Varaha Purana — Chapter 18

VrP 18.18

thumb|पञ्चमहाभूताः प्रजापाल उवाच । कथमग्नेः समुत्पत्तिरश्विनोर्वा महामुने । गौर्या गणपतेर्वाऽपि नागानां वा गुहस्य च आदित्यचन्द्रमातॄणां दुर्गाया वा दिशां तथा । धनदस्य च विष्णोर्वा धर्मस्य परमेष्ठिनः शम्भोर्वापि पितॄणां च तथा चन्द्रमसो मुने । शरीरदेवता ह्येताः कथं मूर्त्तित्वमागताः किं च तासां मुने भोज्यं का वा संज्ञा तिथिश्च का । यस्यां यष्टास्त्वमी पुंसां फलं यच्छन्त्यनामयम् । एतन्मे सरहस्यं तु मुने त्वं वक्तुमर्हसि महातपा उवाच । योगसाध्यः स्वरूपेण आत्मा नारायणात्मकः । सर्वज्ञः क्रीडतस्तस्य भोगेच्छा चात्मनात्मनि । क्षोभितेऽभून्महाभूते एतच्छब्दं तदद्भुतम् तमप्यप्रीतिमत्तोयं विकारं समरोचयत् । विकुर्वतस्तस्य तदा महानग्निः समुत्थितः । कोटिज्वालापरीवारः शब्दवान् दहनात्मकः असावप्यतितेजस्वी विकारं समरोचयत् । विकुर्वतो बभौ वह्नेर्वायुः परमदारुणः । तस्मादपि विकारस्थादाकाशं समपद्यत तच्छब्दलक्षणं व्योम स च वायुः प्रतापवान् । तच्च तेजोऽम्भसा युक्तं श्लिष्टमन्योन्यतस्तदा तेजसा शोषितं तोयं वायुना उग्रगामिना । बाधितेन तथा व्योम्ना मार्गे दत्ते तु तत्क्षणात् पिण्डीभूतं तथा सर्वं काठिन्यं समपद्यत । सेयं पृथ्वी महाभाग तेषां वृद्धतराऽभवत् चतुर्णां योगकाठिन्यादेकैकगुणवृद्धितः । पृथ्वी पञ्चगुणा ज्ञेया तेऽप्येतस्यां व्यवस्थिताः स च काठिन्यकं कुर्वन् ब्रह्माण्डं समपद्यत । तस्मिन् नारायणो देवश्चतुर्मूर्तिश्चतुर्भुजः प्राजापत्येन रूपेण सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः । चिन्तयन् नाधिगच्छेत सृष्टिं लोकपितामहः ततोऽस्य सुमहान् कोपो जज्ञे परमदारुणः । तस्मात् कोपात् सहस्त्रार्चिरुत्तस्थौ दहनात्मकः स तं दिधक्षुर्ब्रह्माणं ब्रह्मणोक्तस्तदा नृप । हव्यं कव्यं वहस्वेति ततोऽसौ हव्यवाहनः ब्रह्माणं क्षुधितः प्रायात् किं करोमि प्रसाधि माम् । स ब्रह्मा प्रत्युवाचाथ त्रिधा तृप्तिमवाप्स्यसि दत्तासु दक्षिणास्वादौ तृप्तिर्भूत्वा यतोऽमरान् । नयसे दक्षिणाभागं दक्षिणाग्निस्ततोऽभवत् आ समन्ताद्धुतं किंचिद् यत् त्रिलोके विभावसो । तद् वहस्व सुरार्थाय ततस्त्वं हव्यवाहनः गृहं शरीरमित्युक्तं तत्पतिस्त्वं यतोऽधुना । अतो वै गार्हपत्यस्त्वं भव सर्वगतो विभो विश्वान् नरान् हुतो येन नयसे सद्गतिं प्रभो । अतो वैश्वानरो नाम तव वाक्यं भविष्यति द्रविणं बलमित्युक्तं धनं च द्रविणं यतः । ददाति तद् भवानेव द्रविणोदास्ततोऽभवत् तनुं पास्यतनुं पासि येन त्वं सर्वदा विभो । ततस्तनूनपान्नाम तव वत्स भविष्यति भवान् जातानि वै वेद अजातानि च येन वै । अतस्ते नाम भवतु जातवेदा इति प्रभो नाराः सामान्यतः पुंसो विशेषेण द्विजातयः । ते शंसन्ति यतस्त्वां तु नाराशंसस्ततो भव अगस् तिरोभवेन्नित्यं निःशब्दो निश्चयात्मकः । अगस्त्वं सर्वगत्वाच्च तेनाग्निस्त्वं भविष्यसि ध्मा प्रपूरणशब्दो य इध्मा नाम प्रकीर्त्यते । पूरितस्यागतिर्येन तेनेध्मस्त्वं भविष्यसि याज्यान्येतानि नामानि तव पुत्र महामखे । यजन्तस्त्वां नराः कामैस्तर्पयिष्यन्त्यसंशयम्

thumb|pañcamahābhūtāḥ prajāpāla uvāca | kathamagneḥ samutpattiraśvinorvā mahāmune | gauryā gaṇapatervā'pi nāgānāṃ vā guhasya ca ādityacandramātṝṇāṃ durgāyā vā diśāṃ tathā | dhanadasya ca viṣṇorvā dharmasya parameṣṭhinaḥ śambhorvāpi pitṝṇāṃ ca tathā candramaso mune | śarīradevatā hyetāḥ kathaṃ mūrttitvamāgatāḥ kiṃ ca tāsāṃ mune bhojyaṃ kā vā saṃjñā tithiśca kā | yasyāṃ yaṣṭāstvamī puṃsāṃ phalaṃ yacchantyanāmayam | etanme sarahasyaṃ tu mune tvaṃ vaktumarhasi mahātapā uvāca | yogasādhyaḥ svarūpeṇa ātmā nārāyaṇātmakaḥ | sarvajñaḥ krīḍatastasya bhogecchā cātmanātmani | kṣobhite'bhūnmahābhūte etacchabdaṃ tadadbhutam tamapyaprītimattoyaṃ vikāraṃ samarocayat | vikurvatastasya tadā mahānagniḥ samutthitaḥ | koṭijvālāparīvāraḥ śabdavān dahanātmakaḥ asāvapyatitejasvī vikāraṃ samarocayat | vikurvato babhau vahnervāyuḥ paramadāruṇaḥ | tasmādapi vikārasthādākāśaṃ samapadyata tacchabdalakṣaṇaṃ vyoma sa ca vāyuḥ pratāpavān | tacca tejo'mbhasā yuktaṃ śliṣṭamanyonyatastadā tejasā śoṣitaṃ toyaṃ vāyunā ugragāminā | bādhitena tathā vyomnā mārge datte tu tatkṣaṇāt piṇḍībhūtaṃ tathā sarvaṃ kāṭhinyaṃ samapadyata | seyaṃ pṛthvī mahābhāga teṣāṃ vṛddhatarā'bhavat caturṇāṃ yogakāṭhinyādekaikaguṇavṛddhitaḥ | pṛthvī pañcaguṇā jñeyā te'pyetasyāṃ vyavasthitāḥ sa ca kāṭhinyakaṃ kurvan brahmāṇḍaṃ samapadyata | tasmin nārāyaṇo devaścaturmūrtiścaturbhujaḥ prājāpatyena rūpeṇa sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ | cintayan nādhigaccheta sṛṣṭiṃ lokapitāmahaḥ tato'sya sumahān kopo jajñe paramadāruṇaḥ | tasmāt kopāt sahastrārciruttasthau dahanātmakaḥ sa taṃ didhakṣurbrahmāṇaṃ brahmaṇoktastadā nṛpa | havyaṃ kavyaṃ vahasveti tato'sau havyavāhanaḥ brahmāṇaṃ kṣudhitaḥ prāyāt kiṃ karomi prasādhi mām | sa brahmā pratyuvācātha tridhā tṛptimavāpsyasi dattāsu dakṣiṇāsvādau tṛptirbhūtvā yato'marān | nayase dakṣiṇābhāgaṃ dakṣiṇāgnistato'bhavat ā samantāddhutaṃ kiṃcid yat triloke vibhāvaso | tad vahasva surārthāya tatastvaṃ havyavāhanaḥ gṛhaṃ śarīramityuktaṃ tatpatistvaṃ yato'dhunā | ato vai gārhapatyastvaṃ bhava sarvagato vibho viśvān narān huto yena nayase sadgatiṃ prabho | ato vaiśvānaro nāma tava vākyaṃ bhaviṣyati draviṇaṃ balamityuktaṃ dhanaṃ ca draviṇaṃ yataḥ | dadāti tad bhavāneva draviṇodāstato'bhavat tanuṃ pāsyatanuṃ pāsi yena tvaṃ sarvadā vibho | tatastanūnapānnāma tava vatsa bhaviṣyati bhavān jātāni vai veda ajātāni ca yena vai | ataste nāma bhavatu jātavedā iti prabho nārāḥ sāmānyataḥ puṃso viśeṣeṇa dvijātayaḥ | te śaṃsanti yatastvāṃ tu nārāśaṃsastato bhava agas tirobhavennityaṃ niḥśabdo niścayātmakaḥ | agastvaṃ sarvagatvācca tenāgnistvaṃ bhaviṣyasi dhmā prapūraṇaśabdo ya idhmā nāma prakīrtyate | pūritasyāgatiryena tenedhmastvaṃ bhaviṣyasi yājyānyetāni nāmāni tava putra mahāmakhe | yajantastvāṃ narāḥ kāmaistarpayiṣyantyasaṃśayam