Mahabharata — Volume VI (Dutt edition) — Chapter 54
MBh 6 54.1
संजय उवाच कृतवर्मा कृपो द्रौणिः सूतपुत्रश्च मारिष। उलूकः सौबलश्चैव राजा च सह सोदरैः॥ सीदमानां चमूं दृष्ट्वा पाण्डुपुत्रभयार्दिताम्। समुहुः स्म वेगेन भिन्नां नावमिवार्णवे॥
saṃjaya uvāca kṛtavarmā kṛpo drauṇiḥ sūtaputraśca māriṣa| ulūkaḥ saubalaścaiva rājā ca saha sodaraiḥ|| sīdamānāṃ camūṃ dṛṣṭvā pāṇḍuputrabhayārditām| samuhuḥ sma vegena bhinnāṃ nāvamivārṇave||
Sanjaya said Beholding the Kuru army afflicted with the fear of Pandu's son sinking like a boat foundered in the ocean, Kritavarma, Kripa, Drona's son, Suta's son, Ulaka, Subala's son Shakuni and the king himself with his brother, came to their rescue.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.2
ततो युद्धमतीवासीन्मुहूर्तमिव भारत। भीरूणां त्रासजननं शूराणां हर्षवर्धनम्॥
tato yuddhamatīvāsīnmuhūrtamiva bhārata| bhīrūṇāṃ trāsajananaṃ śūrāṇāṃ harṣavardhanam||
Then there took place an encounter for the time being capable of striking terror unto the timid and increasing the delight of the heroes.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.3
कृपेण शरवर्षाणि प्रतिमुक्तानि संयुगे। सृञ्जयांश्छादयामासुः शलभानां व्रजा इव॥
kṛpeṇa śaravarṣāṇi pratimuktāni saṃyuge| sṛñjayāṃśchādayāmāsuḥ śalabhānāṃ vrajā iva||
The downpour of arrows made by Kripa in the battle covered the Srinjayas like a swarm of locusts.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.4
शिखण्डी च ततः क्रुद्धो गौतमं त्वरितो ययौ। ववर्ष शरवर्षाणि समन्ताद् द्विजपुङ्गवम्॥
śikhaṇḍī ca tataḥ kruddho gautamaṃ tvarito yayau| vavarṣa śaravarṣāṇi samantād dvijapuṅgavam||
Thereupon Shikhandin, worked up with anger, speedily approached the son of Gautaina and discharged a shower of arrows upon that best of men.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.5
कृपस्तु शरवर्षं तद् विनिहत्य महास्त्रवित्। शिखण्डिनं रणे क्रद्धो विव्याध दशभिः शरैः॥
kṛpastu śaravarṣaṃ tad vinihatya mahāstravit| śikhaṇḍinaṃ raṇe kraddho vivyādha daśabhiḥ śaraiḥ||
And checking that downpour of arrows Kripa, conversant with the use of mighty weapons and filled with anger, struck in that encounter Shikhandin with ten arrows.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.6
ततः शिखण्डी कुपितः शरैः सप्तभिराहवे। कृपं विव्याध कुपितं कङ्कपत्रैरजिह्मगैः॥
tataḥ śikhaṇḍī kupitaḥ śaraiḥ saptabhirāhave| kṛpaṃ vivyādha kupitaṃ kaṅkapatrairajihmagaiḥ||
Then Shikhandin, worked up with anger, pierced Kripa and seven straight Kankafeathered arrows.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.7
ततः कृपः शरैस्तीक्ष्णैः सोऽतिविद्धो महारथः। व्यश्वसूतरथं चक्रे शिखण्डिनमथो द्विजः॥
tataḥ kṛpaḥ śaraistīkṣṇaiḥ so'tividdho mahārathaḥ| vyaśvasūtarathaṃ cakre śikhaṇḍinamatho dvijaḥ||
Then the Brahmana Kripa, a mighty carwarrior, piercing heavily with sharp arrows, deprived Shikhandin of his horses, charioteer and car.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.8
हताश्चात् तु ततो यानादवप्लुत्य महारथः। खङ्गं चर्म तथा गृह्य सत्वं ब्राह्मणं ययौ॥
hatāścāt tu tato yānādavaplutya mahārathaḥ| khaṅgaṃ carma tathā gṛhya satvaṃ brāhmaṇaṃ yayau||
Then jumping down from the car, the heroes of which were slain, the mighty carwarrior speedily took up his sword and armour and approached the Brahmana.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.9
तमापतन्तं सहसा शरैः संनतपर्वभिः। छादयामास समरे तदद्भुतमिवाभवत्॥ तत्राद्भुतमपश्याम शिलानां प्लवनं यथा। निश्चेष्टस्तद् रणे राजञ्छिखण्डी समतिष्ठत॥
tamāpatantaṃ sahasā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ| chādayāmāsa samare tadadbhutamivābhavat|| tatrādbhutamapaśyāma śilānāṃ plavanaṃ yathā| niśceṣṭastad raṇe rājañchikhaṇḍī samatiṣṭhata||
Then he covered him suddenly who was approaching with straight arrows. This was indeed wonderful. We then, O king, beheld a wonderful spectacle like the flying of rocks. And Shikhandin remained inactive in that battle.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.10
कृपेणच्छादितं दृष्ट्वा नृपोत्तम शिखण्डिनम्। प्रत्युद्यायौ कृपं तूर्णं धृष्टद्युम्नो महारथः॥
kṛpeṇacchāditaṃ dṛṣṭvā nṛpottama śikhaṇḍinam| pratyudyāyau kṛpaṃ tūrṇaṃ dhṛṣṭadyumno mahārathaḥ||
Beholding Shikhandin covered with arrows by Kripa, O foremost of kings, the mighty carwarrior Dhristadyumna speedily approached him.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.11
धृष्टद्युम्नं ततो यान्तं शारद्वतरथं प्रति। प्रतिजग्राह वेगेन कृतवर्मा महारथः॥
dhṛṣṭadyumnaṃ tato yāntaṃ śāradvatarathaṃ prati| pratijagrāha vegena kṛtavarmā mahārathaḥ||
Thereupon the mighty car-warrior Kritavarma vehemently resisted Dhristadyumna who was advancing towards the son of Sharadvata.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.12
युधिष्ठिरमथायान्तं शारद्वतरथं प्रति। सपुत्रं सहसैन्यं च द्रौणपुत्रो न्यवारयत्॥
yudhiṣṭhiramathāyāntaṃ śāradvatarathaṃ prati| saputraṃ sahasainyaṃ ca drauṇaputro nyavārayat||
Drona's son then resisted Yudhishthira who was advancing with his own son and arms against the son of Sharadvata.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.13
नकुलं सहदेवं च त्वरमाणौ महारथौ। प्रतिजग्राह ते पुत्रः शरवर्षेण वारयन्॥
nakulaṃ sahadevaṃ ca tvaramāṇau mahārathau| pratijagrāha te putraḥ śaravarṣeṇa vārayan||
Your son then impeded with a downpour of arrows the approach of the two car-warriors Nakula and Sahadeva.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.14
भीमसेन करूषांश्च केकयान् सह संजयैः। कर्णो वैकर्तनो युद्धे वारयामास भारत॥
bhīmasena karūṣāṃśca kekayān saha saṃjayaiḥ| karṇo vaikartano yuddhe vārayāmāsa bhārata||
Karna, the son of Vikartana, O descendant of Bharata, then resisted in battle Bhimasena, Karushas, Kaikeyas and Srinjayas.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.15
शिखण्डिनस्ततौ बाणान् कृपः शारद्वतो युधि। प्राहिणोत् त्वरया युक्तो दिधक्षुरिव मारिष।॥
śikhaṇḍinastatau bāṇān kṛpaḥ śāradvato yudhi| prāhiṇot tvarayā yukto didhakṣuriva māriṣa|||
Then in the battle, O Sire, Kripa quickly hurled arrows at Shikhandin as to burn him down.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.16
ताञ्छरान् प्रेषितास्तेन समन्तात् स्वर्णभूषितान्। चिच्छदेन खङ्गमाविध्य भ्रामयंश्च पुनः पुनः॥
tāñcharān preṣitāstena samantāt svarṇabhūṣitān| cicchadena khaṅgamāvidhya bhrāmayaṃśca punaḥ punaḥ||
Whirling his sword repeatedly (Shikhandin) then with his sword cut-off all those golddecked arrows that were discharged at him.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.17
शतचन्द्रं च तचर्म गौतमस्तस्य भारत। व्यधमत् सायकैस्तूर्णं तत उचुक्रुशुर्जनाः॥
śatacandraṃ ca tacarma gautamastasya bhārata| vyadhamat sāyakaistūrṇaṃ tata ucukruśurjanāḥ||
The son of Gautama then quickly cut-off with his arrows the shield of Prishata's son that was adorned with a hundred moons. At this his people made a loud uproar.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.18
स विचर्मा महाराज खङ्गपाणिरुपाद्रवत्। कृपस्य वशमापन्नो मृत्योरास्यमिवातुरः॥
sa vicarmā mahārāja khaṅgapāṇirupādravat| kṛpasya vaśamāpanno mṛtyorāsyamivāturaḥ||
Deprived of his shield, O monarch and brought under the influence of Kripa, he, with his sword, advanced like a sick man advancing towards death.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.19
शारद्वतशरैर्ग्रस्तं विश्यमानं महाबलः। चित्रकेतुसुतो राजन् सुकेतुस्त्वरितो ययौ॥
śāradvataśarairgrastaṃ viśyamānaṃ mahābalaḥ| citraketusuto rājan suketustvarito yayau||
O king, Chitraketu's son Suketu quickly proceeded towards the highly powerful (Shikhandin) who was thus distressed and assailed by the son of Sharadvata.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.20
विकिरन् ब्राह्मणं युद्धे बहुभिर्निशितैः शरै। अभ्यापतदमेयात्मा गौतमस्य रथं प्रति॥
vikiran brāhmaṇaṃ yuddhe bahubhirniśitaiḥ śarai| abhyāpatadameyātmā gautamasya rathaṃ prati||
Having covered in battle the Brahmana with sharp arrows, that one of immeasurable energy, advanced towards the car of Gautama's son.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.21
दृष्ट्वा च युक्तं त युद्धे ब्राह्मणं चरितव्रतम्। अपयातस्तस्तूर्णं शिखण्डी राजसत्तम।॥
dṛṣṭvā ca yuktaṃ ta yuddhe brāhmaṇaṃ caritavratam| apayātastastūrṇaṃ śikhaṇḍī rājasattama|||
Beholding that Brahmana, observant of vows thus engaged in battle, Shikhandin, O king, quickly proceeded there.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.22
सुकेतुस्तु ततो राजन् गौतमं नवभिः शरैः। विद्ध्वा विव्याध सप्तत्या पुनश्चैनं त्रिभिः शरैः॥
suketustu tato rājan gautamaṃ navabhiḥ śaraiḥ| viddhvā vivyādha saptatyā punaścainaṃ tribhiḥ śaraiḥ||
O king, having pierced the son of Gautama with nine arrows Suketu once more pierced him with seventy and again with three.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.23
अथास्य सशरं चापं पुनश्चिच्छेद मारिष। सारथिं च शरेणास्य भृशं मर्मस्वताडयत्॥
athāsya saśaraṃ cāpaṃ punaściccheda māriṣa| sārathiṃ ca śareṇāsya bhṛśaṃ marmasvatāḍayat||
He then cut-off his bow and arrows; then with another he pierced greatly his driver to the very vitals.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.24
गौतमस्तु ततः क्रुद्धो धनुर्गृह्य नवं दृढम्। सुकेतुं त्रिंशता बाणैः सर्वमर्मस्वताडयत्॥
gautamastu tataḥ kruddho dhanurgṛhya navaṃ dṛḍham| suketuṃ triṃśatā bāṇaiḥ sarvamarmasvatāḍayat||
Thereupon worked up with anger Gautama took up a fresh and strong bow and cut-off Suketu to the very vital part with thirty arrows.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.25
स विह्वलितसर्वाङ्गः प्रचचाल रथोत्तमे। भूमिकम्पे यथा वृक्षश्चचाल कम्पितो भृशम्॥
sa vihvalitasarvāṅgaḥ pracacāla rathottame| bhūmikampe yathā vṛkṣaścacāla kampito bhṛśam||
All his limbs were weakened and he shook on that best of cars as a tree trembles greatly during an earth quake.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.26
चलतस्तस्य कायात् तु शिरो ज्वलितकुण्डलम्। सोष्णीयं सशिरस्त्राणं क्षुरप्रेण त्वपातयद्॥
calatastasya kāyāt tu śiro jvalitakuṇḍalam| soṣṇīyaṃ saśirastrāṇaṃ kṣurapreṇa tvapātayad||
Then with a razor-sharpened arrow he sundered from body his head still trembling with shining ear-rings, crown and headprotector.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.27
तच्छिरंः प्रापतद् भूमौ श्येनाहतमिवामिषम्। ततोऽस्य कायो वसुधां पश्चात् प्रापतदच्युत॥
tacchiraṃḥ prāpatad bhūmau śyenāhatamivāmiṣam| tato'sya kāyo vasudhāṃ paścāt prāpatadacyuta||
His head fell down on the earth like a piece of meant stolen away by a hawk, afterwards his body, O Eternal one, fell down on the earth.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.28
तस्मिन् हते महाराज त्रस्तास्तस्य पुरोगमाः। गौतमं हरे त्यक्त्वा दुदुवुस्ते दिशो दश॥
tasmin hate mahārāja trastāstasya purogamāḥ| gautamaṃ hare tyaktvā duduvuste diśo daśa||
O Emperor, when he was slain, all his followers, leaving behind the son of Gautama in the battle-field fled, away in ten directions.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.29
धृष्टद्युम्नं तु समरे संनिवार्य महारथः। कृतवर्माब्रवीद्धृष्टस्तिष्ठ तिष्ठेति भारत॥
dhṛṣṭadyumnaṃ tu samare saṃnivārya mahārathaḥ| kṛtavarmābravīddhṛṣṭastiṣṭha tiṣṭheti bhārata||
Encircling the highly powerful Dhristadyumna in the battle-field Kritavarma said to him-"Wait! wait!"
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.30
तदभूत् तुमुलं युद्धं वृष्णिपार्षतयो रणे। आमिषार्थे यथा युद्धं श्येनयोः क्रुद्धयोप॥
tadabhūt tumulaṃ yuddhaṃ vṛṣṇipārṣatayo raṇe| āmiṣārthe yathā yuddhaṃ śyenayoḥ kruddhayopa||
Then there took place a terrible and wonderful encounter between the Vrishnis and Parsatas like that of two angry hawks, O king, for a piece of meat.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.31
धृष्टद्युम्नस्तु समरे हार्दिक्य नवभिः शरैः। आजधानोरसि क्रुद्धः पीडयन् हृदिकात्मजम्॥
dhṛṣṭadyumnastu samare hārdikya navabhiḥ śaraiḥ| ājadhānorasi kruddhaḥ pīḍayan hṛdikātmajam||
Worked up with anger, Dhristadyumna, in that battle, assailed Hridika's son violently and struck him on the chest with nine arrows.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.32
कृतवर्मा तु समरे पार्षतेन दृढाहतः। पार्षतं सरथं छादयामास सायकैः॥
kṛtavarmā tu samare pārṣatena dṛḍhāhataḥ| pārṣataṃ sarathaṃ chādayāmāsa sāyakaiḥ||
Thus Assailed by a Parohata in battle Kritavarma covered him, his chariot and horses with arrows.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.33
सरथश्छादितो राजन् धृष्टद्युम्नो न दृश्यते। मेधैरिव परिच्छन्नो भास्करो जलधारिभिः॥
sarathaśchādito rājan dhṛṣṭadyumno na dṛśyate| medhairiva paricchanno bhāskaro jaladhāribhiḥ||
O king, thus covered along with his car Dhristadyumna became invisible like the sun enshrouded by clouds surcharged with water.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.34
विधूय तं बाणगणं शरैः कनकभूषणैः। व्यरोचत रणे राजन् धृष्टद्युम्नः कृतव्रणः॥
vidhūya taṃ bāṇagaṇaṃ śaraiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ| vyarocata raṇe rājan dhṛṣṭadyumnaḥ kṛtavraṇaḥ||
Withstanding him with gold feathered arrows, O king, Dhristadyumna appeared in battle with wounds.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.35
ततस्तु पार्षतः क्रुद्धः शस्त्रवृष्टिं सुदारुणाम्। कृतवर्माणमासाद्य व्यसृजत् पृतनापतिः॥
tatastu pārṣataḥ kruddhaḥ śastravṛṣṭiṃ sudāruṇām| kṛtavarmāṇamāsādya vyasṛjat pṛtanāpatiḥ||
Obtaining Kritavarma, Parsata, the commander of the forces, worked up with anger, made a terrible downpour of arrows.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.36
तामापतन्तीं सहसा शस्त्रवृष्टिं सुदारुणाम्। शरैरनेकसाहस्त्रैर्हार्दिक्योऽवारयद् युधि॥
tāmāpatantīṃ sahasā śastravṛṣṭiṃ sudāruṇām| śarairanekasāhastrairhārdikyo'vārayad yudhi||
In that battle Hridika's son with many thousand arrows, all on a sudden, dispelled that highly dreadful shower of arrows that was about to fall on him.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.37
दृष्ट्वा तु वारितां युद्धे शस्त्रवृष्टिं दुरासदाम्। कृतवर्माणमासाद्य वारयामास पार्षतः॥
dṛṣṭvā tu vāritāṃ yuddhe śastravṛṣṭiṃ durāsadām| kṛtavarmāṇamāsādya vārayāmāsa pārṣataḥ||
Beholding in that battle that fearful downpour of arrows thus dispelled by him Prishata's son, approaching Kritavarma, withstood him.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.38
सारथिं चास्य तरसा प्राहिणोद् यमसादनम्। भल्लेन शितधारेण स हतः प्रापतद् रथात्॥
sārathiṃ cāsya tarasā prāhiṇod yamasādanam| bhallena śitadhāreṇa sa hataḥ prāpatad rathāt||
With a sharpened spike he dispatched his charioteer to the abode of Death. Slain he fell down from the chariot.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.39
धृष्टद्युम्नस्तु बलवाञ्जित्वा शत्रु महाबलम्। कौरवान् समरे तूर्णं वारयामास सायकैः॥
dhṛṣṭadyumnastu balavāñjitvā śatru mahābalam| kauravān samare tūrṇaṃ vārayāmāsa sāyakaiḥ||
Having vanquished his highly powerful enemy, the mighty Dhristadyumna speedily withstood the Kauravas in battle with arrows.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 6 54.40
ततस्ते तावका योधा धृष्टद्युम्नमुपाद्रवन्। सिंहनादरवं कृत्वा ततो युद्धमवर्तत॥
tataste tāvakā yodhā dhṛṣṭadyumnamupādravan| siṃhanādaravaṃ kṛtvā tato yuddhamavartata||
Thereupon emitting leonine roars your warriors ran towards Dhristadyumna and again an encounter took place.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)