Varaha Purana — Chapter 28

VrP 28.28

प्रजापाल उवाच । कथं माया समुत्पन्ना दुर्गा कात्यायनी शुभा । आदिक्षेत्रे स्थिता सूक्ष्मा पृथग्मूर्त्ता व्यजायत महातपा उवाच । आसीद् राजा पुरा राजन् सिन्धुद्वीपः प्रतापवान् । वरुणांशो महाराज सोऽरण्ये तपसि स्थितः पुत्रो मे शक्रनाशाय भवेदिति नारधिपः । एवं कृतमतिः सोऽथ महता तपसा स्वकम् । कलेवरं स्थितो भूत्वा शोषयामास सुव्रत प्रजापाल उवाच । कथं तस्य द्विजश्रेष्ठ शक्रेणापकृतं भवेत् । येनासौ तद्विनाशाय पुत्रमिच्छन् व्रते स्थितः महातपा उवाच । सोऽन्यजन्मनि पुत्रोऽभूत् त्वष्टुर्बलभृतां वरः । अवध्यः सर्वशस्त्रेषु अपां फेनेन नाशितः जलफेनेन निहतस्तस्मिँल्लयमवाप्नुयात् । पुनर्ब्रह्मान्वयाज्जातः सिन्धुद्वीपेति संज्ञितः । स तेपे परमं तीव्रं शक्रवैरमनुस्मरन् ततः कालेन महता नदी वेत्रवती शुभा । मानुषं रूपमास्थाय सालंकारं मनोरमम् । आजगाम यतो राजा तेपे परमकं तपः तां दृष्ट्वा रूपसंपन्नां स राजा क्रुद्धमानसः । उवाच काऽसि सुश्रोणि सत्यं कथय भामिनि नद्युवाच । अहं जलपतेः पत्नी वरुणस्य महात्मनः । नाम्ना वेत्रवती पुण्या त्वामिच्छन्तीहमागता साभिलाषां परस्त्रीं च भजमानां विसर्ज्जयेत् । स पापः पुरुषो ज्ञेयो ब्रह्महत्यां च विन्दति । एवं ज्ञात्वा महाराज भजमानां भजस्व माम् एवमुक्तस्तया राजा साभिलाषोपभुक्तवान् । तस्य सद्योऽभवत् पुत्रो द्वादशार्कसमप्रभः वेत्रवत्युदरे जातो नाम्ना वैत्रासुरोऽभवत् । बलवानतितेजस्वी प्राग्ज्योतिषपतिर्भवत् स कालेन युवा जातो बलवान् दृढविक्रमः । महायोगेन संयुक्तो जिगायेमां वसुंधराम् सप्तद्वीपवतीं पश्चान्मेरुपर्वतमारुहत् । तत्रेन्द्रं प्रथमं जिग्ये पश्चादग्निं यमं ततः । निर्ऋतिं वरुणं वायुं धनदश्चेश्वरं ततः इन्द्रो भग्नो गतः सोग्निं अग्निर्भग्नो यमं ययौ । यमो निर्ऋतिमागच्छन्निर्ऋतिर्वरुणं ययौ इन्द्रादिभिरुपेतस्तु वरुणो वायुमन्वगात् । वायुर्धनपतिं त्वागात् सर्वैरिन्द्रादिभिः सह धनदोऽपि स्वकं मित्रमीशं देवसमन्वितः । इयाय गदया सोऽपि दानवो बलदर्पितः । गदामादाय दुद्राव शिवलोकं प्रति प्रभो शिवोऽप्यवध्यं तं मत्वा देवान् गुह्य ययौ पुरीम् । ब्रह्मणः सुरसिद्धाद्यैर्वन्दितां पुण्यकारिभिः तत्र ब्रह्मा जगत्स्त्रष्टा विष्णुपादोद्भवे जले । नियामिताकाशगतो जपत्यन्तर्जले शुभे । क्षेत्रज्ञमायां गायत्रीं ततो देवा विचुक्रुशुः त्राहि प्रजापते सर्वान् देवानृषिवरानपि । असुराद्भयमापन्नान् त्राहि त्राहीत्यचोदयन् एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा दृष्ट्वा देवांस्तदागतान् । चिन्तयामास देवस्य मायेयं विततं जगत् । नासुरा न सुराश्चात्र मायेयं कीदृशी मता एवं चिन्तयतस्तस्य प्रादुरासीदयोनिजा । शुक्लाम्बरधरा कन्या स्त्रक्किरीटोज्ज्वलानना । अष्टभिर्बाहुभिर्युक्ता दिव्यप्रहरणोद्यता चक्रं शङ्खं गदां पाशं खङ्गं घण्टां तथा धनुः । धारयन्ती तथा चान्यान् बद्धतूणा जलाद् बहिः निश्चक्राम महादेवी सिंहवाहनवेगिता । युयुधे चासुरान् सर्वानेकैव बहुधा स्थिता दिव्यं वर्षसहस्त्रं तु दिव्यैरस्त्रैर्महाबलम् । युद्ध्वा कालात्यये देव्या हतो वैत्रासुरो रणे । ततः किलकिलाशब्दो देवसैन्येऽभवन्महान् हते वैत्रासुरे भीमे तदा सर्वे दिवौकसः । प्रणेमुर्जय युद्धेति स्वयमीशः स्तुतिं जगौ महेश्वर उवाच । जयस्व देवि गायत्रे महामाये महाप्रभे । महादेवि महाभागे महासत्त्वे महोत्सवे दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गि दिव्यस्त्रग्दामभूषिते । वेदमातर्नमस्तुभ्यं त्र्यक्षरस्थे महेश्वरि त्रिलोकस्थे त्रितत्त्वस्थे त्रिवह्निस्थे त्रिशूलिनि । त्रिनेत्रे भीमवक्त्रे च भीमनेत्रे भयानके । कमलासनजे देवि सरस्वति नमोऽस्तु ते नमः पङ्कजपत्राक्षि महामायेऽमृतस्त्रवे । सर्वगे सर्वभूतेशि स्वाहाकारे स्वधेऽम्बिके संपूर्णे पूर्णचन्द्राभे भास्वराङ्गे भवोद्भवे । महाविद्ये महावेद्ये महादैत्यविनाशिनि । महाबुद्ध्युद्भवे देवि वीतशोके किरातिनि त्वं नीतिस्त्वं महाभागे त्वं गीस्त्वं गौस्त्वमक्षरम् । त्वं धीस्त्वं श्रीस्त्वमोङ्कारस्तत्त्वे चापि परिस्थिता । सर्वसत्त्वाहिते देवि नमस्ते परमेश्वरि इत्येवं संस्तुता देवी भवेन परमेष्ठिना । देवैरपि जयेत्युच्चैरित्युक्ता परमेश्वरी यावदास्ते चतुर्वक्त्रस्तावदन्तर्जलाद् बहिः । निश्चक्राम ततो देवीं कृतकृत्यां ददर्श सः तां दृष्ट्वा देवकार्यं च सिद्धं मत्वा पितामहः । भविष्यं कार्यमुद्दिश्य ततो वचनमब्रवीत् ब्रह्मोवाच । इयं देवी वरारोहा यातु शैलं हिमोद्भवम् । तत्र यूयं सुराः सर्वे गत्वा नन्दत माचिरम् नवम्यां च सदा पूज्या इयं देवी समाधिना । वरदा सर्वलोकानां भविष्यति न संशयः नवम्यां यश्च पिष्टाशी भविष्यति हि मानवः । नारी वा तस्य संपन्नं भविष्यति मनोगतम् यश्च सायं तथा प्रातरिदं स्तोत्रं पठिष्यति । त्वयेरितं महादेव तस्य देव्या समं भवान् वरदो देव सर्वासु आपत्स्वप्युद्धरस्व तम् । एवमुक्त्वा भवं ब्रह्मा पुनर्देवीं स चाब्रवीत् त्वया देवि महत्कार्यं कर्तव्यं चान्यदस्ति नः । भविष्यं महिषाख्यस्य असुरस्य विनाशनम् एवमुक्त्वा ततो ब्रह्मा सर्वे देवाश्च पार्थिव । यथागतं ततो जग्मुर्द्देवीं स्थाप्य हिमे गिरौ । संस्थाप्य नन्दिता यस्मात् तस्मान्नन्दाऽभवत् तु सा यश्चेदं श्रृणुयाज्जन्म देव्या यश्च स्वयं पठेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमृच्छति

prajāpāla uvāca | kathaṃ māyā samutpannā durgā kātyāyanī śubhā | ādikṣetre sthitā sūkṣmā pṛthagmūrttā vyajāyata mahātapā uvāca | āsīd rājā purā rājan sindhudvīpaḥ pratāpavān | varuṇāṃśo mahārāja so'raṇye tapasi sthitaḥ putro me śakranāśāya bhavediti nāradhipaḥ | evaṃ kṛtamatiḥ so'tha mahatā tapasā svakam | kalevaraṃ sthito bhūtvā śoṣayāmāsa suvrata prajāpāla uvāca | kathaṃ tasya dvijaśreṣṭha śakreṇāpakṛtaṃ bhavet | yenāsau tadvināśāya putramicchan vrate sthitaḥ mahātapā uvāca | so'nyajanmani putro'bhūt tvaṣṭurbalabhṛtāṃ varaḥ | avadhyaḥ sarvaśastreṣu apāṃ phenena nāśitaḥ jalaphenena nihatastasmi~llayamavāpnuyāt | punarbrahmānvayājjātaḥ sindhudvīpeti saṃjñitaḥ | sa tepe paramaṃ tīvraṃ śakravairamanusmaran tataḥ kālena mahatā nadī vetravatī śubhā | mānuṣaṃ rūpamāsthāya sālaṃkāraṃ manoramam | ājagāma yato rājā tepe paramakaṃ tapaḥ tāṃ dṛṣṭvā rūpasaṃpannāṃ sa rājā kruddhamānasaḥ | uvāca kā'si suśroṇi satyaṃ kathaya bhāmini nadyuvāca | ahaṃ jalapateḥ patnī varuṇasya mahātmanaḥ | nāmnā vetravatī puṇyā tvāmicchantīhamāgatā sābhilāṣāṃ parastrīṃ ca bhajamānāṃ visarjjayet | sa pāpaḥ puruṣo jñeyo brahmahatyāṃ ca vindati | evaṃ jñātvā mahārāja bhajamānāṃ bhajasva mām evamuktastayā rājā sābhilāṣopabhuktavān | tasya sadyo'bhavat putro dvādaśārkasamaprabhaḥ vetravatyudare jāto nāmnā vaitrāsuro'bhavat | balavānatitejasvī prāgjyotiṣapatirbhavat sa kālena yuvā jāto balavān dṛḍhavikramaḥ | mahāyogena saṃyukto jigāyemāṃ vasuṃdharām saptadvīpavatīṃ paścānmeruparvatamāruhat | tatrendraṃ prathamaṃ jigye paścādagniṃ yamaṃ tataḥ | nirṛtiṃ varuṇaṃ vāyuṃ dhanadaśceśvaraṃ tataḥ indro bhagno gataḥ sogniṃ agnirbhagno yamaṃ yayau | yamo nirṛtimāgacchannirṛtirvaruṇaṃ yayau indrādibhirupetastu varuṇo vāyumanvagāt | vāyurdhanapatiṃ tvāgāt sarvairindrādibhiḥ saha dhanado'pi svakaṃ mitramīśaṃ devasamanvitaḥ | iyāya gadayā so'pi dānavo baladarpitaḥ | gadāmādāya dudrāva śivalokaṃ prati prabho śivo'pyavadhyaṃ taṃ matvā devān guhya yayau purīm | brahmaṇaḥ surasiddhādyairvanditāṃ puṇyakāribhiḥ tatra brahmā jagatstraṣṭā viṣṇupādodbhave jale | niyāmitākāśagato japatyantarjale śubhe | kṣetrajñamāyāṃ gāyatrīṃ tato devā vicukruśuḥ trāhi prajāpate sarvān devānṛṣivarānapi | asurādbhayamāpannān trāhi trāhītyacodayan evamuktastadā brahmā dṛṣṭvā devāṃstadāgatān | cintayāmāsa devasya māyeyaṃ vitataṃ jagat | nāsurā na surāścātra māyeyaṃ kīdṛśī matā evaṃ cintayatastasya prādurāsīdayonijā | śuklāmbaradharā kanyā strakkirīṭojjvalānanā | aṣṭabhirbāhubhiryuktā divyapraharaṇodyatā cakraṃ śaṅkhaṃ gadāṃ pāśaṃ khaṅgaṃ ghaṇṭāṃ tathā dhanuḥ | dhārayantī tathā cānyān baddhatūṇā jalād bahiḥ niścakrāma mahādevī siṃhavāhanavegitā | yuyudhe cāsurān sarvānekaiva bahudhā sthitā divyaṃ varṣasahastraṃ tu divyairastrairmahābalam | yuddhvā kālātyaye devyā hato vaitrāsuro raṇe | tataḥ kilakilāśabdo devasainye'bhavanmahān hate vaitrāsure bhīme tadā sarve divaukasaḥ | praṇemurjaya yuddheti svayamīśaḥ stutiṃ jagau maheśvara uvāca | jayasva devi gāyatre mahāmāye mahāprabhe | mahādevi mahābhāge mahāsattve mahotsave divyagandhānuliptāṅgi divyastragdāmabhūṣite | vedamātarnamastubhyaṃ tryakṣarasthe maheśvari trilokasthe tritattvasthe trivahnisthe triśūlini | trinetre bhīmavaktre ca bhīmanetre bhayānake | kamalāsanaje devi sarasvati namo'stu te namaḥ paṅkajapatrākṣi mahāmāye'mṛtastrave | sarvage sarvabhūteśi svāhākāre svadhe'mbike saṃpūrṇe pūrṇacandrābhe bhāsvarāṅge bhavodbhave | mahāvidye mahāvedye mahādaityavināśini | mahābuddhyudbhave devi vītaśoke kirātini tvaṃ nītistvaṃ mahābhāge tvaṃ gīstvaṃ gaustvamakṣaram | tvaṃ dhīstvaṃ śrīstvamoṅkārastattve cāpi paristhitā | sarvasattvāhite devi namaste parameśvari ityevaṃ saṃstutā devī bhavena parameṣṭhinā | devairapi jayetyuccairityuktā parameśvarī yāvadāste caturvaktrastāvadantarjalād bahiḥ | niścakrāma tato devīṃ kṛtakṛtyāṃ dadarśa saḥ tāṃ dṛṣṭvā devakāryaṃ ca siddhaṃ matvā pitāmahaḥ | bhaviṣyaṃ kāryamuddiśya tato vacanamabravīt brahmovāca | iyaṃ devī varārohā yātu śailaṃ himodbhavam | tatra yūyaṃ surāḥ sarve gatvā nandata māciram navamyāṃ ca sadā pūjyā iyaṃ devī samādhinā | varadā sarvalokānāṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ navamyāṃ yaśca piṣṭāśī bhaviṣyati hi mānavaḥ | nārī vā tasya saṃpannaṃ bhaviṣyati manogatam yaśca sāyaṃ tathā prātaridaṃ stotraṃ paṭhiṣyati | tvayeritaṃ mahādeva tasya devyā samaṃ bhavān varado deva sarvāsu āpatsvapyuddharasva tam | evamuktvā bhavaṃ brahmā punardevīṃ sa cābravīt tvayā devi mahatkāryaṃ kartavyaṃ cānyadasti naḥ | bhaviṣyaṃ mahiṣākhyasya asurasya vināśanam evamuktvā tato brahmā sarve devāśca pārthiva | yathāgataṃ tato jagmurddevīṃ sthāpya hime girau | saṃsthāpya nanditā yasmāt tasmānnandā'bhavat tu sā yaścedaṃ śrṛṇuyājjanma devyā yaśca svayaṃ paṭhet | sarvapāpavinirmuktaḥ paraṃ nirvāṇamṛcchati