिं सृजाम्येकां यया पाल्यमिदं जगत् एवं चिन्तयतस्तस्य सत्याभिध्यायिनो नृप । प्राक्सृष्टिजातं राजन् वै मूर्त्तिमत् तत्पुरो बभौ पुरोभूते ततस्तस्मिन् देवो नारायणः स्वयम् । प्रविशन्तं ददर्शाथ त्रैलोक्यं तस्य देहतः ततः सस्मार भगवान् वरदानं पुरातनम् । वागादीनां ततस्तुष्टः प्रादात् तस्य पुनर्वरम् सर्वज्ञः सर्वकर्ता त्वं सर्वलोकनमस्कृतः । त्रैलोक्यविशनाच्च त्वं भव विष्णुः सनातनः देवानां सर्वदा कार्यं कर्त्तव्यं ब्रह्मणस्तथा । सर्वज्ञत्वं च भवतु तव देव न संशयः एवमुक्त्वा ततो देवः प्रकृतिस्थो बभूव ह । विष्णुरप्यधुना पूर्वां बुद्धिं सस्मार च प्रभुः तदा संचिन्त्य भगवान् योगनिद्रां महातपाः । तस्यां संस्थाप्य भगवानिन्द्रियार्थोद्भवाः प्रजाः । ध्यात्वा परेण रूपेण ततः सुष्वाप वै प्रभुः तस्य सुप्तस्य जठरान्महत्पद्मं विविःसृतम् । सप्तद्वीपवती पृथ्वी ससमुद्रा सकानना तस्य रूपस्य विस्तारं पातालं नालसंस्थितम् । कर्णिकायां तथा मेरुस्तन्मध्ये ब्रह्मणो भवः एवं दृष्ट्वा परं तस्य शरीरस्य तु संभवम् । मुमुचे तच्छरीरस्थो वायुर्वायुं समं सृजत् अविद्याविजयं चेमं शङ्खरूपेण धारय । अज्ञानच्छेदनार्थाय खङ्गं तेऽस्तु सदा करे कालचक्रमिमं घोरं चक्रं त्वं धारयाच्युत । अधर्मगजघातार्थं गदां धारय केशव मालेयं भूतमाता ते कण्ठे तिष्ठतु सर्वदा । श्रीवत्सकौस्तुभौ चेमौ चन्द्रादित्यच्छलेन ह मारुतस्ते गतिर्वीर गरुत्मान् स च कीर्त्तितः । त्रैलोक्यगामिनी देवी लक्ष्मीस्तेऽस्तु सदाश्रये । द्वादशी च तिथिस्तेऽस्तु कामरूपी च जायते घृताशनो भवेद्यस्तु द्वादश्यां त्वल्परायणः । स स्वर्गवासी भवतु पुमान् स्त्री वा विशेषतः एष विष्णुस्तवाख्यातो मूर्तयो देवदानवान् । हन्ति पाति शरीराणि सृजत्यन्यानि चात्मनः युगे युगे सर्वगोऽयं वेदान्ते पुरुषो ह्यसौ । न हीनबुद्ध्या वक्तव्यो मनुष्योऽयं कदाचन य एवं श्रृणुयात् सर्गं वैष्णवं पापनाशनम् । स कीर्तिमिह संप्राप्य स्वर्गलोके महीयते

mahātapā uvāca | manornāma manutvaṃ ca yadetat paṭhyate kila | prayojanavaśād viṣṇurasāveva tu mūrttimān yo'sau nārāyaṇo devaḥ parāt parataro nṛpa | tasya cintā samutpannā sṛṣṭiṃ prati narottama sṛṣṭā ceyaṃ mayā sṛṣṭiḥ pālanīyā mayaiva ha | karmakāṇḍaṃ tvamūrttena kartuṃ naiveha śakyate | tasmānmūrttiṃ sṛjāmyekāṃ yayā pālyamidaṃ jagat evaṃ cintayatastasya satyābhidhyāyino nṛpa | prāksṛṣṭijātaṃ rājan vai mūrttimat tatpuro babhau purobhūte tatastasmin devo nārāyaṇaḥ svayam | praviśantaṃ dadarśātha trailokyaṃ tasya dehataḥ tataḥ sasmāra bhagavān varadānaṃ purātanam | vāgādīnāṃ tatastuṣṭaḥ prādāt tasya punarvaram sarvajñaḥ sarvakartā tvaṃ sarvalokanamaskṛtaḥ | trailokyaviśanācca tvaṃ bhava viṣṇuḥ sanātanaḥ devānāṃ sarvadā kāryaṃ karttavyaṃ brahmaṇastathā | sarvajñatvaṃ ca bhavatu tava deva na saṃśayaḥ evamuktvā tato devaḥ prakṛtistho babhūva ha | viṣṇurapyadhunā pūrvāṃ buddhiṃ sasmāra ca prabhuḥ tadā saṃcintya bhagavān yoganidrāṃ mahātapāḥ | tasyāṃ saṃsthāpya bhagavānindriyārthodbhavāḥ prajāḥ | dhyātvā pareṇa rūpeṇa tataḥ suṣvāpa vai prabhuḥ tasya suptasya jaṭharānmahatpadmaṃ viviḥsṛtam | saptadvīpavatī pṛthvī sasamudrā sakānanā tasya rūpasya vistāraṃ pātālaṃ nālasaṃsthitam | karṇikāyāṃ tathā merustanmadhye brahmaṇo bhavaḥ evaṃ dṛṣṭvā paraṃ tasya śarīrasya tu saṃbhavam | mumuce taccharīrastho vāyurvāyuṃ samaṃ sṛjat avidyāvijayaṃ cemaṃ śaṅkharūpeṇa dhāraya | ajñānacchedanārthāya khaṅgaṃ te'stu sadā kare kālacakramimaṃ ghoraṃ cakraṃ tvaṃ dhārayācyuta | adharmagajaghātārthaṃ gadāṃ dhāraya keśava māleyaṃ bhūtamātā te kaṇṭhe tiṣṭhatu sarvadā | śrīvatsakaustubhau cemau candrādityacchalena ha mārutaste gatirvīra garutmān sa ca kīrttitaḥ | trailokyagāminī devī lakṣmīste'stu sadāśraye | dvādaśī ca tithiste'stu kāmarūpī ca jāyate ghṛtāśano bhavedyastu dvādaśyāṃ tvalparāyaṇaḥ | sa svargavāsī bhavatu pumān strī vā viśeṣataḥ eṣa viṣṇustavākhyāto mūrtayo devadānavān | hanti pāti śarīrāṇi sṛjatyanyāni cātmanaḥ yuge yuge sarvago'yaṃ vedānte puruṣo hyasau | na hīnabuddhyā vaktavyo manuṣyo'yaṃ kadācana ya evaṃ śrṛṇuyāt sargaṃ vaiṣṇavaṃ pāpanāśanam | sa kīrtimiha saṃprāpya svargaloke mahīyate