Ganesha Purana — Kridakhanda — Chapter 75

GnP 2 75.1

क उवाच । बुद्धिमन्तं सुतं ज्ञात्वा सवितुर्वरदर्पितम् । राज्यं तस्मै ददौ सर्वं देशकोशबलान्वितम् १ पिता वनं ययौ तस्य स्वात्मसाधनलालसः । स तु पित्राभिषिक्तः सन्राज्यं कर्तुं मनो दधे २ श्रेणीमुख्यान्समाहूय प्रकृतीरधिकारिणः । आस्थापयत्स्वाधिकारे मानयित्वांशुकादिभिः । डिण्डिरवेण स्वाज्ञाया भंगे दोषमघोषयत् ३ दिग्जयार्थं ततो वीरानाज्ञापयत सत्वरम । तेजसाऽहेपयत्सूर्यमतिभीषणविग्रहः ४ वीरा अग्रे प्रयान्ति स्म विकरालारुणाननाः । नग्ननानाशस्त्रधरा रजश्छादितभास्कराः ५ ततो गजाश्चतुर्दन्ता नानावर्णविभूषिताः । ययुर्महाशृंगलिनः कम्पयन्तो वसुन्धराम् ६ महामात्रसमारूढाश्चंचलाः पर्वता इव । नानावर्णध्वजयुता दिग्गजान्भेत्तुमिच्छवः ७ घण्टाघोषेण महता नादयन्तो दिगन्तरम् । अश्वारोहा ययुः पश्चान्नानालंकरणान्विताः ८ असंख्यतूणधनुषां शस्त्राणां मण्डलान्विताः । सिन्धुदैत्यश्चमूमध्ये रराज हयपृष्ठगः ९ मुक्तामालालसत्कण्ठो धनुर्बाणलसत्करः । खड्गखेटधरो गच्छंश्चूर्णयन्द्रुमपर्वतान् २.७५.१० यद्यन्नगरमुद्दिश्य याति दैत्यो महाबलः । तस्य तस्याधिपं वीरा धृत्वा निन्युर्निजाधिपम् ११ स्वकीयं नायकं चिह्नं मुद्रां तत्र न्यवेशयन् । ततोऽन्ये शरणं याता दासभावमुपागताः १२ करदांस्तान्स कृत्वैव ररक्ष स्वपदे बलात । एवं सर्वान्वशं चक्रे दैत्यकोट्यस्ततोऽन्वयुः १३ शुम्भो निशुम्भो वृत्रश्च प्रचण्डः काल एव च । कदम्बासुरनामा च शम्बरः कमलासुरः १४ कोलासुरोऽब्रवीत्तत्र यथा त्रिपुरदैत्यराट् । विजित्य लोकत्रितयमधिकारान्हि नो ददौ १५ तथा यच्छाधिकारान्नो जित्वा त्रैलोक्यमोजसा । तस्मिन्हते शिवेनाद्य दृष्टोऽसि प्रबलोऽसुरः १६ न ते पराक्रमतुलां कृतान्तोऽपि लभेत्क्वचित् । तवाज्ञां कर्तुमिच्छामस्तव सेवां महाबल १७ एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं संतुष्टः सिन्धुदैत्यराट् । ददावश्वान्गजांस्तेभ्यो वस्त्राणि भूष- णानि च १८ सिन्धुरुवाच । प्रबलस्तु तदाऽहं स्यां यदा जेष्येऽमरावतीम् । दरविष्णुसत्यलोकान्पातालानि च सप्त च १९ क उवाच । साधु साध्विति सर्वेषु ब्रुवत्सु सर्वंदैत्यपाः । जगर्जुंश्च जहर्षुश्च ब्रह्माण्डं पर्यकम्पयन् २.७५.२० न भूपयुद्धात्कण्डुर्नो ह्यशमद्दे- वयुद्धतः । शमं यास्यत्ग्रतो जग्मुः शीघ्रमेवाव्रजन्दिवम् २१ रुरुधुस्ते शक्रपुरीं ब्राह्मणा इव वित्तदम् । मध्यं विविशुरपरे लुण्टन्तो रत्नसंचयान् २२ कोलाहलो महानासीद्देवानां तत्र गर्जताम् । ततः सभामध्यगतो हरिर्दूतमुखात्ततः २३ शुश्राव दैत्याभिगमं वेष्टिकां च निजां पुरीम् । शीघ्रमैरावतारूढो वज्रहस्तोऽमरान्वितः २४ आययौ तेन दैत्येन योद्धुकामः सुराधिपः । केचिदूचुः सुरास्तत्र नायं युद्धक्षमो हरे २५ विना रमापतिं चास्य न समो दृश्यते क्वचित् । यावद्वदत्सु तेष्वेवं तावदैत्थो महाबलः २६ शक्रं सुरगणैर्युक्तमविध्यच्छरवृष्टिभिः । तावद्देवगणाः केचित्पलायनपरा ययुः २७ ततोऽधावन्महेन्द्रोऽसौ गर्जमानो रुषान्वितः । ग्रसन्दैत्यगणान्सर्वान्वज्रोद्यतकरोऽरिहा २८ अहनद्दैत्यराजं तं मस्तके वज्रतो दृढम् । स मूर्छां महतीं प्रायान्मुहूर्तात्पुनरुत्थितः २९ उवाच च हरिं गच्छ स्वक्षयं न क्षयं व्रज । मम मुष्टिप्रहारेण कालो मृत्युं गमिष्यति २.७५.३० तत्र का गणना तेऽस्ति नाशणोत्तद्धरिर्वचः । रोषाविष्टो महादैत्यस्ततो मुष्टिप्रहारतः ३१ बिभेदैरावतकटं रुधिरौघप्रवर्षितम् । तत उड्डीय दैत्यस्तच्चतुर्दन्तानधारयत् ३२ अपातयदगजपतिमाश्चर्यं हरिराययौ । दधार च हरिं पादे पोथयद्यावदेव तम् ३३ तावत्सूक्ष्मेण वपुषा निर्गतो हस्तमध्यतः । जगाम दूरदेशं स मनसा प्रशशंस तम् ३४ नैतादृशं बलं दृष्टमतिष्ठं चेन्मृतोऽभवम् । ततोऽमरगणैः सार्द्धं शरणं तं हरिं हरिः ३५ जगाम वपुषाऽन्येन विसृज्यैरावतं गजम् । सिन्धूदैत्यस्तु सेन्द्रेषु देवेषु विद्रुतेषु च ३६ इन्द्रासनमारूढो दैत्यवृन्देन वेष्टितः । ददौ पदानि देवानां दैत्येभ्यः सकलानि सः ३७ ततः शुम्भादयो दैत्याः स्थितास्तेषु निराकुलाः । नमस्यन्तोऽसुरपतिं प्रशंसन्तो बलाधिकम् ३८ नानावादित्रनिर्घोषैर्नादयंतस्त्रिविष्टपम् ३९ ( ३३६३)

ka uvāca | buddhimantaṃ sutaṃ jñātvā saviturvaradarpitam | rājyaṃ tasmai dadau sarvaṃ deśakośabalānvitam 1 pitā vanaṃ yayau tasya svātmasādhanalālasaḥ | sa tu pitrābhiṣiktaḥ sanrājyaṃ kartuṃ mano dadhe 2 śreṇīmukhyānsamāhūya prakṛtīradhikāriṇaḥ | āsthāpayatsvādhikāre mānayitvāṃśukādibhiḥ | ḍiṇḍiraveṇa svājñāyā bhaṃge doṣamaghoṣayat 3 digjayārthaṃ tato vīrānājñāpayata satvarama | tejasā'hepayatsūryamatibhīṣaṇavigrahaḥ 4 vīrā agre prayānti sma vikarālāruṇānanāḥ | nagnanānāśastradharā rajaśchāditabhāskarāḥ 5 tato gajāścaturdantā nānāvarṇavibhūṣitāḥ | yayurmahāśṛṃgalinaḥ kampayanto vasundharām 6 mahāmātrasamārūḍhāścaṃcalāḥ parvatā iva | nānāvarṇadhvajayutā diggajānbhettumicchavaḥ 7 ghaṇṭāghoṣeṇa mahatā nādayanto digantaram | aśvārohā yayuḥ paścānnānālaṃkaraṇānvitāḥ 8 asaṃkhyatūṇadhanuṣāṃ śastrāṇāṃ maṇḍalānvitāḥ | sindhudaityaścamūmadhye rarāja hayapṛṣṭhagaḥ 9 muktāmālālasatkaṇṭho dhanurbāṇalasatkaraḥ | khaḍgakheṭadharo gacchaṃścūrṇayandrumaparvatān 2.75.10 yadyannagaramuddiśya yāti daityo mahābalaḥ | tasya tasyādhipaṃ vīrā dhṛtvā ninyurnijādhipam 11 svakīyaṃ nāyakaṃ cihnaṃ mudrāṃ tatra nyaveśayan | tato'nye śaraṇaṃ yātā dāsabhāvamupāgatāḥ 12 karadāṃstānsa kṛtvaiva rarakṣa svapade balāta | evaṃ sarvānvaśaṃ cakre daityakoṭyastato'nvayuḥ 13 śumbho niśumbho vṛtraśca pracaṇḍaḥ kāla eva ca | kadambāsuranāmā ca śambaraḥ kamalāsuraḥ 14 kolāsuro'bravīttatra yathā tripuradaityarāṭ | vijitya lokatritayamadhikārānhi no dadau 15 tathā yacchādhikārānno jitvā trailokyamojasā | tasminhate śivenādya dṛṣṭo'si prabalo'suraḥ 16 na te parākramatulāṃ kṛtānto'pi labhetkvacit | tavājñāṃ kartumicchāmastava sevāṃ mahābala 17 evamākarṇya tadvākyaṃ saṃtuṣṭaḥ sindhudaityarāṭ | dadāvaśvāngajāṃstebhyo vastrāṇi bhūṣa- ṇāni ca 18 sindhuruvāca | prabalastu tadā'haṃ syāṃ yadā jeṣye'marāvatīm | daraviṣṇusatyalokānpātālāni ca sapta ca 19 ka uvāca | sādhu sādhviti sarveṣu bruvatsu sarvaṃdaityapāḥ | jagarjuṃśca jaharṣuśca brahmāṇḍaṃ paryakampayan 2.75.20 na bhūpayuddhātkaṇḍurno hyaśamadde- vayuddhataḥ | śamaṃ yāsyatgrato jagmuḥ śīghramevāvrajandivam 21 rurudhuste śakrapurīṃ brāhmaṇā iva vittadam | madhyaṃ viviśurapare luṇṭanto ratnasaṃcayān 22 kolāhalo mahānāsīddevānāṃ tatra garjatām | tataḥ sabhāmadhyagato harirdūtamukhāttataḥ 23 śuśrāva daityābhigamaṃ veṣṭikāṃ ca nijāṃ purīm | śīghramairāvatārūḍho vajrahasto'marānvitaḥ 24 āyayau tena daityena yoddhukāmaḥ surādhipaḥ | kecidūcuḥ surāstatra nāyaṃ yuddhakṣamo hare 25 vinā ramāpatiṃ cāsya na samo dṛśyate kvacit | yāvadvadatsu teṣvevaṃ tāvadaittho mahābalaḥ 26 śakraṃ suragaṇairyuktamavidhyaccharavṛṣṭibhiḥ | tāvaddevagaṇāḥ kecitpalāyanaparā yayuḥ 27 tato'dhāvanmahendro'sau garjamāno ruṣānvitaḥ | grasandaityagaṇānsarvānvajrodyatakaro'rihā 28 ahanaddaityarājaṃ taṃ mastake vajrato dṛḍham | sa mūrchāṃ mahatīṃ prāyānmuhūrtātpunarutthitaḥ 29 uvāca ca hariṃ gaccha svakṣayaṃ na kṣayaṃ vraja | mama muṣṭiprahāreṇa kālo mṛtyuṃ gamiṣyati 2.75.30 tatra kā gaṇanā te'sti nāśaṇottaddharirvacaḥ | roṣāviṣṭo mahādaityastato muṣṭiprahārataḥ 31 bibhedairāvatakaṭaṃ rudhiraughapravarṣitam | tata uḍḍīya daityastaccaturdantānadhārayat 32 apātayadagajapatimāścaryaṃ harirāyayau | dadhāra ca hariṃ pāde pothayadyāvadeva tam 33 tāvatsūkṣmeṇa vapuṣā nirgato hastamadhyataḥ | jagāma dūradeśaṃ sa manasā praśaśaṃsa tam 34 naitādṛśaṃ balaṃ dṛṣṭamatiṣṭhaṃ cenmṛto'bhavam | tato'maragaṇaiḥ sārddhaṃ śaraṇaṃ taṃ hariṃ hariḥ 35 jagāma vapuṣā'nyena visṛjyairāvataṃ gajam | sindhūdaityastu sendreṣu deveṣu vidruteṣu ca 36 indrāsanamārūḍho daityavṛndena veṣṭitaḥ | dadau padāni devānāṃ daityebhyaḥ sakalāni saḥ 37 tataḥ śumbhādayo daityāḥ sthitāsteṣu nirākulāḥ | namasyanto'surapatiṃ praśaṃsanto balādhikam 38 nānāvāditranirghoṣairnādayaṃtastriviṣṭapam 39 ( 3363)