Mahabharata — Volume III (Dutt edition) — Chapter 65
MBh 3 65.1
वैशम्पायन उवाच भीष्मे तु संग्रामशिरो विहाय पलायमाने धृतराष्ट्रपुत्रः। उत्सृज्य केतुं विनदन् महात्मा धनुर्विगृह्यार्जुनमाससाद॥
vaiśampāyana uvāca bhīṣme tu saṃgrāmaśiro vihāya palāyamāne dhṛtarāṣṭraputraḥ| utsṛjya ketuṃ vinadan mahātmā dhanurvigṛhyārjunamāsasāda||
Vaishampayana said After Bhishma had fled away from the battle-field, the illustrious Duryodhana, hoisting up his flag, approached Arjuna with bow in hand, and sending up a loud roar.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 3 65.2
स भीमधन्वानमुदप्रवीर्यं धनंजयं शत्रुगणे चरन्तम्। आकर्णपूर्णायतचोदितेन विव्याध भल्लेन ललाटमध्ये।।
sa bhīmadhanvānamudapravīryaṃ dhanaṃjayaṃ śatrugaṇe carantam| ākarṇapūrṇāyatacoditena vivyādha bhallena lalāṭamadhye||
Then with a dart shot from the bow drawn to the ear, he wounded, on the forehead, Dhananjaya of fierce energy, and a terrible bowman ranging in the midst of the enemies.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 3 65.3
स तेन बाणेन समर्पितेन जाम्बूनदाग्रेण सुसंहितेन। रराज राजन् महनीयकर्मा यथैकपर्वा रुचिरैकशृङ्गः॥३
sa tena bāṇena samarpitena jāmbūnadāgreṇa susaṃhitena| rarāja rājan mahanīyakarmā yathaikaparvā ruciraikaśṛṅgaḥ||3
And wounded with a sharp golden arrow on his forehead, that illustrious hero shone like a hill with a single peak.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 3 65.4
अथास्य बाणेन विदारितस्य प्रादुर्बभूवासृगजस्रमुष्णम्। स तस्य जाम्बूनदपुडचित्रो भित्त्वा ललाटं सुविराजते स्म॥
athāsya bāṇena vidāritasya prādurbabhūvāsṛgajasramuṣṇam| sa tasya jāmbūnadapuḍacitro bhittvā lalāṭaṃ suvirājate sma||
Severed by his arrow warm life-blood gushed out of the wound. And piercing his forehead, that golden shaft appeared beautiful.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 3 65.5
दुर्योधनश्चापि तमुग्रतेजाः पार्थश्च दुर्योधनमेकवीरः। अन्योन्यमाजौ पुरुषप्रवीरौ समौ समाजग्मतुराजमीढौ॥
duryodhanaścāpi tamugratejāḥ pārthaśca duryodhanamekavīraḥ| anyonyamājau puruṣapravīrau samau samājagmaturājamīḍhau||
Duryodhana of fierce energy, attacked Partha, and Partha attacked him. Thus two foremost of men, born in the family of Ajamidha, struck each other in the battle.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 3 65.6
ततः प्रभिन्नेन महागजेन महीधराभेन पुनर्विकर्णः। रथैश्चतुर्भिर्गजपादरक्षैः कुन्तीसुतं जिष्णुमथाभ्यधावत्॥
tataḥ prabhinnena mahāgajena mahīdharābhena punarvikarṇaḥ| rathaiścaturbhirgajapādarakṣaiḥ kuntīsutaṃ jiṣṇumathābhyadhāvat||
Then supported by four cars, Vikarna rushed on an infuriated elephant, huge as a mountain, against Jishnu, the son of Kunti.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 3 65.7
तमापतन्तं त्वरितं गजेन्द्र धनंजयः कुम्भविभागमध्ये। आकर्णपूर्णेन महायसेन बाणेन विव्याध महाजवेन॥
tamāpatantaṃ tvaritaṃ gajendra dhanaṃjayaḥ kumbhavibhāgamadhye| ākarṇapūrṇena mahāyasena bāṇena vivyādha mahājavena||
Seeing him come quickly, Dhananjaya struck that elephant-chief on the head, between the temples, with a fierce iron shaft, discharged from the bow drawn to the ear.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 3 65.8
पार्थेन सृष्टः स तु गापत्र आपुलदेशात् प्रविवेश नागम्। विदार्य शैलप्रवरं प्रकाशं यथाशनिः पर्वतमिन्द्रसृष्टः॥
pārthena sṛṣṭaḥ sa tu gāpatra āpuladeśāt praviveśa nāgam| vidārya śailapravaraṃ prakāśaṃ yathāśaniḥ parvatamindrasṛṣṭaḥ||
Like thunderbolt, hurled by Indra, smiting a hill, the arrow, with vulture wings, shot by Partha, penetrated up to the very feathers into the huge elephant.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 3 65.9
शरप्रतप्तः स तु नागराज: प्रवेपिताङ्गो व्यथितान्तरात्मा। संसीदमानो निपपात मह्यां वज्राहतं शृङ्गमिवाचलस्य॥
śaraprataptaḥ sa tu nāgarāja: pravepitāṅgo vyathitāntarātmā| saṃsīdamāno nipapāta mahyāṃ vajrāhataṃ śṛṅgamivācalasya||
Struck by the arrow that elephant-chief, greatly pained began to tremble; and being cxhausted, it fell down on the earth like a nountain summit clapped by a thunderbolt.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 3 65.10
निपातिते दन्तिवरे पृथिव्यां त्रासाद् विकर्णः सहसावतीर्य। तूर्णं पदान्यष्टशतानि गत्वा विविंशते: स्यन्दनमासरोह॥
nipātite dantivare pṛthivyāṃ trāsād vikarṇaḥ sahasāvatīrya| tūrṇaṃ padānyaṣṭaśatāni gatvā viviṃśate: syandanamāsaroha||
All on a sudden, getting down in great fear from the car, Vikarana ran full eight hundred paces and got on the car of Vivinshati.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 3 65.11
निहत्य नागं तु शरेण तेन वज्रोपमेनाद्रिवराम्बुदाभम्। तथाविधेनैव शरेण पार्थो दुर्योधनं वक्षसि निर्बिभेद॥
nihatya nāgaṃ tu śareṇa tena vajropamenādrivarāmbudābham| tathāvidhenaiva śareṇa pārtho duryodhanaṃ vakṣasi nirbibheda||
Having killed with that thunderbolt shaft, that elephant, huge as a hill, and resembling a mass of clouds the son of Pritha struck Duryodhana on the breast, with another arrow of the same kind.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 3 65.12
ततो गजे राजनि चैव भिन्ने भग्ने विकर्णे च सपादरक्षे। स्ते योधमुख्याः सहसापजग्मुः॥
tato gaje rājani caiva bhinne bhagne vikarṇe ca sapādarakṣe| ste yodhamukhyāḥ sahasāpajagmuḥ||
The elephant and the king having thus been both wounded and Vikarana having fled away with the followers, other warriors, smitten with the shafts discharged from the Gandiva, fled from the field in panic.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 3 65.13
दृष्ट्वैव पार्थेन हतं च नागं योधांश्च सर्वान् द्रवतो निशम्य। रथं समावृत्य कुरुप्रवीरो रणात् प्रदुद्राव यतो न पार्थः॥
dṛṣṭvaiva pārthena hataṃ ca nāgaṃ yodhāṃśca sarvān dravato niśamya| rathaṃ samāvṛtya kurupravīro raṇāt pradudrāva yato na pārthaḥ||
Having seen the elephant slain by Partha, and all other heroes running away, Duryodhana, the foremost of Kurus, turning his chariot, immediately fled where Partha was not.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 3 65.14
तं भीमरूपं त्वरितं द्रवन्तं दुर्योधनं शत्रुसहोऽभिषगात्। प्रास्फोटयद् योद्धमनाः किरीटी बाणेन विद्धं रुधिरं वमन्तम्॥
taṃ bhīmarūpaṃ tvaritaṃ dravantaṃ duryodhanaṃ śatrusaho'bhiṣagāt| prāsphoṭayad yoddhamanāḥ kirīṭī bāṇena viddhaṃ rudhiraṃ vamantam||
While Duryodhana was thus taking to his heels, in great terror, pierced by that arrow, and throwing up blood, Kiritin, still eager for battle and capable of withstanding every enemy, censured him.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 3 65.15
अर्जुन उवाच विहाय कीर्ति विपुलं यशश्च युद्धात् परावृत्य पलायसे किम्। न तेऽद्य तूर्याणि समाहतानि तथैव राज्यादवरोपितस्या॥
arjuna uvāca vihāya kīrti vipulaṃ yaśaśca yuddhāt parāvṛtya palāyase kim| na te'dya tūryāṇi samāhatāni tathaiva rājyādavaropitasyā||
Arjuna said Renouncing your great fame and glory, why do you take to your heels? Why are not your trumpet blown in the same way as when you started from your kingdom.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 3 65.16
युधिष्ठिस्यास्मि निदेशकारी पार्थस्तृतीयो युधि संस्थितोऽस्मि। तदर्थमावृत्य मुखं प्रयच्छ नरेन्द्रवृत्तं स्मर धार्तराष्ट्र॥
yudhiṣṭhisyāsmi nideśakārī pārthastṛtīyo yudhi saṃsthito'smi| tadarthamāvṛtya mukhaṃ prayaccha narendravṛttaṃ smara dhārtarāṣṭra||
I am the obedient servant of Yudhishthira. I am the third son of Pritha, standing here for battle. Turning back, show me your face. Remember the conduct of kings, O son of Dhritarashtra.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 3 65.17
मोघं तवेदं भुवि नामधेयं दुर्योधनेतीह कृतं पुरस्तात्। न हीह दुर्योधनता तवास्ति पलायमानस्य रणं विहाया।१७।।
moghaṃ tavedaṃ bhuvi nāmadheyaṃ duryodhanetīha kṛtaṃ purastāt| na hīha duryodhanatā tavāsti palāyamānasya raṇaṃ vihāyā|17||
The name Duryodhana, given to you, is thus made meaningless. Where is your persistence in battle-time. Your run away leaving the battle-field.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 3 65.18
न ते पुरस्तादथ पृष्ठतो वा पश्यामि दुर्योधन रक्षितारम्। अपेहि युद्धात् पुरुषप्रवीर प्राणान् प्रियान् पाण्डवतोऽद्य रक्ष॥
na te purastādatha pṛṣṭhato vā paśyāmi duryodhana rakṣitāram| apehi yuddhāt puruṣapravīra prāṇān priyān pāṇḍavato'dya rakṣa||
O Duryodhana! As no guard is seen either in front or back of you. Hence, O chivalrous man! Immediately depart from the battle-field and save your life before you die in the hands of Arjuna.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)