← Valmiki Ramayana — Kishkindha Kanda

Valmiki Ramayana — Kishkindha Kanda — Chapter 19

VR 4 19.1

स वानरमहाराजः शयानः शरपीडितः। प्रत्युक्तो हेतुमद्वाक्यैर्नोत्तरं प्रतिपद्यत ॥

sa vānaramahārājaḥ śayānaḥ śarapīḍitaḥ| pratyukto hetumadvākyairnottaraṃ pratipadyata ||

Being thus accosted with reasonable words, that lord, of monkeys, lying on the ground and wounded with shafts, gave no reply.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.2

अश्मभिः परिभिन्नाङ्गः पादपैराहतो भृशम्। रामबाणेन चाक्रान्तो जीवितान्ते मुमोह सः॥

aśmabhiḥ paribhinnāṅgaḥ pādapairāhato bhṛśam| rāmabāṇena cākrānto jīvitānte mumoha saḥ||

Having his limbs dissevered by stones, being struck with trees and wounded by Rama's shaft, he became senseless at the approach of death.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.3

तं भार्या बाणमोक्षेण रामदत्तेन संयुगे। हतं प्लवगशार्दूलं तारा शुश्राव वालिनम्॥

taṃ bhāryā bāṇamokṣeṇa rāmadattena saṃyuge| hataṃ plavagaśārdūlaṃ tārā śuśrāva vālinam||

His spouse Tārā heard that Váli, the foremost of monkeys, had been killed in the conflict by Rāma's shaft.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.4

सा सपुत्रापियं श्रुत्वा वधं भर्तुः सुदारुणम्। निष्पपात भृशं तस्मादुद्विग्ना गिरिकन्दरात्॥

sā saputrāpiyaṃ śrutvā vadhaṃ bhartuḥ sudāruṇam| niṣpapāta bhṛśaṃ tasmādudvignā girikandarāt||

Hearing the heart-rending news of her husband's demise, she, big with a child, issued out of the mountain cave with a troubled heart.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.5

ये त्वङ्गदपरीवारा वानरा हि महाबलाः। ते सकार्मुकमालोक्य रामं त्रस्ताः प्रदुद्रुवुः॥

ye tvaṅgadaparīvārā vānarā hi mahābalāḥ| te sakārmukamālokya rāmaṃ trastāḥ pradudruvuḥ||

And beholding Rāma with a bow in his hand, the mighty monkeys, followers of Angada, fled away, terrified.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.6

सा ददर्श ततस्त्रस्तान् हरीनापततो द्रुतम्। यूथादिव परिभ्रष्टान् मृगान् निहतयूथपान्॥

sā dadarśa tatastrastān harīnāpatato drutam| yūthādiva paribhraṣṭān mṛgān nihatayūthapān||

Thereupon Tārā observed those monkeys flying away terrified like to deer alienated from their herd, having lost their king.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.7

तानुवाच समासाद्य दुःखितान् दुःखिता सती। रामवित्रासितान् सर्वाननुबद्धानिवेषुभिः॥

tānuvāca samāsādya duḥkhitān duḥkhitā satī| rāmavitrāsitān sarvānanubaddhāniveṣubhiḥ||

The chaste lady, racked with sorrow, spoke to those monkeys, afraid of Rāma, wounded with shafts and exercised with grief, saying,

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.8

वानरा राजसिंहस्य यस्य यूयं पुरःसराः। तं विहाय सुवित्रस्ताः कस्माद् द्रवत दुर्गताः॥

vānarā rājasiṃhasya yasya yūyaṃ puraḥsarāḥ| taṃ vihāya suvitrastāḥ kasmād dravata durgatāḥ||

O monkeys, why are you flying away, terrified and distressed, leaving behind that foremost of kings before whom you were used to fight?

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.9

राज्यहेतोः स चेद् भ्राता भ्रात्राक्रूरेण पातितः। रामेण प्रसृतैर्दूरान्मार्गणैर्दूरपातिभिः॥

rājyahetoḥ sa ced bhrātā bhrātrākrūreṇa pātitaḥ| rāmeṇa prasṛtairdūrānmārgaṇairdūrapātibhiḥ||

Hath Vāli been killed by Rāma, waiting at a distance with fleet and distant-coursing shafts, being requested by Sugrīva for kingdom?

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.10

कपिपत्न्या वचः श्रुत्वा कपयः कामरूपिणः। प्राप्तकालमविश्लिष्टमूचुर्वचनमङ्गनाम्॥

kapipatnyā vacaḥ śrutvā kapayaḥ kāmarūpiṇaḥ| prāptakālamaviśliṣṭamūcurvacanamaṅganām||

Hearing the words of that wife of the monkey, they, wearing shapes at will, addressed that damsel with words, worthy of being said on that occasion,

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.11

जीवपुत्रे निवर्तस्व पुत्र रक्षस्व चाङ्गदम्। अन्तको रामरूपेण हत्वा नयति वालिनम्॥

jīvaputre nivartasva putra rakṣasva cāṅgadam| antako rāmarūpeṇa hatvā nayati vālinam||

O you, having your son alive, do you go back and bring up your son Angada. Death himself, under Rāma's semblance, has snatched away Vāli.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.12

क्षिप्रान् वृक्षान् समाविध्य विपुलाश्च तथा शिला:। वाली वज्रसमैर्बाणैर्वज्रेणेव निपातितः॥

kṣiprān vṛkṣān samāvidhya vipulāśca tathā śilā:| vālī vajrasamairbāṇairvajreṇeva nipātitaḥ||

He was killed by (Rāma's) shafts, resembling thunderbolts as if clapped by thunder itself, having bored trees and big stones (hurled by Vali).

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.13

अभिभूतमिदं सर्वं विद्रुतं वानरं बलम्। अस्मिन् प्लवगशार्दूले हते शक्रसमप्रभे॥

abhibhūtamidaṃ sarvaṃ vidrutaṃ vānaraṃ balam| asmin plavagaśārdūle hate śakrasamaprabhe||

That king of monkeys, having Sakra's prowess, being made away with this host of monkeys have been taking to their heels being overwhelmed with consternation.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.14

रक्ष्यतां नगरी शूरैरङ्गदश्चाभिषिच्यताम्। पदस्थं वालिनः पुत्रं भजिष्यन्ति प्लवङ्गमाः॥

rakṣyatāṃ nagarī śūrairaṅgadaścābhiṣicyatām| padasthaṃ vālinaḥ putraṃ bhajiṣyanti plavaṅgamāḥ||

Let the heroes defend the city and install Angada on the throne. And on his being installed the monkeys shall serve Vāli's son.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.15

अथवा रुचितं स्थानमिह ते रुचिरानने। आविशन्ति च दुर्गाणि क्षिप्रमद्यैव वानराः॥ अभार्याः सहभार्याश्च सन्त्यत्र वनचारिणः। लुब्धेभ्यो विप्रलब्धेभ्यस्तेभ्यो नः सुमहद्भयम्॥

athavā rucitaṃ sthānamiha te rucirānane| āviśanti ca durgāṇi kṣipramadyaiva vānarāḥ|| abhāryāḥ sahabhāryāśca santyatra vanacāriṇaḥ| lubdhebhyo vipralabdhebhyastebhyo naḥ sumahadbhayam||

O you having a fine countenance, the monkeys shall enter this stronghold, although it is a favourite place with you. Herein dwell many forest-rangers, wifeless and having wives. And we are really afraid of them, avaricious, and formerly deprived of their wealth by us.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.16

अल्पान्तरगतानां तु श्रुत्वा वचनमङ्गना। आत्मनः प्रतिरूपं सा बभाषे चारुहासिनी॥

alpāntaragatānāṃ tu śrutvā vacanamaṅganā| ātmanaḥ pratirūpaṃ sā babhāṣe cāruhāsinī||

Hearing those words of the monkeys, lying at a little distance, that lady, smiling sweet, spoke to them, words worthy of herself.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.17

पुत्रेण मम किं कार्य राज्येनापि किमात्मना। कपिसिंहे महाभागे तस्मिन् भर्तरि नश्यति ॥

putreṇa mama kiṃ kārya rājyenāpi kimātmanā| kapisiṃhe mahābhāge tasmin bhartari naśyati ||

That great lord of monkeys, my husband, being dead, what shall I do with my son, my kingdom and myself?

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.18

पादमूलं गमिष्यामि तस्यैवाहं महात्मनः। योऽसौ रामप्रयुक्तेन शरेण विनिपातितः॥

pādamūlaṃ gamiṣyāmi tasyaivāhaṃ mahātmanaḥ| yo'sau rāmaprayuktena śareṇa vinipātitaḥ||

I shall place myself at the feet of that highsouled one, who has been killed by Rama's shaft.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.19

एवमुक्त्वा प्रदुद्राव रुदती शोकमूर्छिता। शिरश्चोरश्च बाहुभ्यां दुःखेन समभिघ्नती॥

evamuktvā pradudrāva rudatī śokamūrchitā| śiraścoraśca bāhubhyāṃ duḥkhena samabhighnatī||

Having said this, (Tara) proceeded, overwhelmed with grief, weeping and striking her head with her hands.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.20

सा व्रजन्ती ददर्शाथ पतिं निपतितं भुवि। हन्तारं दानवेन्द्राणां समरेष्वनिवर्तिनाम् ॥ क्षेप्तारं पर्वतेन्द्राणां वज्राणामिव वासवम्। महावातसमाविष्टं महामेघौघनि:स्वनम् ॥ शक्रतुल्यपराक्रान्तं वृष्ट्वेवोपरतं धनम्। नर्दन्तं नर्दतां भीमं शूरं शूरेण पातितम्। शार्दूलेनामिषस्यार्थे मृगराजमिवाहतम्॥ अर्चितं सर्वलोकस्य सपताकं सवेदिकम्। नागहेतोः सुपर्णेन चैत्यमुन्मथितं यथा ॥

sā vrajantī dadarśātha patiṃ nipatitaṃ bhuvi| hantāraṃ dānavendrāṇāṃ samareṣvanivartinām || kṣeptāraṃ parvatendrāṇāṃ vajrāṇāmiva vāsavam| mahāvātasamāviṣṭaṃ mahāmeghaughani:svanam || śakratulyaparākrāntaṃ vṛṣṭvevoparataṃ dhanam| nardantaṃ nardatāṃ bhīmaṃ śūraṃ śūreṇa pātitam| śārdūlenāmiṣasyārthe mṛgarājamivāhatam|| arcitaṃ sarvalokasya sapatākaṃ savedikam| nāgahetoḥ suparṇena caityamunmathitaṃ yathā ||

While proceeding, she espied her husband lying on the ground like to the destroyer of the lords of monkeys who have never been discomfited in a battle field, hurling mountains like to Väsava hurling thunderbolts; emitting a roar like to a big cloud assisted by a mighty wind; resembling Sakra in prowess and like to a cloud accompanied by rain; the repressor of repressor; a mighty hero discomfited by an equally powerful one; like to a lion killed by a tiger for flesh; worshipped of all men; like to a caitya*, adorned with pennons and altars, scattered and broken by Garuda with a view to kill serpents. *A pile of stones.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.21

अवष्टभ्यावतिष्ठन्तं ददर्श धनुरूर्जितम्। रामं रामानुजं चैव भर्तुश्चैव तथानुजम्॥

avaṣṭabhyāvatiṣṭhantaṃ dadarśa dhanurūrjitam| rāmaṃ rāmānujaṃ caiva bhartuścaiva tathānujam||

She espied Rāma reclining his person on a mighty bow, his younger brother and her husband's younger brother.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.22

तानतीत्य समासाद्य भर्तारं निहतं रणे। समीक्ष्य व्यथिता भूमौ सम्भ्रान्ता निपपात ह॥

tānatītya samāsādya bhartāraṃ nihataṃ raṇe| samīkṣya vyathitā bhūmau sambhrāntā nipapāta ha||

Passing them by and getting at her husband and beholding him killed in battle, she, losing her sense, fell down to the ground.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.23

सुप्तेव पुनरुत्थाय आर्यपुत्रेति वादिनी। रुरोद सा पतिं दृष्ट्वा संवीतं मृत्युदामभिः॥

supteva punarutthāya āryaputreti vādinī| ruroda sā patiṃ dṛṣṭvā saṃvītaṃ mṛtyudāmabhiḥ||

And thereupon rising again like one asleep, she, beholding her husband engarlanded by death, cried aloud, exclaiming O son of worshipful sire.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

VR 4 19.24

तामवेक्ष्य तु सुग्रीवः क्रोशन्ती कुररीमिव । विषादमगमत् कष्टं दृष्ट्वा चाङ्गदमागतम्॥

tāmavekṣya tu sugrīvaḥ krośantī kurarīmiva | viṣādamagamat kaṣṭaṃ dṛṣṭvā cāṅgadamāgatam||

And beholding Tārā like to a she-elephant and Angada, bewailing in this wise, Sugrīva attained to an excess of grief.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)