← Valmiki Ramayana — Kishkindha Kanda

Valmiki Ramayana — Kishkindha Kanda — Chapter 36

VR 4 36.1

इत्युक्तस्तारया वाक्यं प्रश्रितं धर्मसंहतम्। मृदुस्वभावः सौमित्रिः प्रतिजग्राह तद्वचः॥

ityuktastārayā vākyaṃ praśritaṃ dharmasaṃhatam| mṛdusvabhāvaḥ saumitriḥ pratijagrāha tadvacaḥ||

Humbly addressed in these words informed with morality, Sumitra's son, resuming his native mildness, accepted them.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.2

तस्मिन् प्रतिगृहीते तु वाक्ये हरिगणेश्वरः। लक्ष्मणात् सुमहत्वासं वस्त्रं क्लिन्नमिवात्यजत्॥

tasmin pratigṛhīte tu vākye harigaṇeśvaraḥ| lakṣmaṇāt sumahatvāsaṃ vastraṃ klinnamivātyajat||

On his accepting the speech, the lord of monkeys like a wet cloth cast off from him the fear he had conceived on account of Lakşmaņa.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.3

ततः कण्ठगतं माल्यं चित्रं बहुगणं महत्। चिच्छेद विमदश्चासीत् सुग्रीवो वानरेश्वरः॥

tataḥ kaṇṭhagataṃ mālyaṃ citraṃ bahugaṇaṃ mahat| ciccheda vimadaścāsīt sugrīvo vānareśvaraḥ||

Then Sugriva-lord of monkeys-tore away the gaudy and variegated garland on his neck-potent with many a virtue, and become deprived of energy.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.4

स लक्ष्मणं भीमबलं सर्ववानरसत्तमः। अब्रवीत् प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवः सम्प्रहर्षयन्॥

sa lakṣmaṇaṃ bhīmabalaṃ sarvavānarasattamaḥ| abravīt praśritaṃ vākyaṃ sugrīvaḥ sampraharṣayan||

And that master of all the monkeys, Sugrīva, gladdening Lakşmaņa of dreadful prowess, humbly observed to him,

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.5

प्रणष्टा श्रीश्च कीर्तिश्च कपिराजं च शाश्वतम्। रामप्रसादात् सौमित्रे पुनश्चाप्तमिदं मया॥

praṇaṣṭā śrīśca kīrtiśca kapirājaṃ ca śāśvatam| rāmaprasādāt saumitre punaścāptamidaṃ mayā||

You son to Sumitrā, by the favour of Rāma have I received back my lost luck, my fame, and this eternal monarchy of the monkeys.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.6

कः शक्तस्तस्य देवस्य ख्यातस्य स्वेन कर्मणा। तादृशं प्रतिकुर्वीत अंशेनापि नृपात्मज॥

kaḥ śaktastasya devasya khyātasya svena karmaṇā| tādṛśaṃ pratikurvīta aṃśenāpi nṛpātmaja||

O king's son, who is capable of repaying even in part an action like that of the divine (Rāma) renowned by means of his own acts?

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.7

सीतां प्राप्स्यति धर्मात्मा वधिष्यति च रावणम्। सहायमात्रेण मया राघवः स्वेन तेजसा।७।।

sītāṃ prāpsyati dharmātmā vadhiṣyati ca rāvaṇam| sahāyamātreṇa mayā rāghavaḥ svena tejasā|7||

By virtue of native energy, and merely with my help, the righteous Rāghava shall recover Sītā and slay Rāvana to boot.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.8

सहायकृत्यं किं तस्य येन सप्त महाद्रुमाः। गिरिश्च वसुधा चैव बाणेनैकेन दारिताः॥

sahāyakṛtyaṃ kiṃ tasya yena sapta mahādrumāḥ| giriśca vasudhā caiva bāṇenaikena dāritāḥ||

What need of assistance to him who with a single shaft rived seven giant trees, a mountain, and the Earth.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.9

धनुर्विस्फारमाणस्य यस्य शब्देन लक्ष्मण। सशैला कम्पिता भूमिः सहायैः किं नु तस्य वै॥

dhanurvisphāramāṇasya yasya śabdena lakṣmaṇa| saśailā kampitā bhūmiḥ sahāyaiḥ kiṃ nu tasya vai||

O Lakşmaņa, what is the use of help to him the sounds of whose stretching bow made the Earth tremble with her mountains?

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.10

अनुयात्रां नरेन्द्रस्य करिष्येऽहं नरर्षभ। गच्छतो रावणं हन्तुं वैरिणं सपुरस्सरम्॥

anuyātrāṃ narendrasya kariṣye'haṃ nararṣabha| gacchato rāvaṇaṃ hantuṃ vairiṇaṃ sapurassaram||

O best of men, when that foremost of men shall set out for slaying his enemy, Rāvaņa along with those going before him, I will follow him.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.11

यदि किंचिदतिक्रान्तं विश्वासात् प्रणयेन वा। प्रेष्यस्य क्षमितव्यं मे न कश्चिन्नापराध्यति॥

yadi kiṃcidatikrāntaṃ viśvāsāt praṇayena vā| preṣyasya kṣamitavyaṃ me na kaścinnāparādhyati||

I through my confidence, or presuming upon our amity. I have transgressed in any way, (Rāma) ought to excuse his servant,—for there is no servant that does not transgress.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.12

इति तस्य ब्रुवाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः। अभवल्लक्ष्मणः प्रीतः प्रेम्णा चेदमुवाच ह॥

iti tasya bruvāṇasya sugrīvasya mahātmanaḥ| abhavallakṣmaṇaḥ prītaḥ premṇā cedamuvāca ha||

When the high-souled Sugrīva had said this, Lakşmaņa became well pleased and he spoke from love,

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.13

सर्वथा हि मम भ्राता सनाथो वानरेश्वर। त्वया नाथेन सुग्रीव प्रश्रितेन विशेषतः॥

sarvathā hi mama bhrātā sanātho vānareśvara| tvayā nāthena sugrīva praśritena viśeṣataḥ||

Having in especial, you endued with humility, my brother, O monarch of monkeys, is every way strong, O Sugriva.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.14

यस्ते प्रभावः सुग्रीव यच्च ते शौचमीदृशम्। अर्हस्त्वं कपिराज्यस्य श्रियं भोक्तुमनुत्तमाम्॥

yaste prabhāvaḥ sugrīva yacca te śaucamīdṛśam| arhastvaṃ kapirājyasya śriyaṃ bhoktumanuttamām||

Such is your strength, O Sugriva, and such your self-denial, that you are fully worthy to enjoy the good fortune of the king of monkeys.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.15

सहायेन च सुग्रीव त्वया रामः प्रतापवान्। वधिष्यति रणे शत्रूनचिरान्नात्र संशयः॥

sahāyena ca sugrīva tvayā rāmaḥ pratāpavān| vadhiṣyati raṇe śatrūnacirānnātra saṃśayaḥ||

O Sugrīva, by your help, the puissant Rāma shall speedily slay his foe. Of this there is not the least doubt.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.16

धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य संग्रामेष्वनिवर्तिनः। उपपत्रं च युक्तं च सुग्रीव तव भाषितम्॥

dharmajñasya kṛtajñasya saṃgrāmeṣvanivartinaḥ| upapatraṃ ca yuktaṃ ca sugrīva tava bhāṣitam||

O Sugrīva, what you virtuous, grateful and never turning away from fight, have said is fit and proper.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.17

दोषज्ञः प्रतिसामर्थ्य कोऽन्यो भाषितुमर्हति। वर्जयित्वा मम ज्येष्ठं त्वां च वानरसत्तम ॥

doṣajñaḥ pratisāmarthya ko'nyo bhāṣitumarhati| varjayitvā mama jyeṣṭhaṃ tvāṃ ca vānarasattama ||

What knowing person, excepting, O foremost of monkeys, yourself and my elder brother, can speak so.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.18

सदृशश्चासि रामेण विक्रमेण बलेन च। सहायो दैवतैर्दत्तश्चिराय हरिपुंगव॥

sadṛśaścāsi rāmeṇa vikrameṇa balena ca| sahāyo daivatairdattaścirāya haripuṃgava||

Resembling Rāma himself in strength and prowess, you, O chief of monkeys, have been ordained his help by the gods.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.19

किं त शीघ्रमितो वीर निष्क्रम त्वं मया सह। सान्त्वयस्व वयस्यं च भार्याहरणदुःखितम्॥

kiṃ ta śīghramito vīra niṣkrama tvaṃ mayā saha| sāntvayasva vayasyaṃ ca bhāryāharaṇaduḥkhitam||

But, O hero, do you speedily go out with me and soothe your friend aggrieved for the ravishment of his wife.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.20

यच्च शोकाभिभूतस्य श्रुत्वा रामस्य भाषितम्। मया त्वं परुषाण्युक्तस्तत् क्षमस्व सखे मम॥

yacca śokābhibhūtasya śrutvā rāmasya bhāṣitam| mayā tvaṃ paruṣāṇyuktastat kṣamasva sakhe mama||

And do you, my frie forgive what rough speech, on hearing the utterances of Rāma sunk in grief, I have given you.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.21

किं त शीघ्रमितो वीर निष्क्रम त्वं मया सह। सान्त्वयस्व वयस्यं च भार्याहरणदुःखितम्॥

kiṃ ta śīghramito vīra niṣkrama tvaṃ mayā saha| sāntvayasva vayasyaṃ ca bhāryāharaṇaduḥkhitam||

But, O hero, do you speedily go out with me and soothe your friend aggrieved for the ravishment of his wife.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 36.22

यच्च शोकाभिभूतस्य श्रुत्वा रामस्य भाषितम्। मया त्वं परुषाण्युक्तस्तत् क्षमस्व सखे मम॥

yacca śokābhibhūtasya śrutvā rāmasya bhāṣitam| mayā tvaṃ paruṣāṇyuktastat kṣamasva sakhe mama||

And do you, my frie forgive what rough speech, on hearing the utterances of Rāma sunk in grief, I have given you.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)