Varaha Purana — Chapter 27

VrP 27.27

महातपा उवाच । पूर्वमासीन्महादैत्यो बलवानन्धको भुवि । स देवान् वशमानिन्ये ब्रह्मणो वरदर्पितः तेनात्मवान् सुराः सर्वे त्याजिता मेरुपर्वतम् । ब्रह्माणं शरणं जग्मुरन्धकस्य भयार्दिताः तानागतांस्तदा ब्रह्मा उवाच सुरसत्तमान् । किमागमनकृत्यं वो देवा ब्रूत किमास्यते देवा ऊचुः । अन्धकेनार्दिताः सर्वे वयं देवा जगत्पते । त्राहि सर्वांश्चतुर्वक्त्र पितामह नमोऽस्तु ते ब्रह्मोवाच । अन्धकान्नैव शक्तोऽहं त्रातुं वै सुरसत्तमाः । भवं शर्वं महादेवं व्रजाम शरणार्थिनः किन्तु पूर्वं मया दत्तो वरस्तस्य सुरोत्तमाः । अवध्यस्त्वं हि भविता न शरीरं स्पृशेन्महीम् तस्यैवं बलिनस्त्वेको हन्ता रुद्रः परंतपः । तत्र गच्छामहे सर्वे कैलासनिलयं प्रभुम् एवमुक्त्वा ययौ ब्रह्मा सदेवो भवसन्निधौ । तस्य संदर्शनाद् रुद्रः प्रत्युत्थानादिकाः क्रियाः । कृत्वाभ्युवाच देवेशो ब्रह्माणं भुवनेश्वरम् शंभुरुवाच । किं कार्यं देवताः सर्वा आगता मम सन्निधौ । येनाहं तत्करोम्याशु आज्ञा कार्या हि सत्वरम् देवा ऊचुः । रक्षस्व देव बलिनस्त्वन्धकाद् दुष्टचेतसः यावदेवं सुरा सर्वे शंसन्ति परमेष्ठिनः । तावत् सैन्येन महता तत्रैवान्धक आययौ बलेन चतुरङ्गेण हन्तुकामो भवं मृधे । तस्य भार्यां गिरिसुतां हर्तुमिच्छन् ससाधनः तं दृष्ट्वा सहसाऽयान्तं देवशक्रप्रहारिणम् । सन्नह्य सहसा देवा रुद्रस्यानुचरा भवन् रुद्रोऽपि वासुकिं ध्यात्वा तक्षकं च धनंजयम् । वलयं कटिंसूत्रं च चकार परमेश्वरः नीलनामा च दैत्येन्द्रो हस्ती भूत्वा भवान्तिकम् । आगतस्त्वरितः शक्रहस्तीवोद्धतरूपवान् स ज्ञातो नन्दिना दैत्यो वीरभद्राय दर्शितः । वीरभद्रोऽपि सिंहेन रूपेणाहत्य च द्रुतम् तस्य कृत्तिं विदार्याशु करिणस्त्वञ्जनप्रभाम् । रुद्रायार्पितवान् सोऽपि तमेवाम्बरमाकरोत् । ततः प्रभृति रुद्रोऽपि गजचर्मपटोऽभवत् गजचर्म्मपटो भूत्वा भुजंगाभरणोज्ज्वलः । आदाय त्रिशिखं भीमं सगणोऽन्धकमन्वयात् ततः प्रवृत्ते युद्धे च देवदानवयोर्महत् । इन्द्राद्या लोकपालास्तु स्कन्दः सेनापतिस्तथा । सर्वे देवगणाश्चान्ये युयुधुः समरे तदा तं दृष्ट्वा नारदा युद्धं ययौ नारायणं प्रति । शशंस च महद् युद्धं कैलासे दानवैः सह तच्छ्रुत्वा चक्रमादाय गरुडस्थो जनार्दनः । तमेव देशमागत्य युयुधे दानवैः सह आगत्य च ततो देवा हरिणाप्यायिता रणे । विषण्णवदनाः सर्वे पलायनपरा भवन् तत्र भग्नेषु देवेषु स्वयं रुद्रोऽन्धकं ययौ । तत्र तेन महद्युद्धमभवल्लोमहर्षणम् तत्र देवोऽप्यसौ दैत्यं त्रिशूलेनाहनद् भृशम् । तस्याहतस्य यद् रक्तमपतद् भूतले किल । तत्रान्धका असंख्याता बभूवुरपरे भृशम् तद् दृष्ट्वा महदाश्चर्यं रुद्रो शूलेऽन्धकं मृधे । गृहीत्वा त्रिशिखाग्रेण ननर्त्त परमेश्वरः इतरेऽप्यन्धकाः सर्वे चक्रेण परमेष्ठिना । नारायणेन निहतास्तत्र येऽन्ये समुत्थिताः असृग्धारातुषारैस्तु शूलप्रोतस्य चासकृत् । अनारतं समुत्तस्थुस्ततो रुद्रो रुषान्वितः तस्य क्रोधेन महता मुखाज्ज्वाला विनिर्ययौ । तद्रूपधारिणी देवी यां तां योगेश्वरीं विदुः स्वरूपधारिणी चान्या विष्णुनापि विनिर्मिता । ब्रह्मणा कार्तिकेयेन इन्द्रेण च यमेन च । वराहेण च देवेन विष्णुना परमेष्ठिना पातालोद्धरणं रूपं तस्या देव्या विनिर्ममे । माहेश्वरी च राजेन्द्र इत्येता अष्टमारतः कारणं तानि यत्प्रोक्तं क्षेत्रज्ञेनावधारणम् । शरीराद् देवतानां तु तदिदं कीर्तितं मया कामः क्रोधस्तथा लोभो मदो मोहोऽथ पञ्चमः । मात्सर्यं षष्ठमित्याहुः पैशुन्यं सप्तमं तथा । असूया चाऽष्टमी ज्ञेया इत्येता अष्टमातरः कामं योगेश्वरीं विद्धि क्रोधो माहेश्वरीं तथा । लोभस्तु वैष्णवी प्रोक्ता ब्रह्माणी मद एव च मोहः स्वयंभूः कौमारी मात्सर्यं चेन्द्रजं विदुः । यमदण्डधरा देवी पैशुन्यं स्वयमेव च । असूया च वराहाख्या इत्येताः परिकीर्तिताः कामादिगण एषोऽयं शरीरे परिकीर्तितः । जग्राह मूर्त्तिं तु यथा तथा ते कीर्तितं मया एताभिर्देवताभिश्च तस्य रक्तेऽतिशोषिते । क्षयं गताऽऽसुरी माया स च सिद्धोऽन्धकोऽभवत् । एतत् ते सर्वमाख्यातमात्मविद्याऽमृतं मया य एतच्छृणुयान्नित्यं मातॄणामुद्भवं शुभम् । तस्य ताः सर्वतो रक्षां कुर्वन्त्यनुदिनं नृप यश्चैतत् पठते जन्म मातॄणां पुरुषोत्तम । स धन्यः सर्वदा लोके शिवलोकं च गच्छति तासां च ब्रह्मणा दत्ता अष्टमी तिथिरुत्तमा । एताः संपूजयेद् भक्त्या बिल्वाहारो नरः सदा । तस्य ताः परितुष्टास्तु क्षेमारोग्यं ददन्ति च

mahātapā uvāca | pūrvamāsīnmahādaityo balavānandhako bhuvi | sa devān vaśamāninye brahmaṇo varadarpitaḥ tenātmavān surāḥ sarve tyājitā meruparvatam | brahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmurandhakasya bhayārditāḥ tānāgatāṃstadā brahmā uvāca surasattamān | kimāgamanakṛtyaṃ vo devā brūta kimāsyate devā ūcuḥ | andhakenārditāḥ sarve vayaṃ devā jagatpate | trāhi sarvāṃścaturvaktra pitāmaha namo'stu te brahmovāca | andhakānnaiva śakto'haṃ trātuṃ vai surasattamāḥ | bhavaṃ śarvaṃ mahādevaṃ vrajāma śaraṇārthinaḥ kintu pūrvaṃ mayā datto varastasya surottamāḥ | avadhyastvaṃ hi bhavitā na śarīraṃ spṛśenmahīm tasyaivaṃ balinastveko hantā rudraḥ paraṃtapaḥ | tatra gacchāmahe sarve kailāsanilayaṃ prabhum evamuktvā yayau brahmā sadevo bhavasannidhau | tasya saṃdarśanād rudraḥ pratyutthānādikāḥ kriyāḥ | kṛtvābhyuvāca deveśo brahmāṇaṃ bhuvaneśvaram śaṃbhuruvāca | kiṃ kāryaṃ devatāḥ sarvā āgatā mama sannidhau | yenāhaṃ tatkaromyāśu ājñā kāryā hi satvaram devā ūcuḥ | rakṣasva deva balinastvandhakād duṣṭacetasaḥ yāvadevaṃ surā sarve śaṃsanti parameṣṭhinaḥ | tāvat sainyena mahatā tatraivāndhaka āyayau balena caturaṅgeṇa hantukāmo bhavaṃ mṛdhe | tasya bhāryāṃ girisutāṃ hartumicchan sasādhanaḥ taṃ dṛṣṭvā sahasā'yāntaṃ devaśakraprahāriṇam | sannahya sahasā devā rudrasyānucarā bhavan rudro'pi vāsukiṃ dhyātvā takṣakaṃ ca dhanaṃjayam | valayaṃ kaṭiṃsūtraṃ ca cakāra parameśvaraḥ nīlanāmā ca daityendro hastī bhūtvā bhavāntikam | āgatastvaritaḥ śakrahastīvoddhatarūpavān sa jñāto nandinā daityo vīrabhadrāya darśitaḥ | vīrabhadro'pi siṃhena rūpeṇāhatya ca drutam tasya kṛttiṃ vidāryāśu kariṇastvañjanaprabhām | rudrāyārpitavān so'pi tamevāmbaramākarot | tataḥ prabhṛti rudro'pi gajacarmapaṭo'bhavat gajacarmmapaṭo bhūtvā bhujaṃgābharaṇojjvalaḥ | ādāya triśikhaṃ bhīmaṃ sagaṇo'ndhakamanvayāt tataḥ pravṛtte yuddhe ca devadānavayormahat | indrādyā lokapālāstu skandaḥ senāpatistathā | sarve devagaṇāścānye yuyudhuḥ samare tadā taṃ dṛṣṭvā nāradā yuddhaṃ yayau nārāyaṇaṃ prati | śaśaṃsa ca mahad yuddhaṃ kailāse dānavaiḥ saha tacchrutvā cakramādāya garuḍastho janārdanaḥ | tameva deśamāgatya yuyudhe dānavaiḥ saha āgatya ca tato devā hariṇāpyāyitā raṇe | viṣaṇṇavadanāḥ sarve palāyanaparā bhavan tatra bhagneṣu deveṣu svayaṃ rudro'ndhakaṃ yayau | tatra tena mahadyuddhamabhavallomaharṣaṇam tatra devo'pyasau daityaṃ triśūlenāhanad bhṛśam | tasyāhatasya yad raktamapatad bhūtale kila | tatrāndhakā asaṃkhyātā babhūvurapare bhṛśam tad dṛṣṭvā mahadāścaryaṃ rudro śūle'ndhakaṃ mṛdhe | gṛhītvā triśikhāgreṇa nanartta parameśvaraḥ itare'pyandhakāḥ sarve cakreṇa parameṣṭhinā | nārāyaṇena nihatāstatra ye'nye samutthitāḥ asṛgdhārātuṣāraistu śūlaprotasya cāsakṛt | anārataṃ samuttasthustato rudro ruṣānvitaḥ tasya krodhena mahatā mukhājjvālā viniryayau | tadrūpadhāriṇī devī yāṃ tāṃ yogeśvarīṃ viduḥ svarūpadhāriṇī cānyā viṣṇunāpi vinirmitā | brahmaṇā kārtikeyena indreṇa ca yamena ca | varāheṇa ca devena viṣṇunā parameṣṭhinā pātāloddharaṇaṃ rūpaṃ tasyā devyā vinirmame | māheśvarī ca rājendra ityetā aṣṭamārataḥ kāraṇaṃ tāni yatproktaṃ kṣetrajñenāvadhāraṇam | śarīrād devatānāṃ tu tadidaṃ kīrtitaṃ mayā kāmaḥ krodhastathā lobho mado moho'tha pañcamaḥ | mātsaryaṃ ṣaṣṭhamityāhuḥ paiśunyaṃ saptamaṃ tathā | asūyā cā'ṣṭamī jñeyā ityetā aṣṭamātaraḥ kāmaṃ yogeśvarīṃ viddhi krodho māheśvarīṃ tathā | lobhastu vaiṣṇavī proktā brahmāṇī mada eva ca mohaḥ svayaṃbhūḥ kaumārī mātsaryaṃ cendrajaṃ viduḥ | yamadaṇḍadharā devī paiśunyaṃ svayameva ca | asūyā ca varāhākhyā ityetāḥ parikīrtitāḥ kāmādigaṇa eṣo'yaṃ śarīre parikīrtitaḥ | jagrāha mūrttiṃ tu yathā tathā te kīrtitaṃ mayā etābhirdevatābhiśca tasya rakte'tiśoṣite | kṣayaṃ gatā''surī māyā sa ca siddho'ndhako'bhavat | etat te sarvamākhyātamātmavidyā'mṛtaṃ mayā ya etacchṛṇuyānnityaṃ mātṝṇāmudbhavaṃ śubham | tasya tāḥ sarvato rakṣāṃ kurvantyanudinaṃ nṛpa yaścaitat paṭhate janma mātṝṇāṃ puruṣottama | sa dhanyaḥ sarvadā loke śivalokaṃ ca gacchati tāsāṃ ca brahmaṇā dattā aṣṭamī tithiruttamā | etāḥ saṃpūjayed bhaktyā bilvāhāro naraḥ sadā | tasya tāḥ parituṣṭāstu kṣemārogyaṃ dadanti ca