Ganesha Purana — Kridakhanda — Chapter 155

GnP 2 155.1

सूत उवाच । जन्ममृतिः न च स्यातां पुराणस्यास्य संश्रयात् । एकशोबहुशश्चेत्स्याद्यद्यस्य श्रवणं द्विजाः १ न शक्नुतामलं वक्तुं शेषपद्मासनावपि । यो ददाति कुरुक्षेत्रे सोमसूर्यग्रहे नरः २ हेमभारसहस्राणि विप्रेभ्यो भक्तिभावतः । तदस्य श्रवणात्पुण्यं प्राप्नुयाद्भक्तिमान्नरः ३ यज्ञानां सांगजातानां सर्वेषां दक्षिणावताम्। फलं कस्तुलयामास पुराणश्रवणस्य च ४ पुराणश्रणस्यास्य पुण्यं तस्माद्विशेषवत्। व्रतानां जलदानानां तत्र का गणना मता ५ कोटिकन्याप्रदानानां गोदानानां सहस्रशः । तत्पुण्यं कोटिगुणितं श्रवणादस्य जायते ६ चतुर्णामपि वेदानां सांगानां पठनात्सदा । शास्त्राणां व्याकृतेर्वापि सदा सत्सेवनादपि ७ तत्पुण्यं कोटिगुणितं तदस्य श्रवणाद्भवेत् । भारतस्य पुराणस्य संपूर्णस्य श्रवादपि । यत्पुण्यं कोटिगुणितं तदस्य श्रवणाद्भवेत् ८ यस्य गेहे गणेशस्य पुराणं लिखितं भवेत् । न तत्र राक्षसा भूताः प्रेताश्च पूतनादयः ९ ग्रहा बालग्रहा नैव पीडां कुर्वन्ति कर्हिचित् । तद्गृहं हि गणेशेन रक्ष्यते सर्वदा स्वयम् २.१५५.१० इदं पुराणं शृणुयात्पूजयेद्वा समाहितः । तस्य दर्शनतः पूता भवन्ति पतिता नराः ११ ब्रह्मादीनां मुनीनां स मान्यो भवति मानवः। क्रुद्धो दहेत्स भुवनं तुष्टश्चेन्द्रपदं ददेत् १२ अष्टसिद्धीः समाप्नोति श्रवणात्प्रत्यहं नरः । न दारिद्र्यं समाप्नोति न संकष्टं नरः क्वचित् १३ ईप्सितं समवाप्नोती पद्मादींश्च निधीनपि । कल्पद्रुमः कामधेनुर्निधिश्चिन्तामणिस्तथा १४ तस्य वश्यत्वमभ्येति सोऽपि वन्द्यो भवत्यपि । जारणं मारणं स्तम्भं उच्चाटनमथापि च १५ अस्य स्मरणमात्रेण निरस्तं स्यात्क्षणेन ह। गणेशनिकटं स्थित्वा पुराणं शृणुयान्नरः १६ महापापाद्विनिर्मुक्तः स्त्रीबालहत्ययापि च । सान्निध्यमाप्नुयादन्ते गणेशस्य न संशयः १७ शूद्रोऽपि मध्ये संस्थाप्य ब्राह्मणान्शृणुयादिदम् । क्रमेण लभते वर्णान्वैश्यक्षत्रद्विजाह्याम् १८ नित्यनैमित्तिकर्मभ्यश्च्युतो यः शृणुयादिदम् । कर्मसाद्गुण्यमाप्नोति गणेशस्य प्रसादतः १९ भाद्रे शुक्लचतुर्थ्यां यः कृत्वा मूर्तिं महीमयीम् । मण्डपे तोरणे रम्ये संपूज्य परमादरात् २.१५५.२० पुराणं शृणुयात्सद्यस्तस्य तुष्टो विनायकः । ददाति निखिलान्कामानन्ते मोक्षं च विघ्नपः २१ स्तोत्राण्यत्र च ख्या यावन्ति तावन्ति प्रत्यहं नरः। पठते यदि यो भवत्या स सिद्धः स्यान्न संशयः २२ असाध्यमपि यत्किंचित्तेषां पाठाल्लभेन्नरः । अनुष्ठानविधानेन मासमात्रं जपेत्तु यः २३ ब्राह्मणान्भोजयेद्भक्त्या सोऽपि तन्मयतामियात् । ऋषय ऊचुः । कथमस्य श्रवात्पुण्यं केन प्राप्तं पुराऽनध २४ तन्नः शंस महाभाग पृच्छतां सूतनन्दन । सूत उवाच । शृण्वन्तु मुनयः पूर्वं कश्चिन्मूकोऽभवन्मुनिः २५ ब्रह्मलोकं गतोऽकस्माल्लोमशोऽपि यदृच्छया। नमस्कृत्य च लोकेशमुपविष्टस्तदाज्ञया २६ । पूजितः परया भक्त्या लोमशोऽथाब्रवीद्विधिम । लोमश उवाच । व्यासाय कथितं देव पुराणं पुण्यवर्द्धनम् २७ गणेशस्य महाभाग तन्मे वक्तुमिहार्हसि । ब्रह्मोवाच । शृणु लोमश यत्नेन सर्वपापहरं शुभम् २८ पुराणं हि गणेशस्य काममोक्षप्रदं नृणाम्। सूत उवाच । ततः स कथयामास ब्रह्मा स्वीयेन यामतः २९ लोमशाय गणेशस्य पुराणं काममोक्षदम् । मूकेन नादलुब्धेन श्रुतं भक्त्याऽखिलं तु तत् २.१५५.३० ततः स वागीश्वरवत्प्रोवाच भारतीं मुनिः । अधीत्य पाठतः कृत्वा श्रावयामास चेतराम् ३१ भुक्त्वा भोगान्यथा कामान्पुत्रान्पौत्रानवाप्य च। अन्ते जगाम परमं धाम गाणेश्वरं शुभम् ३२ पुनः शृण्वन्तु मुनय इतिहासं पुरातनम् । इक्ष्वाकुकुलसंभूतो राजा शुद्धात्मकः शुचिः ३३ यज्वा दानप्रदो नित्यं स्वाध्यायपरमोरिहा । आख्याता सर्वधर्माणां प्रजानां पालने रतः । षष्ठांशभागी लोकानां मान्यः प्रियतरोपि च ३४ विख्यातस्त्रिषु लोकेष गोप्ता संवरणाभिधः। अनपत्यः स पुत्रार्थे पुत्रीयामिष्टिमाहरत् ३५ सांगा सदक्षिणामन्नदानैः सुविहितां ततः । न लेभे संततिं राजा हरिवंशमथाशृणोत् ३६ पूजयित्वा द्विजानन्ते वाचकं परितोष्य च । वस्त्रधेनुहिरण्याद्यै रत्नमूलफलादिभिः ३७ ततोऽपि नाभवत्पुत्रो दैवान्मूकस्तु तद्गृहम् । समायातस्तु विख्यातो गणेशाख्यपुराणवित ३८ स्थापितं प्रार्थयित्वा च राज्ञा संवरणेन सः। श्रुत्वा पुराणं तद्वक्त्राद्गणेशाख्यं मुदा नृपः ३९ तदन्ते तोषयामास मूकं तं द्विजपुंगवम् । रत्नमुक्ताफलैर्वस्त्रैर्भूषणैर्हेमनिर्मितैः २.१५५.४० लेभे ततः कुमारं स गणेशे तत्परोऽभवत् । भुक्त्वानेकसुखान्याप गाणेशं पदमुत्तमम् ४१ भगिनी तस्य वन्ध्यासीत्त्रिंशद्वर्षा रजस्वला । यथाकालं भवत्यव श्रुत्वा तस्याथ संततिम् ४२ गणेशाख्यपुराणस्य श्रवाज्जातां च तं मुनिम् । आकार्यं परिशुश्राव पुराणं तन्मुखाच्छुभम् ४३ लेभे पुत्रं महाशूरं गणेशभजने रता । पुत्रान्पौत्रान्समावाप्य भुक्त्वा भोगान्मनोहरान् ४४ जगाम सा गणेशस्य निजधामोवसानतः । सगरस्य तु पुत्राणामेकः पङगुरभूत्सुतः ४५ तेनापीदं श्रुतं पुण्यं पुराणं लोमशात्पुरा। भक्त्या द्वादशवर्षेण विनीतेनाथ भक्तित: ४६ संतोष्य लोमशं द्रव्यैस्ततोङ्घ्रि समवाप स: । विजयं पुष्टिमायुष्यं प्राणान्ते धामतत्परः ४७ अष्टादशपुराणानां श्रवणे यत्फलं लभेत्। तदेकस्य पुराणस्य गणेशस्य श्रुतेर्भवेत्४८ काकवन्ध्या बहुसुता श्रवणादस्य जायते। स्रवद्गर्भा भवेद्विप्रा दृढगर्भा भवत्यपि ४९ मूको वागीशतां याति श्रवणान्मुनिपुंगवाः । वेदाध्ययनसंपन्नो मान्योऽपि द्विजपुंगवः २.१५५.५० शूद्रो वैश्यत्वमाप्नोति वैश्यः क्षत्रियतामियात् । क्षत्रियो द्विजतां याति स्मरणादप्यमुष्य ह ५१ कन्यां तु लभते चास्याप्येकाध्यायस्य संश्रवात् । गुणवन्तं कुलीनं च पतिं साधुं धनान्वितम् ५२ जात्यन्धो लभते दृष्टिं पुराणस्यास्य संश्रयात् । सर्वतीर्थषु यः स्नायाद्दद्याद्दानानि सर्वशः ५३ तत्फलं समवाप्नोति भक्त्या यः शृणुयादिदम् । पंचाग्निसाधनं ग्रीष्मे हेमन्ते जलवासनम् ५४ वर्षास्वाकाशवासं यः कुरुते बहुवत्सरम् । तत्फलं प्राप्नुयान्मर्त्य संश्रुतेऽध्यायपंचके ५५ अग्निहोत्रं सदा यस्तु सेवते भक्तिमान्नरः । तत्फलं हि पुराणस्य श्रवणादस्य जायते ५६ एकांगुप्ठेन यस्तिष्ठेद्वर्षाणामयुतं नरः । दशाध्यायश्रुतेरस्य पुराणस्य तथा फलम् ५७ लभते मानवो भक्त्या निश्चितं नात्र संशयः । आजन्ममरणान्नित्यं शृणुयान्मानवो भुवि ५८ पुराणं तु गणेशस्य चक्रवर्ती भवेत्तु सः । आजन्ममरणाद्यस्तु काशीवासं करोति यः ५९ तत्पुण्यं लभते मर्त्यो गणेशस्य पुराणतः । सहस्रं माघमासान्यः प्रयागे स्नाति मानवः २.१५५.६० तत्फलं लभते मर्त्यः पुराणस्यास्य संश्रवात् । गोमतीसंगमे तद्वत्स्नानं भक्त्या करोति यः ६१ तत्फलं कोटिगुणितं लभते चास्य संश्रवात् । गणेशस्य पुराणं यः शृणुयाद्भक्तिमान्नरः ६२ न भयं तस्य शूलात्तु वज्राच्च चक्रिचक्रतः । इदं वः कथितं सर्वं पुराणं च सविस्तरम् ६३ संपूर्णो महिमा वक्तुं न शक्यो वर्षकोटिभिः । ब्राह्मणा षण्मुखेनापि शेषेणापि मुनीश्वराः ६४ युष्माभिः परिपृष्टं यत्सर्वपापप्रणाशनम् । सर्वं कामप्रदं भुक्तिमुक्तिदं पुण्यवर्धनम् ६५ गणेशस्य परेशस्य नानालीलाधरस्य व । वक्तृस्रोस्रोरघहरं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ ६६ (६९८६) (११०७९) ॥ श्रीगजाननार्पणमस्तु ॥ ॥ शुभं भवतु ॥

sūta uvāca | janmamṛtiḥ na ca syātāṃ purāṇasyāsya saṃśrayāt | ekaśobahuśaścetsyādyadyasya śravaṇaṃ dvijāḥ 1 na śaknutāmalaṃ vaktuṃ śeṣapadmāsanāvapi | yo dadāti kurukṣetre somasūryagrahe naraḥ 2 hemabhārasahasrāṇi viprebhyo bhaktibhāvataḥ | tadasya śravaṇātpuṇyaṃ prāpnuyādbhaktimānnaraḥ 3 yajñānāṃ sāṃgajātānāṃ sarveṣāṃ dakṣiṇāvatām| phalaṃ kastulayāmāsa purāṇaśravaṇasya ca 4 purāṇaśraṇasyāsya puṇyaṃ tasmādviśeṣavat| vratānāṃ jaladānānāṃ tatra kā gaṇanā matā 5 koṭikanyāpradānānāṃ godānānāṃ sahasraśaḥ | tatpuṇyaṃ koṭiguṇitaṃ śravaṇādasya jāyate 6 caturṇāmapi vedānāṃ sāṃgānāṃ paṭhanātsadā | śāstrāṇāṃ vyākṛtervāpi sadā satsevanādapi 7 tatpuṇyaṃ koṭiguṇitaṃ tadasya śravaṇādbhavet | bhāratasya purāṇasya saṃpūrṇasya śravādapi | yatpuṇyaṃ koṭiguṇitaṃ tadasya śravaṇādbhavet 8 yasya gehe gaṇeśasya purāṇaṃ likhitaṃ bhavet | na tatra rākṣasā bhūtāḥ pretāśca pūtanādayaḥ 9 grahā bālagrahā naiva pīḍāṃ kurvanti karhicit | tadgṛhaṃ hi gaṇeśena rakṣyate sarvadā svayam 2.155.10 idaṃ purāṇaṃ śṛṇuyātpūjayedvā samāhitaḥ | tasya darśanataḥ pūtā bhavanti patitā narāḥ 11 brahmādīnāṃ munīnāṃ sa mānyo bhavati mānavaḥ| kruddho dahetsa bhuvanaṃ tuṣṭaścendrapadaṃ dadet 12 aṣṭasiddhīḥ samāpnoti śravaṇātpratyahaṃ naraḥ | na dāridryaṃ samāpnoti na saṃkaṣṭaṃ naraḥ kvacit 13 īpsitaṃ samavāpnotī padmādīṃśca nidhīnapi | kalpadrumaḥ kāmadhenurnidhiścintāmaṇistathā 14 tasya vaśyatvamabhyeti so'pi vandyo bhavatyapi | jāraṇaṃ māraṇaṃ stambhaṃ uccāṭanamathāpi ca 15 asya smaraṇamātreṇa nirastaṃ syātkṣaṇena ha| gaṇeśanikaṭaṃ sthitvā purāṇaṃ śṛṇuyānnaraḥ 16 mahāpāpādvinirmuktaḥ strībālahatyayāpi ca | sānnidhyamāpnuyādante gaṇeśasya na saṃśayaḥ 17 śūdro'pi madhye saṃsthāpya brāhmaṇānśṛṇuyādidam | krameṇa labhate varṇānvaiśyakṣatradvijāhyām 18 nityanaimittikarmabhyaścyuto yaḥ śṛṇuyādidam | karmasādguṇyamāpnoti gaṇeśasya prasādataḥ 19 bhādre śuklacaturthyāṃ yaḥ kṛtvā mūrtiṃ mahīmayīm | maṇḍape toraṇe ramye saṃpūjya paramādarāt 2.155.20 purāṇaṃ śṛṇuyātsadyastasya tuṣṭo vināyakaḥ | dadāti nikhilānkāmānante mokṣaṃ ca vighnapaḥ 21 stotrāṇyatra ca khyā yāvanti tāvanti pratyahaṃ naraḥ| paṭhate yadi yo bhavatyā sa siddhaḥ syānna saṃśayaḥ 22 asādhyamapi yatkiṃcitteṣāṃ pāṭhāllabhennaraḥ | anuṣṭhānavidhānena māsamātraṃ japettu yaḥ 23 brāhmaṇānbhojayedbhaktyā so'pi tanmayatāmiyāt | ṛṣaya ūcuḥ | kathamasya śravātpuṇyaṃ kena prāptaṃ purā'nadha 24 tannaḥ śaṃsa mahābhāga pṛcchatāṃ sūtanandana | sūta uvāca | śṛṇvantu munayaḥ pūrvaṃ kaścinmūko'bhavanmuniḥ 25 brahmalokaṃ gato'kasmāllomaśo'pi yadṛcchayā| namaskṛtya ca lokeśamupaviṣṭastadājñayā 26 | pūjitaḥ parayā bhaktyā lomaśo'thābravīdvidhima | lomaśa uvāca | vyāsāya kathitaṃ deva purāṇaṃ puṇyavarddhanam 27 gaṇeśasya mahābhāga tanme vaktumihārhasi | brahmovāca | śṛṇu lomaśa yatnena sarvapāpaharaṃ śubham 28 purāṇaṃ hi gaṇeśasya kāmamokṣapradaṃ nṛṇām| sūta uvāca | tataḥ sa kathayāmāsa brahmā svīyena yāmataḥ 29 lomaśāya gaṇeśasya purāṇaṃ kāmamokṣadam | mūkena nādalubdhena śrutaṃ bhaktyā'khilaṃ tu tat 2.155.30 tataḥ sa vāgīśvaravatprovāca bhāratīṃ muniḥ | adhītya pāṭhataḥ kṛtvā śrāvayāmāsa cetarām 31 bhuktvā bhogānyathā kāmānputrānpautrānavāpya ca| ante jagāma paramaṃ dhāma gāṇeśvaraṃ śubham 32 punaḥ śṛṇvantu munaya itihāsaṃ purātanam | ikṣvākukulasaṃbhūto rājā śuddhātmakaḥ śuciḥ 33 yajvā dānaprado nityaṃ svādhyāyaparamorihā | ākhyātā sarvadharmāṇāṃ prajānāṃ pālane rataḥ | ṣaṣṭhāṃśabhāgī lokānāṃ mānyaḥ priyataropi ca 34 vikhyātastriṣu lokeṣa goptā saṃvaraṇābhidhaḥ| anapatyaḥ sa putrārthe putrīyāmiṣṭimāharat 35 sāṃgā sadakṣiṇāmannadānaiḥ suvihitāṃ tataḥ | na lebhe saṃtatiṃ rājā harivaṃśamathāśṛṇot 36 pūjayitvā dvijānante vācakaṃ paritoṣya ca | vastradhenuhiraṇyādyai ratnamūlaphalādibhiḥ 37 tato'pi nābhavatputro daivānmūkastu tadgṛham | samāyātastu vikhyāto gaṇeśākhyapurāṇavita 38 sthāpitaṃ prārthayitvā ca rājñā saṃvaraṇena saḥ| śrutvā purāṇaṃ tadvaktrādgaṇeśākhyaṃ mudā nṛpaḥ 39 tadante toṣayāmāsa mūkaṃ taṃ dvijapuṃgavam | ratnamuktāphalairvastrairbhūṣaṇairhemanirmitaiḥ 2.155.40 lebhe tataḥ kumāraṃ sa gaṇeśe tatparo'bhavat | bhuktvānekasukhānyāpa gāṇeśaṃ padamuttamam 41 bhaginī tasya vandhyāsīttriṃśadvarṣā rajasvalā | yathākālaṃ bhavatyava śrutvā tasyātha saṃtatim 42 gaṇeśākhyapurāṇasya śravājjātāṃ ca taṃ munim | ākāryaṃ pariśuśrāva purāṇaṃ tanmukhācchubham 43 lebhe putraṃ mahāśūraṃ gaṇeśabhajane ratā | putrānpautrānsamāvāpya bhuktvā bhogānmanoharān 44 jagāma sā gaṇeśasya nijadhāmovasānataḥ | sagarasya tu putrāṇāmekaḥ paṅagurabhūtsutaḥ 45 tenāpīdaṃ śrutaṃ puṇyaṃ purāṇaṃ lomaśātpurā| bhaktyā dvādaśavarṣeṇa vinītenātha bhaktita: 46 saṃtoṣya lomaśaṃ dravyaistatoṅghri samavāpa sa: | vijayaṃ puṣṭimāyuṣyaṃ prāṇānte dhāmatatparaḥ 47 aṣṭādaśapurāṇānāṃ śravaṇe yatphalaṃ labhet| tadekasya purāṇasya gaṇeśasya śruterbhavet48 kākavandhyā bahusutā śravaṇādasya jāyate| sravadgarbhā bhavedviprā dṛḍhagarbhā bhavatyapi 49 mūko vāgīśatāṃ yāti śravaṇānmunipuṃgavāḥ | vedādhyayanasaṃpanno mānyo'pi dvijapuṃgavaḥ 2.155.50 śūdro vaiśyatvamāpnoti vaiśyaḥ kṣatriyatāmiyāt | kṣatriyo dvijatāṃ yāti smaraṇādapyamuṣya ha 51 kanyāṃ tu labhate cāsyāpyekādhyāyasya saṃśravāt | guṇavantaṃ kulīnaṃ ca patiṃ sādhuṃ dhanānvitam 52 jātyandho labhate dṛṣṭiṃ purāṇasyāsya saṃśrayāt | sarvatīrthaṣu yaḥ snāyāddadyāddānāni sarvaśaḥ 53 tatphalaṃ samavāpnoti bhaktyā yaḥ śṛṇuyādidam | paṃcāgnisādhanaṃ grīṣme hemante jalavāsanam 54 varṣāsvākāśavāsaṃ yaḥ kurute bahuvatsaram | tatphalaṃ prāpnuyānmartya saṃśrute'dhyāyapaṃcake 55 agnihotraṃ sadā yastu sevate bhaktimānnaraḥ | tatphalaṃ hi purāṇasya śravaṇādasya jāyate 56 ekāṃgupṭhena yastiṣṭhedvarṣāṇāmayutaṃ naraḥ | daśādhyāyaśruterasya purāṇasya tathā phalam 57 labhate mānavo bhaktyā niścitaṃ nātra saṃśayaḥ | ājanmamaraṇānnityaṃ śṛṇuyānmānavo bhuvi 58 purāṇaṃ tu gaṇeśasya cakravartī bhavettu saḥ | ājanmamaraṇādyastu kāśīvāsaṃ karoti yaḥ 59 tatpuṇyaṃ labhate martyo gaṇeśasya purāṇataḥ | sahasraṃ māghamāsānyaḥ prayāge snāti mānavaḥ 2.155.60 tatphalaṃ labhate martyaḥ purāṇasyāsya saṃśravāt | gomatīsaṃgame tadvatsnānaṃ bhaktyā karoti yaḥ 61 tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ labhate cāsya saṃśravāt | gaṇeśasya purāṇaṃ yaḥ śṛṇuyādbhaktimānnaraḥ 62 na bhayaṃ tasya śūlāttu vajrācca cakricakrataḥ | idaṃ vaḥ kathitaṃ sarvaṃ purāṇaṃ ca savistaram 63 saṃpūrṇo mahimā vaktuṃ na śakyo varṣakoṭibhiḥ | brāhmaṇā ṣaṇmukhenāpi śeṣeṇāpi munīśvarāḥ 64 yuṣmābhiḥ paripṛṣṭaṃ yatsarvapāpapraṇāśanam | sarvaṃ kāmapradaṃ bhuktimuktidaṃ puṇyavardhanam 65 gaṇeśasya pareśasya nānālīlādharasya va | vaktṛsrosroraghaharaṃ kimanyacchrotumicchatha 66 (6986) (11079) || śrīgajānanārpaṇamastu || || śubhaṃ bhavatu ||