Mahabharata — Volume IV (Dutt edition) — Chapter 57
MBh 4 57.1
संजय उवाच प्रभातायां च शर्वर्या भीष्मः शान्तनवस्तदा। अनीकान्यनुसंयाने व्यादिदेशाथ भारत॥
saṃjaya uvāca prabhātāyāṃ ca śarvaryā bhīṣmaḥ śāntanavastadā| anīkānyanusaṃyāne vyādideśātha bhārata||
Sanjaya said When night passed away and morning dawned, the son of Shantanu Bhishma, therefore grand-sire of the Kurus gave the order for the Kuru army to be ready for fight.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.2
गारुडं च महाव्यूह चक्रे शान्तनवस्तदा। पुत्राणां ते जयाकाङ्क्षी भीष्मः कुरुपितामहः॥
gāruḍaṃ ca mahāvyūha cakre śāntanavastadā| putrāṇāṃ te jayākāṅkṣī bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥ||
The chastiser of foes, the son of Shantanu, with the desire to win victory for your son then formed that great Vyuha called Garuda.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.3
गरुडस्य स्वयं तुण्डे पिता देवव्रतस्तव। चक्षुषी च भरद्वाजः कृतवर्मा च सात्वतः॥
garuḍasya svayaṃ tuṇḍe pitā devavratastava| cakṣuṣī ca bharadvājaḥ kṛtavarmā ca sātvataḥ||
On the back of that Garuda (the king of the bird) your father Devavrata himself stood. Its two eyes were made by the son of Bharadvaja (Drona) and the Satvata Kritvarma.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.4
अश्वत्थामा कृपश्चैव शीर्षमास्तां यशस्विनौ। त्रैगर्तेरथ कैकेयैर्वाटधानैश्च संयुगे॥
aśvatthāmā kṛpaścaiva śīrṣamāstāṃ yaśasvinau| traigarteratha kaikeyairvāṭadhānaiśca saṃyuge||
Those two illustrious heroes, Ashvathama and Kripa, backed by the Trigartas, the Matsyas, the Kaikeyas and the Vatadhanas stood at its head.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.5
भूरिश्वराः शलः शल्यो भगदत्तश्च मारिष। मद्रकाः सिन्धुसौवीरास्तथा पाञ्चनदाश्च ये॥ जयद्रथेन सहिता ग्रीवायां संनिवेशिताः। पृष्ठे दुर्योधनो राजा सोदर्यैः सानुगैर्वृतः॥
bhūriśvarāḥ śalaḥ śalyo bhagadattaśca māriṣa| madrakāḥ sindhusauvīrāstathā pāñcanadāśca ye|| jayadrathena sahitā grīvāyāṃ saṃniveśitāḥ| pṛṣṭhe duryodhano rājā sodaryaiḥ sānugairvṛtaḥ||
O sire, Bhurishravas, Shala, Shala, Shalya Bhagadatta, the Madra, the Sindhusauviras, the Panchanadas with Jayadratha stood at its neck. At its back stood king Duryodhana with all his followers.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.6
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्बोजाश्च शकैः सह। पुच्छमासन् महाराज शूरसेनाश्च सर्वशः॥
vindānuvindāvāvantyau kāmbojāśca śakaiḥ saha| pucchamāsan mahārāja śūrasenāśca sarvaśaḥ||
O great king, Vinda and Anuvinda of Avanti, the Kambojas with the Shakas and also the Shurasenas formed its tail.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.7
मागधाश्च कलिङ्गाश्च दासेरकगणैः सह। दक्षिणं पक्षमासाद्य स्थिता व्यूहस्य दंशिताः॥
māgadhāśca kaliṅgāśca dāserakagaṇaiḥ saha| dakṣiṇaṃ pakṣamāsādya sthitā vyūhasya daṃśitāḥ||
The Magadhas the Kalingas with all the Daserakas clad in armour, formed the right wing of that Vyuha.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.8
कारुषाश्च विकुञ्जाश्च मुण्डाः कुण्डीवृषास्तथा। बृहद्बलेन सहिता वाम पार्श्वमवस्थिताः॥
kāruṣāśca vikuñjāśca muṇḍāḥ kuṇḍīvṛṣāstathā| bṛhadbalena sahitā vāma pārśvamavasthitāḥ||
The Karushas, the Vikunjas, the Mundas, the Kundivrishas, with Brihadbala formed its left wing.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.9
व्यूढं दृष्ट्वा तु तत् सैन्यं सव्यसाची परंतपः। धृष्टद्युम्नेन सहितः प्रत्यव्यूहत संयुगे॥ अर्धचन्द्रेण व्यूहेन व्यूहं तमतिदारुणम्।
vyūḍhaṃ dṛṣṭvā tu tat sainyaṃ savyasācī paraṃtapaḥ| dhṛṣṭadyumnena sahitaḥ pratyavyūhata saṃyuge|| ardhacandreṇa vyūhena vyūhaṃ tamatidāruṇam|
That chastiser of foes, Savyasachi (Arjuna) seeing the enemy's troops formed into a Vyuha, with the assistance of Dhrishtadyumna formed his troops into a counter Vyuha. In oppositior of your Vyuha, that son of Pandu formed a Vyuha after the shape of the halfmoon.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.10
दक्षिणं शृङ्गमास्थाय भीमसेनो व्यरोचत॥ नानाशस्त्रौघसम्पन्नै नादेश्यैर्नृपैर्वृतः।
dakṣiṇaṃ śṛṅgamāsthāya bhīmaseno vyarocata|| nānāśastraughasampannai nādeśyairnṛpairvṛtaḥ|
On its right side stood stood Bhimasena surrounded by kings of various countries all abundantly provided with arrows.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.11
तदन्वेव विराटश्च द्रुपदश्च महारथः॥ तदनन्तरमेवासीन्नीलो नीलायुधैः सह।
tadanveva virāṭaśca drupadaśca mahārathaḥ|| tadanantaramevāsīnnīlo nīlāyudhaiḥ saha|
Next to him stood those two great carwarriors Virata and Drupada; next to them was Nila armed with poisonous weapons.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.12
नीलादनन्तरश्चैव धृष्टकेतुर्महाबलः॥ चेदिकाशिकरूपैश्च पौरवैरपि संवृतः।
nīlādanantaraścaiva dhṛṣṭaketurmahābalaḥ|| cedikāśikarūpaiśca pauravairapi saṃvṛtaḥ|
Next to Nila stood the great car-warrior Dhrishtakelu backed by the Chedis the Kashis, the Karushas and the Pandavas.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.13
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च पञ्चालाश्च प्रभद्रकाः॥ मध्ये सैन्यस्य महतः स्थिता युद्धाय भारत।
dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca pañcālāśca prabhadrakāḥ|| madhye sainyasya mahataḥ sthitā yuddhāya bhārata|
Dhrishtadyumna with Shikhandin with the Panchalas and the Prabhadraka and also with other troops stood in the middle.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.14
तत्रैव धर्मराजोऽपि गजानीकेन संवृतः॥ ततस्तु सात्यकी राजन् द्रौपद्याः पञ्चचात्मजाः।
tatraiva dharmarājo'pi gajānīkena saṃvṛtaḥ|| tatastu sātyakī rājan draupadyāḥ pañcacātmajāḥ|
Dharmaraja Yudhishthira was also there surrounded by his innumerable elephants. Next to them, O king, stood Satyaki and the five sons of Draupadi.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.15
अभिमन्युस्ततः शूर इरावांश्च ततः परम्॥ भैमसेनिस्ततो राजन् केकयाश्च महारथाः।
abhimanyustataḥ śūra irāvāṃśca tataḥ param|| bhaimasenistato rājan kekayāśca mahārathāḥ|
Next to them was Abhimanyu and then Iravana. Next to Iravana was Bhimasena's son (Ghatotkacha) with the great Kaikeya carwarriors.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.16
ततोऽभूद् द्विपदां श्रेष्ठो वामं पार्श्वमुपाश्रितः॥ सर्वस्य जगतो गोप्ता गोप्ता यस्य जनार्दनः।
tato'bhūd dvipadāṃ śreṣṭho vāmaṃ pārśvamupāśritaḥ|| sarvasya jagato goptā goptā yasya janārdanaḥ|
Next to them, on the left side, was that foremost of men, Arjuna who had as his protector Janardana (Krishna) the protector of the whole universe.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.17
एवमेतं महाव्यूह प्रत्यव्यूहन्त पाण्डवाः॥ वधार्थं तव पुत्राणां तत्पक्षं ये च सङ्गताः।
evametaṃ mahāvyūha pratyavyūhanta pāṇḍavāḥ|| vadhārthaṃ tava putrāṇāṃ tatpakṣaṃ ye ca saṅgatāḥ|
It was thus the Pandavas formed their Vyuha for the destruction of your sons and those who have taken your side.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.18
ततः प्रववृते युद्धं व्यतिपक्तरथद्विपम्॥ तावकानां परेषां च निजतामितरेतरम्।
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ vyatipaktarathadvipam|| tāvakānāṃ pareṣāṃ ca nijatāmitaretaram|
Then commenced the battle between your troops and the foes; all struck at one another; elephants and cars mixed up in one confusion.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.19
हयौघाश्च रथौघाश्च तत्र तत्र विशाम्पते॥ सम्पतन्तो व्यदृश्यन्त निघ्नन्तस्ते परस्परम्।
hayaughāśca rathaughāśca tatra tatra viśāmpate|| sampatanto vyadṛśyanta nighnantaste parasparam|
O king, innumerable elephants and cars were seen everywhere. They rushed upon one another for the purpose of slaughter.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.20
धावतां च रथौघानां निघ्नतां च पृथक् पृथक्॥ बभूव तुमुलः शब्दो विमिश्रो दुन्दुभिस्वनैः।
dhāvatāṃ ca rathaughānāṃ nighnatāṃ ca pṛthak pṛthak|| babhūva tumulaḥ śabdo vimiśro dundubhisvanaiḥ|
The rattle of innumerable car-wheels mingled with the beat of drums created a tremendous din.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 57.21
दिवस्पृङ् नरवीराणां निघ्नतामितरेतरम्। सम्प्रहारे सुतुमुले तव तेषां च भारत॥
divaspṛṅ naravīrāṇāṃ nighnatāmitaretaram| samprahāre sutumule tava teṣāṃ ca bhārata||
O descendant of Bharata, the shouts of the heroic combatants of your army and those of your enemies when killing one another, reached the very heavens.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)