← Mahabharata — Volume IV (Dutt edition)

Mahabharata — Volume IV (Dutt edition) — Chapter 93

MBh 4 93.1

धृतराष्ट्र उवाच इरावन्तं तु निहतं दृष्ट्वा पार्था महारथाः। संग्रामे किमकुर्वन्त तन्ममाचक्ष्व संजय॥

dhṛtarāṣṭra uvāca irāvantaṃ tu nihataṃ dṛṣṭvā pārthā mahārathāḥ| saṃgrāme kimakurvanta tanmamācakṣva saṃjaya||

Dhritarashtra said Describe to me, O Sanjaya, what the highly puissant sons of Pritha did when they heard that Iravat had been slain in battle,

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.2

संजय उवाच इरावन्तं तु निहतं संग्रामे वीक्ष्य राक्षसः। व्यनदत् सुमहानादं भैमसेनिर्घटोत्कचः।। :॥

saṃjaya uvāca irāvantaṃ tu nihataṃ saṃgrāme vīkṣya rākṣasaḥ| vyanadat sumahānādaṃ bhaimasenirghaṭotkacaḥ|| :||

Sanjaya said Beholding Iravat slain in battle, the Rakshasa Ghatotkacha the son of Bhimasena, sent forth a terrible roar.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.3

नदतस्तस्य शब्देन पृथिवी सागराम्बरा। सपर्वतवना राजंश्चचाल सुभृशं तदा॥

nadatastasya śabdena pṛthivī sāgarāmbarā| saparvatavanā rājaṃścacāla subhṛśaṃ tadā||

As he roared, the earth having the oceans for her raiment's, with her mountains and forests, O king, quaked violently with the echo of his roars;

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.4

अन्तरिक्षं दिशश्चैव सर्वाश्च प्रदिशस्तथा। तं श्रुत्वा सुमहानादं तव सैन्यस्य भारत॥

antarikṣaṃ diśaścaiva sarvāśca pradiśastathā| taṃ śrutvā sumahānādaṃ tava sainyasya bhārata||

As also the firmament and all the cardinal and subsidiary quarters. As your soldiers heard, O Bharata, that terrible uproar,

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.5

ऊऊस्तम्भः समभवद् वेपथुः स्वेद एव च। सर्व एव महाराज तावका दीनचेतसः॥

ūūstambhaḥ samabhavad vepathuḥ sveda eva ca| sarva eva mahārāja tāvakā dīnacetasaḥ||

Their thighs were petrified and they trembled and perspired; and O foremost of kings, all of them became depressed at heart.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.6

सर्वतः समचेष्टन्त सिंहभीता गजा इव। नर्दित्वा सुमहानादं निर्घातमिव राक्षसः॥

sarvataḥ samaceṣṭanta siṃhabhītā gajā iva| narditvā sumahānādaṃ nirghātamiva rākṣasaḥ||

And they fled on all sides like herds of elephants frightened by a lion. Then the Rakshasa, uttering those loud roars that resembled the rumble of the thunder bolt, a

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.7

ज्वलितं शूलमुद्यम्य रूपं कृत्वा विभीषणम्। नानारूपप्रहरणैर्वृतो राक्षसपुङ्गवैः॥

jvalitaṃ śūlamudyamya rūpaṃ kṛtvā vibhīṣaṇam| nānārūpapraharaṇairvṛto rākṣasapuṅgavaiḥ||

Balancing his resplendent trident and assuming dreadful appearance, and surrounded by foremost of Rakshasas of fearful main and armed with diverse weapons,

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.8

आजघान सुसंक्रुद्धः कालान्तकयमोपमः। तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य संक्रुद्धं भीमदर्शनम्॥

ājaghāna susaṃkruddhaḥ kālāntakayamopamaḥ| tamāpatantaṃ samprekṣya saṃkruddhaṃ bhīmadarśanam||

Advanced, greatly excited with rage, like the Destroyer at the time of universal annihilation. Beholding that irate hero of dreadful appearance make towards himself.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.9

स्वबलं च भयात् तस्य प्रायशो विमुखीकृतम्। ततो दुर्योधनो राजा घटोत्कचमुपाद्रवत्॥

svabalaṃ ca bhayāt tasya prāyaśo vimukhīkṛtam| tato duryodhano rājā ghaṭotkacamupādravat||

And seeing also his own troops, one and all, turning their faces away from the field of battle from fear of that Rakshasa, king Duryodhana rushed against Ghatotkacha,

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.10

प्रगृह्य विपुलं चापं सिंहवद् विनदन् मुहुः। पृष्ठतोऽनुययौ चैनं स्रवद्भिः पर्वतोपमैः॥ कुञ्जरैर्दशसाहस्रैर्वङ्गानामधिपः स्वयम्। तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य गजानीकेन संवृतम्॥ पुत्रं तव महाराज चुकोप स निशाचरः। ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्॥

pragṛhya vipulaṃ cāpaṃ siṃhavad vinadan muhuḥ| pṛṣṭhato'nuyayau cainaṃ sravadbhiḥ parvatopamaiḥ|| kuñjarairdaśasāhasrairvaṅgānāmadhipaḥ svayam| tamāpatantaṃ samprekṣya gajānīkena saṃvṛtam|| putraṃ tava mahārāja cukopa sa niśācaraḥ| tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam||

Grasping a bow with arrows fixed on the string and uttering his war cries incessantly and loud. Behind him followed the ruler of the Bangas himself, supported by ten thousand elephants prodigious like the hills and with the temporal juice flowing down. Beholding your son surrounded by the elephant division rush to battle, O mighty monarch, that night-ranger became inflamed with wrath; then regard a combat, dreadful and hair stirring.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.11

राक्षसानां च राजेन्द्र दुर्योधनबलस्य च। गजानीकं च सम्प्रेक्ष्य मेघवृन्दमिवोदितम्॥

rākṣasānāṃ ca rājendra duryodhanabalasya ca| gajānīkaṃ ca samprekṣya meghavṛndamivoditam||

Between the Rakshasa, O mighty monarch, and the division of Duryodhana. Beholding that elephant-division like a mass of clouds in the horizon,

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.12

अभ्यधावन्त संक्रुद्धा राक्षसाः शस्त्रपाणयः। नदन्तो विविधान् नादान् मेघा इव सविद्युतः॥

abhyadhāvanta saṃkruddhā rākṣasāḥ śastrapāṇayaḥ| nadanto vividhān nādān meghā iva savidyutaḥ||

The Rakshasas, highly enraged, rushed at it, with weapons in their hands, and uttering various war-cries, like clouds charged with lightning.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.13

शरशक्त्यृष्टिनाराचैनिघ्नन्तो गजयोधिनः। भिन्दिपालैस्तथा शूलैर्मुद्गरैः सपरश्वधैः॥

śaraśaktyṛṣṭinārācainighnanto gajayodhinaḥ| bhindipālaistathā śūlairmudgaraiḥ saparaśvadhaiḥ||

With arrows, dares, sabers, shafts, lances, mallets, and battle-axes, they began to slay the warriors fighting from the backs of elephants.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.14

पर्वताग्रैश्च वृक्षैश्च निजघ्नुस्ते सहागजान्। भिन्नकुम्भान् विरुधिरान् भिन्नगात्रांश्च वारणान्॥ अपश्याम महाराज वध्यमानान् निशाचरैः। तेषु प्रक्षीयमाणेषु भग्नेषु गजयोधिषुः॥

parvatāgraiśca vṛkṣaiśca nijaghnuste sahāgajān| bhinnakumbhān virudhirān bhinnagātrāṃśca vāraṇān|| apaśyāma mahārāja vadhyamānān niśācaraiḥ| teṣu prakṣīyamāṇeṣu bhagneṣu gajayodhiṣuḥ||

They slew those huge elephants with blocks of stones and large trees. We beheld, O mighty monarch, elephants with temples rent, and bodies bathed in blood and managed with wounds, slain by those rangers of night. When that division of elephant-riders, was shattered and thinned in number,

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.15

दुर्योधनो महाराज राक्षसान् समुपाद्रवत्। अमर्षवशमापन्नस्त्यक्त्वा जीवितमात्मनः॥

duryodhano mahārāja rākṣasān samupādravat| amarṣavaśamāpannastyaktvā jīvitamātmanaḥ||

Duryodhana himself, O mighty monarch, rushed against the Rakshasas, influenced by great animosity and headless of his own life.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.16

मुमोच निशितान् बाणान् राक्षसेषु परंतप। जघान् च महेष्वासः प्रधानांस्तत्र राक्षसान्॥

mumoca niśitān bāṇān rākṣaseṣu paraṃtapa| jaghān ca maheṣvāsaḥ pradhānāṃstatra rākṣasān||

That highly powerful hero sped arrows of exceeding sharpness at those Rakshasas, and that fierce bowman slew many of the Rakshasas that were fighting there.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.17

संक्रुद्धो भरतश्रेष्ठ पुत्रो दुर्योधनस्तव। वेगवन्तं महारौद्रं विद्युज्जिद्वं प्रमाथिनम्॥ शरैश्चतुर्भिश्चतुरो निजघान महाबलः। ततः पुनरमेयात्मा शरवर्षं दुरासदम्॥ मुमोच भतरश्रेष्ठो निशाचरबलं प्रति। तत् तु दृष्टवा महत् कर्म पुत्रस्य तव मारिष।॥

saṃkruddho bharataśreṣṭha putro duryodhanastava| vegavantaṃ mahāraudraṃ vidyujjidvaṃ pramāthinam|| śaraiścaturbhiścaturo nijaghāna mahābalaḥ| tataḥ punarameyātmā śaravarṣaṃ durāsadam|| mumoca bhataraśreṣṭho niśācarabalaṃ prati| tat tu dṛṣṭavā mahat karma putrasya tava māriṣa|||

Your irate son Duryodhana, O foremost of the Bharatas, that mighty car-warrior slew with four shafts, the four Rakshasas viz., Vegavana, Maharaudra, Vidyutjivha, and Pramathin. Once more, that one of immeasurable soul shot, O foremost of Bharatas, a shower of arrows incapable being ruffled, at the host of the Rakshasas. Beholding, O sire, that marvelous feat achieved by sour son,

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.18

क्रोधेनाभिप्रजज्वाल भैमसेनिर्महाबलः। स विस्फार्य महच्चापमिन्द्राशनिसमप्रभम्॥

krodhenābhiprajajvāla bhaimasenirmahābalaḥ| sa visphārya mahaccāpamindrāśanisamaprabham||

The highly powerful son of Bhimasena blazed forth with rage; then stretching his mighty bow effulgent like the thunder bolt of Indra,

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.19

अभिदुद्राव वेगेन दुर्योधनमरिंदमम्। तमापतन्तमुद्वीक्ष्य कालसृष्टमिवान्तकम्॥

abhidudrāva vegena duryodhanamariṃdamam| tamāpatantamudvīkṣya kālasṛṣṭamivāntakam||

He rushed against the irate Duryodhana with violence. Beholding him rush forward like death incarnate urged on by the Destroyer himself.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.20

न विव्यथे महाराज पुत्रो दुर्योधनस्तव। अथैनमब्रवीत् क्रुद्धः क्रूरः संरक्तलोचनः॥

na vivyathe mahārāja putro duryodhanastava| athainamabravīt kruddhaḥ krūraḥ saṃraktalocanaḥ||

Your son Duryodhana, O monarch, did not waver at all. Then Ghatotkacha with his eyes coppery in wrath thus addressed Duryodhana angrily saying

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.21

अद्यानृण्यं गमिष्यामि पितॄणां मातुरेव च। ये त्वया सुनृशंसेन दीर्घकाल प्रवासिताः॥

adyānṛṇyaṃ gamiṣyāmi pitṝṇāṃ mātureva ca| ye tvayā sunṛśaṃsena dīrghakāla pravāsitāḥ||

This day will I liquidate the debt I owe to my fathers and mothers who had so bong been exited by your heartless self.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.22

यच्च ते पाण्डवा राजश्छलछूते पराजिताः। यच्चैव द्रौपदी कृष्णा एकवस्त्रा रजस्वला॥

yacca te pāṇḍavā rājaśchalachūte parājitāḥ| yaccaiva draupadī kṛṣṇā ekavastrā rajasvalā||

The sons of Pandu, O monarch, were deceitfully defeated by you at a game of dice. The daughter of Drupada by name Krishna, while in her courses and so clad in one garment only,

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.23

सभामानीय दुर्बुद्धे बहुधा क्लेशिता त्वया। तव च प्रियकामेन आश्रमस्था दुरात्मना॥

sabhāmānīya durbuddhe bahudhā kleśitā tvayā| tava ca priyakāmena āśramasthā durātmanā||

O perverse-minded wretch, was brought in the midst of the court-hall and was persecuted by you in various ways. While she was dwelling in her hermitage in the woods, out of a desire for compassing your good, the wickedsouled.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.24

सैन्धवेन परामृष्टा परिभूय पितृन् मम। एतेषामपमानानामन्येषा च कुलाधम॥

saindhavena parāmṛṣṭā paribhūya pitṛn mama| eteṣāmapamānānāmanyeṣā ca kulādhama||

Ruler of the Sindhus oppressed her disregarding my sires. O you the disgrace to your family, these and many other such insults.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.25

अन्तमद्य गमिष्यामि यदि नोत्सृजसे रणम्। एवमुक्त्वा तु हैडिम्बो महद् विस्फार्य कार्मुकम्॥

antamadya gamiṣyāmi yadi notsṛjase raṇam| evamuktvā tu haiḍimbo mahad visphārya kārmukam||

Will I this avenge, if indeed you do not fly forsaking the field of battle.' Having thus spoken, and stretching his mighty bow Hidimba's son,

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)

MBh 4 93.26

संदश्य दशनैरोष्ठं सुक्किणी परिसंलिहन्। शरवर्षेण महता दुर्योधनमवाकिरत्। प्रवतं वारिधाराभिः प्रावृषीव बलाहकः॥

saṃdaśya daśanairoṣṭhaṃ sukkiṇī parisaṃlihan| śaravarṣeṇa mahatā duryodhanamavākirat| pravataṃ vāridhārābhiḥ prāvṛṣīva balāhakaḥ||

Biting his lips with his teeth and licking the corners of his mouth, covered Duryodhana with a mighty shower of arrows, like clouds washing the mountain breast with torrents of rain in the rainy season.

— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)