Mahabharata — Volume IV (Dutt edition) — Chapter 101
MBh 4 101.1
संजय उवाच ततः शान्तनवो भीष्मो निर्ययौ सह सेनया। व्यूहं चाव्यूहत महत् सर्वतोभद्रमात्मनः॥शा
saṃjaya uvāca tataḥ śāntanavo bhīṣmo niryayau saha senayā| vyūhaṃ cāvyūhata mahat sarvatobhadramātmanaḥ||śā
Sanjaya said Thereafter, Bhishma the son of Shantanu advanced with his troops, and he formed his own troops in the array known as Saravatobhadra.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.2
कृपश्च कृतवर्मा च शैब्यश्चैव महारथः। शकुनिः सैन्धवश्चैव काम्बोजश्च सुदक्षिणः॥
kṛpaśca kṛtavarmā ca śaibyaścaiva mahārathaḥ| śakuniḥ saindhavaścaiva kāmbojaśca sudakṣiṇaḥ||
Kripa, Kritavarma, the mighty car-warrior Shaivya, Shakuni, the ruler of the Sindhus, and Sudakshina, the ruler of the Kambojas,
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.3
भीष्मेण सहिताः सर्वे पुत्रैश्च तव भारत। अग्रतः सर्वसैन्यानां व्यूहस्य प्रमुखे स्थिताः॥
bhīṣmeṇa sahitāḥ sarve putraiśca tava bhārata| agrataḥ sarvasainyānāṃ vyūhasya pramukhe sthitāḥ||
All these, O Bharata, accompanied by Bhishma, and along with your sons stationed themselves in the van of all the troops, and in the very head of the Kaurava array.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.4
द्रोणो भूरिश्रवाः शल्यो भगदत्तश्च मारिष। दक्षिणं पक्षमाश्रित्य स्थिता व्यूहस्य दंशिताः॥
droṇo bhūriśravāḥ śalyo bhagadattaśca māriṣa| dakṣiṇaṃ pakṣamāśritya sthitā vyūhasya daṃśitāḥ||
Drona, Bhurishravas, Shalya and Bhagadatta. O sire, clad in mail, stood defending the right wing of that array.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.5
अश्वत्थामा सोमदत्तश्चावत्यौ च महारथौ। महत्या सेनया युक्ता वामं पक्षमपालयन्॥
aśvatthāmā somadattaścāvatyau ca mahārathau| mahatyā senayā yuktā vāmaṃ pakṣamapālayan||
Ashvathama, Somadatta, and the two princes of Avanti, both mighty car-warriors, supported by a large division, defended the left wing.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.6
दुर्योधनो महाराज त्रिगर्तेः सर्वतो वृतः। व्यूहमध्ये स्थितो राजन् पाण्डवान् प्रति भारत॥
duryodhano mahārāja trigarteḥ sarvato vṛtaḥ| vyūhamadhye sthito rājan pāṇḍavān prati bhārata||
King Duryodhana, surrounded by the Trigaretas on all sides, stood, O monarch, O Bharata, in the centre of the array facing the Pandavas.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.7
अलम्बुषो रथश्रेष्ठः श्रुतायुश्च महारथः। पृष्ठतः सर्वसैन्यानां स्थितो व्यूहस्य दंशितौ॥
alambuṣo rathaśreṣṭhaḥ śrutāyuśca mahārathaḥ| pṛṣṭhataḥ sarvasainyānāṃ sthito vyūhasya daṃśitau||
That foremost of car-warriors Alambusha, and the mighty car-warrior Shrutayu, cased in Armour, stood in the rear of the array behind all the troops.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.8
एवं च तं तदा व्यूहं कृत्वा भारत तावकाः। संनद्धाः समदृश्यन्त प्रतपन्त इवाग्नयः॥
evaṃ ca taṃ tadā vyūhaṃ kṛtvā bhārata tāvakāḥ| saṃnaddhāḥ samadṛśyanta pratapanta ivāgnayaḥ||
Thus, O Bharata, your warriors, having formed this mighty array and cased in Armour, appeared as if leaping forward.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.9
ततो युधिष्ठिरो राजा भीमसेनश्च पाण्डवः। नकुलः सहदेवश्च माद्रीपुत्रावुभावपि॥
tato yudhiṣṭhiro rājā bhīmasenaśca pāṇḍavaḥ| nakulaḥ sahadevaśca mādrīputrāvubhāvapi||
Then king Yudhishthira and that son of Pandu, Bhimasena, and Nakula and Sahadeva the two sons of Madri,
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.10
अग्रतः सर्वसैन्यानां स्थिता व्यूहस्य दंशिताः। धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्च महारथः॥
agrataḥ sarvasainyānāṃ sthitā vyūhasya daṃśitāḥ| dhṛṣṭadyumno virāṭaśca sātyakiśca mahārathaḥ||
All cased in mail, stood in the van of their array at the front of all the troops. Dhrishtadyumna, Virata, the mighty carwarrior Satyaki.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.11
स्थिताः सैन्येन महता परानीकविनाशनाः। शिखण्डी विजयश्चैव राक्षसश्च घटोत्कचः॥
sthitāḥ sainyena mahatā parānīkavināśanāḥ| śikhaṇḍī vijayaścaiva rākṣasaśca ghaṭotkacaḥ||
All these warriors stood prepared for battle, with their mighty divisions desirous of destroying the ranks of the enemy. Shikhandin, Arjuna, the Rakshasa Ghatotkacha,
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.12
चेकितानो महाबाहुः कुन्तिभोजश्च वीर्यवान्। स्थिता रणे महाराज महत्या सेनया वृताः॥
cekitāno mahābāhuḥ kuntibhojaśca vīryavān| sthitā raṇe mahārāja mahatyā senayā vṛtāḥ||
The mighty-armed Chekitana, the highly puissant Kuntibhoja, all these, o mighty monarch, stood ready for fight, surrounded by their large divisions.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.13
अभिमन्युर्महेष्वासो द्रुपदश्च महाबलः। युयुधानो महेष्वासो युधामन्युश्च वीर्यवान्॥
abhimanyurmaheṣvāso drupadaśca mahābalaḥ| yuyudhāno maheṣvāso yudhāmanyuśca vīryavān||
That fierce bow-man Abhimanyu, the highly powerful Draupada, and the Kaikeya brothers, cased in Armour, stood ready for combat.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.14
केकया भ्रातरश्चैव स्थिता युद्धाय दंशिताः। एवं तेऽपि महाव्यूहं प्रतिव्यूह्य सुदुर्जयम्॥
kekayā bhrātaraścaiva sthitā yuddhāya daṃśitāḥ| evaṃ te'pi mahāvyūhaṃ prativyūhya sudurjayam||
Thus the heroic Pandavas forming this mighty and invincible contrary, stood, cased in mail, prepared for the ensuing struggle.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.15
पाण्डवाः समरे शूराः स्थिता दशिताः। तावकास्तु रणे यत्ताः सहसेना नराधिपाः॥
pāṇḍavāḥ samare śūrāḥ sthitā daśitāḥ| tāvakāstu raṇe yattāḥ sahasenā narādhipāḥ||
Your warriors, o king, supported by large divisions and placing Bhishma at their head, charged, putting forth all their energies, the sons of Pritha on the field.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.16
अभ्युद्ययू रणे पार्थान् भीष्मं कृत्वाऽग्रतो नृप। तथैव पाण्डवा राजन् भीमसेनपुरोगमा:॥
abhyudyayū raṇe pārthān bhīṣmaṃ kṛtvā'grato nṛpa| tathaiva pāṇḍavā rājan bhīmasenapurogamā:||
So also, O king, the Pandavas headed by Bhimasena himself, and desirous of wining victory, rushed to battle with a view to cncounter Bhishma.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.17
भीष्मं योद्धृममीप्सन्तः संग्रामे विजयैषिणः। क्ष्वेडाः किलकिलाः शङ्खान् क्रकचान् गोविषाणिकाः।।
bhīṣmaṃ yoddhṛmamīpsantaḥ saṃgrāme vijayaiṣiṇaḥ| kṣveḍāḥ kilakilāḥ śaṅkhān krakacān goviṣāṇikāḥ||
With their war-cries and confused uproars and the blarc of Krakachas and sound of drums, cymbals, cow-horns, and panavas, and the roars of their elephants.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.18
भेरीमृदङ्गपणवान् नादयन्तश्च पुष्करान्। पाण्डवा अभ्यवर्तन्त नदन्तो भैरवान् स्वान्॥
bherīmṛdaṅgapaṇavān nādayantaśca puṣkarān| pāṇḍavā abhyavartanta nadanto bhairavān svān||
And with fierce yells, the Pandavas rushed to battle. With the sound of our drums, cyrnbals conchs, Dundubhis,
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.19
भैरीमृदङ्गशङ्खानां दुन्दुभीनां च निःस्वनः। उत्कृष्टसिंहनादैश्च वल्गितैश्च पृथग्विधैः॥
bhairīmṛdaṅgaśaṅkhānāṃ dundubhīnāṃ ca niḥsvanaḥ| utkṛṣṭasiṃhanādaiśca valgitaiśca pṛthagvidhaiḥ||
With fierce war-dries, and other kinds of shouts, hastily did we advance to meet the foe,
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.20
वयं प्रतिनदन्तस्तानगच्छाम त्वरान्विताः। सहसैवाभिसंक्रुद्धास्तदाऽऽसीत् तुमुलं महत्॥
vayaṃ pratinadantastānagacchāma tvarānvitāḥ| sahasaivābhisaṃkruddhāstadā''sīt tumulaṃ mahat||
All inflamed with rage. Thereupon ensued an awful and fierce engagement, in which the soldiers, rushing at one another, smote one another down.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.21
ततोऽन्योन्यं प्रधावन्तः सम्प्रहारं प्रचक्रिरे। ततः शब्देन महता प्रचकम्पे वसुन्धरा॥
tato'nyonyaṃ pradhāvantaḥ samprahāraṃ pracakrire| tataḥ śabdena mahatā pracakampe vasundharā||
Then the earth began to tremble with the loud din. Birds uttering fierce shrieks hovered over our heads.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.22
पक्षिणश्च महाघोरं व्याहरन्तो विबभ्रषुः। सप्रभचोदितः सूर्यो निष्प्रभः समपद्यत॥
pakṣiṇaśca mahāghoraṃ vyāharanto vibabhraṣuḥ| saprabhacoditaḥ sūryo niṣprabhaḥ samapadyata||
The sun that had risen in all splendor, now became bedimmed in effulgence; and dreadful winds began to blow portending ominous results.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.23
वबुश्च वातास्तुमुलाः शंसन्तः सुमहद् भयम्। घोराश्च घोरनिर्हादाः शिवास्तत्र ववाशिरे॥
vabuśca vātāstumulāḥ śaṃsantaḥ sumahad bhayam| ghorāśca ghoranirhādāḥ śivāstatra vavāśire||
Fearful jackets yelling terribly roved there, harbingering, Omighty monarch, a great carnage.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.24
वेदयन्त्यो महाराज महद् वैशसमागतम्। दिशः प्रज्वलिता राजन् पांसुवर्ष पपात च॥
vedayantyo mahārāja mahad vaiśasamāgatam| diśaḥ prajvalitā rājan pāṃsuvarṣa papāta ca||
The points of the compass, 0 king, appeared to be blazing, and showers of bones mixed copiously with blood.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.25
रुधिरेण समुन्मिश्रमस्थिवर्षं तथैव च। रुदतां वाहनानां च नेत्रेभ्यः प्रापतज्जलम्॥
rudhireṇa samunmiśramasthivarṣaṃ tathaiva ca| rudatāṃ vāhanānāṃ ca netrebhyaḥ prāpatajjalam||
Tears dropped from the eyes of the animals that were all weeping; and O ruler of men, preyed upon by anxiety, they frequently discharged urine.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.26
सुस्रुवुश्च शकृन्मूत्रं प्रध्यायन्तो विशाम्पते। अन्तर्हिता महानादाः श्रूयन्ते भरतर्षभ॥
susruvuśca śakṛnmūtraṃ pradhyāyanto viśāmpate| antarhitā mahānādāḥ śrūyante bharatarṣabha||
O foremost of the Bharatas, fierce war-cries of heroes were drowned by the terrible uproar uttered by Rakshasas and cannibals.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.27
रक्षसां पुरुषादानां नदतां भैरवान् रवान्। सम्पतन्तश्च दृश्यन्ते गोमायुबलवायसा॥
rakṣasāṃ puruṣādānāṃ nadatāṃ bhairavān ravān| sampatantaśca dṛśyante gomāyubalavāyasā||
Jackals, vultures, crows and dogs yelling various shrieks, began, O sire, to pounce and swoop down the ranks of soldiers.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.28
श्वानश्च विविदैर्नादैर्वाशन्तस्त्र मारिष। ज्वलिताश्च महोल्का वै समाहत्य दिवाकरम्। निपेतुः सहसा भूमौ वेदयन्त्यो महद् भयम्॥
śvānaśca vividairnādairvāśantastra māriṣa| jvalitāśca maholkā vai samāhatya divākaram| nipetuḥ sahasā bhūmau vedayantyo mahad bhayam||
Blazing meteors, striking against the solar disc, began to drop down suddenly on earth portending mighty terrors.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.29
महान्त्यनीकानि महासमुच्छुये ततस्तयोः पाण्डवधार्तराष्ट्रयोः। चकम्पिरे शङ्खमृदङ्गनि:स्वनैः प्रकम्पितानीव वनानि वायुना॥
mahāntyanīkāni mahāsamucchuye tatastayoḥ pāṇḍavadhārtarāṣṭrayoḥ| cakampire śaṅkhamṛdaṅgani:svanaiḥ prakampitānīva vanāni vāyunā||
Thereafter the two mighty arrays of the Pandavas and the Kauravas, during that dreadful fight, began to shake owing to the tremendous din produced by the blare of conchs and the sound of drums, like forests shaken by the tempest.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 4 101.30
मभ्यायतीनामशिवे मुहूर्ते। बभूव घोषस्तुमुलश्चमूनां वातोद्भुतानामिव सागराणाम्॥
mabhyāyatīnāmaśive muhūrte| babhūva ghoṣastumulaścamūnāṃ vātodbhutānāmiva sāgarāṇām||
The din that was produced by the two armies teeming with royal warriors, and horses, which have encountered each other in an inauspicious moment, became deafening, like that made by the ocean when it is lashed into fury by the tempest.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)