Mahabharata — Volume II (Dutt edition) — Chapter 137
MBh 2 137.1
लोमश उवाच भरद्वाजस्तु कौन्तेय कृत्वा स्वाध्यायमाछिकम्। समित्कलापमादाय प्रविवेश स्वमाश्रयम्॥
lomaśa uvāca bharadvājastu kaunteya kṛtvā svādhyāyamāchikam| samitkalāpamādāya praviveśa svamāśrayam||
Lomasha said: O son of Kunti, having collected the sacrificial fuel and after performing the ritual duties of the day Bharadvaja entered his hermitage.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 2 137.2
तं स्म दृष्टवा सर्वे प्रत्युत्तिष्ठन्ति पावकाः। न त्वेनमुपतिष्ठन्ति हतपुत्रं तदाग्नथः॥
taṃ sma dṛṣṭavā sarve pratyuttiṣṭhanti pāvakāḥ| na tvenamupatiṣṭhanti hataputraṃ tadāgnathaḥ||
As his son was killed, the (sacrificial) fire, which used to welcome him every day, did not come that day to welcome him.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 2 137.3
वैकृतं त्वग्निहोत्रे स लक्षयित्वा महातपाः। तमन्धं शूद्रमासीनं गृहपालमथाब्रवीत्॥
vaikṛtaṃ tvagnihotre sa lakṣayitvā mahātapāḥ| tamandhaṃ śūdramāsīnaṃ gṛhapālamathābravīt||
Having seen this change in the Agnihotra, that great ascetic thus spoke to that blind Shudra gate-keeper who was seated there.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 2 137.4
किं नु मे नाग्नयः शूद्र प्रतिनन्दन्ति दर्शनम्। त्वं चापि न यथापूर्वं कच्चित् क्षेममिहाश्रमे॥
kiṃ nu me nāgnayaḥ śūdra pratinandanti darśanam| tvaṃ cāpi na yathāpūrvaṃ kaccit kṣemamihāśrame||
"O Shudra, why does not the fire delight on seeing me? You too do not express delight as you always do? Is everything well in the hermitage?
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 2 137.5
कम्चिन्न रैभ्यं पुत्रो मे गतवानल्पचेतनः। एतदाचक्ष्व मे शीघ्रं न हि शुद्ध्यति मे मनः॥
kamcinna raibhyaṃ putro me gatavānalpacetanaḥ| etadācakṣva me śīghraṃ na hi śuddhyati me manaḥ||
I hope my foolish son had not gone to Raivya? Tell me all this quickly; misgivings fill my mind
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 2 137.6
शूद्र उवाच रैभ्यं यातो नूनमयं पुत्रस्ते मन्दचेतनः। तथा हि निहतः शेते राक्षसेन बलीयसा॥
śūdra uvāca raibhyaṃ yāto nūnamayaṃ putraste mandacetanaḥ| tathā hi nihataḥ śete rākṣasena balīyasā||
Shudra said: Your foolish son went to the great sage and therefore he lies prostrate being killed by a powerful Rakshasha.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 2 137.7
प्रकाल्यमानस्तेनायं शृलहप्तेन रक्षसा। अग्न्यागारं प्रति द्वारि मया दोऱ्यां निवारितः॥
prakālyamānastenāyaṃ śṛlahaptena rakṣasā| agnyāgāraṃ prati dvāri mayā doṟyāṃ nivāritaḥ||
He was pursued by a Rakshasha with uplifted spear; and he attempted to enter this room, but he was stopped at the door by me.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 2 137.8
ततः स विहताशोऽत्र जलकामोऽशुचिर्भुवम्। निहतः सोऽतिवेगेन शूलहस्तेन रक्षसा॥
tataḥ sa vihatāśo'tra jalakāmo'śucirbhuvam| nihataḥ so'tivegena śūlahastena rakṣasā||
Thereupon being desirous to obtain water (in this room) in an unclean state, (he tried to force a passage, but his way being barred with my arms), he stood hopeless and (at that state) he was killed by the Rakshasha who held a spear in his hand.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 2 137.9
भरद्वाजस्तु तच्छ्रुत्वा शूद्रस्य विप्रियं महत्। गतासुं पुत्रमादाय विललाप सुदुःखितः॥
bharadvājastu tacchrutvā śūdrasya vipriyaṃ mahat| gatāsuṃ putramādāya vilalāpa suduḥkhitaḥ||
Lomasha said: Having hcard from the Shudra, of this great calamity, Bharadvaja, embracing his dead son, began to lament for him.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 2 137.10
भरद्वाज उवाच ब्राह्मणानां किलार्थाय ननु त्वं तप्तवांस्तपः। द्विजानामनधीता वै वेदाः सम्प्रतिभान्त्विति॥
bharadvāja uvāca brāhmaṇānāṃ kilārthāya nanu tvaṃ taptavāṃstapaḥ| dvijānāmanadhītā vai vedāḥ sampratibhāntviti||
Bharadvaja said : For the good of the Brahmana you performed the severe austerities, so that the Vedas unstudied by any Brahmanas might be manifest in you.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 2 137.11
तथा कल्याणशीलस्त्वं ब्राह्मणेषु महात्मसु। अनागाः सर्वभूतेषु कर्कशत्वमुपेयिवान्॥
tathā kalyāṇaśīlastvaṃ brāhmaṇeṣu mahātmasu| anāgāḥ sarvabhūteṣu karkaśatvamupeyivān||
Your conduct towards the Brahmanas had always been for their good and you had been always innocent in regard to all creatures. But at last you turned to be rude.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 2 137.12
प्रतिषिद्धो मया तात रैभ्यावसथदर्शनात्। गतवानेव तं द्रष्टुं कालान्तकयमोपमम्॥
pratiṣiddho mayā tāta raibhyāvasathadarśanāt| gatavāneva taṃ draṣṭuṃ kālāntakayamopamam||
O child, I prohibited you from visiting the residence of Raivya, but you went there to visit it which was like the all-destroying death.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 2 137.13
यः स जानन महातेजा वृद्धस्यैकं ममात्मजम्। गतवानेव कोपस्य वशं परमदुर्मतिः॥
yaḥ sa jānana mahātejā vṛddhasyaikaṃ mamātmajam| gatavāneva kopasya vaśaṃ paramadurmatiḥ||
That greatly effulgent one knows me to be old and (he knew also) that I had only one son. But that wicked-minded one still became subject to anger.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 2 137.14
पुत्रशोकमनुप्राप्त एष रैभ्यस्य कर्मणा। त्यक्ष्यामि त्वामृते पुत्र प्राणानिष्टतमान् भुवि॥
putraśokamanuprāpta eṣa raibhyasya karmaṇā| tyakṣyāmi tvāmṛte putra prāṇāniṣṭatamān bhuvi||
I have been afflicted with the grief at my son's death on account of Raivya. O son, for your death I shall give up my life which is the most precious thing in the world.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 2 137.15
यथाहं पुत्रशोकेन देहं त्यक्ष्यामि किल्विषी। तथा ज्येष्ठः सुतो रैभ्यं हिंस्याच्छीघ्रमनागसम्॥
yathāhaṃ putraśokena dehaṃ tyakṣyāmi kilviṣī| tathā jyeṣṭhaḥ suto raibhyaṃ hiṃsyācchīghramanāgasam||
As I give up my life on account of the gricf at the death of my son, so will the eldest son of Raivya kill him, though he would be innocent.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 2 137.16
सुखिनो वै नरा येषां जात्या पुत्रो न विद्यते। ते पुत्रशोकमप्राप्य विचरन्ति यथासुखम्॥
sukhino vai narā yeṣāṃ jātyā putro na vidyate| te putraśokamaprāpya vicaranti yathāsukham||
Happy are those to whom children are never born! Without experiencing the grief at their son's death, they happily move about.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 2 137.17
ये तु पुत्रकृताच्छोकाद् भृशं व्याकुलचेतसः। शपन्तीष्टान् सखीनार्तास्तेभ्यः पापतरो नु कः॥
ye tu putrakṛtācchokād bhṛśaṃ vyākulacetasaḥ| śapantīṣṭān sakhīnārtāstebhyaḥ pāpataro nu kaḥ||
Who can in this world be more sinful than those, who from the grief at their son's death and thus becoming deprived of their sense, curse their dearest friends?
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 2 137.18
परासुश्च सुतो दृष्टः शप्तश्चेष्टः सखा मया। ईदृशीमापदं कोऽत्र द्वितीयोऽनुभविष्यति॥
parāsuśca suto dṛṣṭaḥ śaptaśceṣṭaḥ sakhā mayā| īdṛśīmāpadaṃ ko'tra dvitīyo'nubhaviṣyati||
Having seen my son dead, I have cursed my dearest friend. What second man is there who mects with such a (grcat) calamity.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)
MBh 2 137.19
लोमश उवाच विलप्यैवं बहुविधं भरद्वाजोऽदहत् सुतम्। सुसमिद्धं ततः पश्चात् प्रविवेश हुताशनम्॥
lomaśa uvāca vilapyaivaṃ bahuvidhaṃ bharadvājo'dahat sutam| susamiddhaṃ tataḥ paścāt praviveśa hutāśanam||
Lomasha said : Having thus variously lamented for his son, Bharadvaja cremated him and then he himself entered a blazing fire.
— tr. M.N. Dutt (1891–96) (public domain)