← Chandogya Upanishad

Chandogya Upanishad — Chapter 8

ChUp 8.1.1

atha yad idam asmin brahmapure daharaṃ puṇḍarīkaṃ veśma daharo 'sminn antarākāsaḥ | tasmin yad antas tad anveṣṭavyaṃ tad vāva vijijñāsitavyam iti

ChUp 8.1.2

taṃ ced brūyur yad idam asmin brahmapure daharaṃ puṇḍarīkaṃ veśma daharo 'sminn antarākāśaḥ kiṃ tad atra vidyate yad anveṣṭavyaṃ yad vāva vijijñāsitavyam iti | sa brūyāt

ChUp 8.1.3

yāvān vā ayam ākāśas tāvān eṣo 'ntarhṛdaya ākāśaḥ | ubhe 'smin dyāvāpṛthivī antar eva samāhite | ubhāv agniś ca vāyuś ca sūryācandramasāv ubhau vidyun nakṣatrāṇi | yac cāsyehāsti yac ca nāsti sarvaṃ tad asmin samāhitam iti

ChUp 8.1.4

taṃ ced brūyur asmiṃś cedaṃ brahmapure sarvaṃ samāhitaṃ sarvāṇi ca bhūtāni sarve ca kāmā yad enaj jarā vāpnoti pradhvaṃsate vā kiṃ tato 'tiśiṣyata iti

ChUp 8.1.5

sa brūyāt | nāsya jarayaitaj jīryati na vadhenāsya hanyate | etat satyaṃ brahmapuram asmin kāmāḥ samāhitāḥ | eṣa ātmāpahatapāpmā vijaro vimṛtyur viśoko vijighatso 'pipāsaḥ satyakāmaḥ satyasaṃkalpaḥ | yathā hy eveha prajā anvāviśanti yathānuśāsanam | yaṃ yam antam abhikāmā bhavanti yaṃ janapadaṃ yaṃ kṣetrabhāgaṃ taṃ tam evopajīvanti

ChUp 8.1.6

tad yatheha karmajito lokaḥ kṣīyata evam evāmutra puṇyajito lokaḥ kṣīyate | tad ya ihātmānam ananuvidya vrajanty etāṃś ca satyān kāmāṃs teṣāṃ sarveṣu lokeṣv akāmacāro bhavati | atha ya ihātmānam anivudya vrajanty etaṃś ca satyān kāmāṃs teṣāṃ sarveṣu lokeṣu kāmacāro bhavati

ChUp 8.2.1

sa yadi pitṛlokakāmo bhavati | saṃkalpād evāsya pitaraḥ samuttiṣṭhanti | tena pitṛlokena saṃpanno mahīyate

ChUp 8.2.10

yaṃ yam antam abhikāmo bhavati | yaṃ kāmaṃ kāmayate | so 'sya saṃkalpād eva samuttiṣṭhati | tena saṃpanno mahīyate

ChUp 8.2.2

atha yadi mātṛlokakāmo bhavati | saṃkalpād evāsya mātaraḥ samuttiṣṭhanti | tena mātṛlokena saṃpanno mahīyate

ChUp 8.2.3

atha yadi bhrātṛlokakāmo bhavati | saṃkalpād evāsya bhrātaraḥ samuttiṣṭhanti | tena bhrātṛlokena saṃpanno mahīyate

ChUp 8.2.4

atha yadi svasṛlokakāmo bhavati | saṃkalpād evāsya svasāraḥ samuttiṣṭhanti | tena svasṛlokena saṃpanno mahīyate

ChUp 8.2.5

atha yadi sakhilokakāmo bhavati | saṃkalpād evāsya sakhāyaḥ samuttiṣṭhanti | tena sakhilokena saṃpanno mahīyate

ChUp 8.2.6

atha yadi gandhamālyalokakāmo bhavati | saṃkalpād evāsya gandhamālye samuttiṣṭhataḥ | tena gandhamālyalokena saṃpanno mahīyate

ChUp 8.2.7

atha yady annapānalokakāmo bhavati | saṃkalpād evāsyānnapāne samuttiṣṭhataḥ | tenānnapānalokena saṃpanno mahīyate

ChUp 8.2.8

atha yadi gītavāditalokakāmo bhavati | saṃkalpād evāsya gītavādite samuttiṣṭhataḥ | tena gītavāditalokena saṃpanno mahīyate

ChUp 8.2.9

atha yadi strīlokakāmo bhavati | saṃkalpād evāsya striyaḥ samuttiṣṭhanti | tena strīlokena saṃpanno mahīyate

ChUp 8.3.1

ta ime satyāḥ kāmā anṛtāpidhānāḥ | teṣāṃ satyānāṃ satām anṛtam apidhānam | yo yo hy asyetaḥ praiti na tam iha darśanāya labhate

ChUp 8.3.2

atha ye cāsyeha jīvā ye ca pretā yac cānyad icchan na labhate sarvaṃ tad atra gatvā vindate | atra hy asyaite satyāḥ kāmā anṛtāpidhānāḥ | tad yathāpi hiraṇyanidhiṃ nihitam akṣetrajñā upary upari sañcaranto na vindeyuḥ | evam evemāḥ sarvāḥ prajā ahar ahar gacchantya etaṃ brahmalokaṃ na vindanty anṛtena hi pratyūḍhāḥ

ChUp 8.3.3

sa vā eṣa ātmā hṛdi | tasyaitad eva niruktaṃ hṛdy ayam iti tasmād dhṛd ayam | ahar ahar vā evaṃvit svargaṃ lokam eti

ChUp 8.3.4

atha ya eṣa saṃprasādo 'smāc charīrāt samutthāya paraṃ jyotir upasaṃpadya svena rūpenābhiniṣpadyata eṣa ātmeti hovāca | etad amṛtam abhayam etad brahmeti | tasya ha vā etasya brahmaṇo nāma satyam iti

ChUp 8.4.1

atha ya ātmā sa setur dhṛtir eṣāṃ lokānām asaṃbhedāya | naitaṃ setum ahorātre tarato na jarā na mṛtyur na śoko na sukṛtam | sarve pāpmāno 'to nivartante | apahatapāpmā hy eṣa brahmalokaḥ

ChUp 8.4.2

tasmād vā etaṃ setuṃ tīrtvā andhaḥ sann anandho bhavati | viddhaḥ sann aviddho bhavati | upatāpī sann anupatāpī bhavati | tasmād vā etaṃ setuṃ tīrtvā api naktam ahar evābhiniṣpadyate | sakṛd vibhāto hy evaiṣa brahmalokaḥ

ChUp 8.4.3

tad ya evaitaṃ brahmalokaṃ brahmacaryeṇānuvindanti teṣām evaiṣa brahmalokaḥ | teṣāṃ sarveṣu lokeṣu kāmacāro bhavati

ChUp 8.5.1

atha yad yajña ity ācakṣate brahmacaryam eva tat | brahmacaryeṇa hy eva yo jñātā taṃ vindate | atha yad iṣṭam ity ācakṣate brahmacaryam eva tat | brahmacaryeṇa hy eveṣṭvātmānam anuvindate

ChUp 8.5.2

atha yat sattrāyaṇam ity ācakṣate brahmacaryam eva tat | brahmacaryeṇa hy eva sata ātmanas trāṇaṃ vindate | atha yan maunam ity ācakṣate brahmacaryam eva tat | brahmacaryeṇa hy evātmānam anuvidya manute

ChUp 8.5.3

atha yad anāśakāyanam ity ācakṣate brahmacaryam eva tat | eṣa hy ātmā na naśyati yaṃ brahmacaryeṇānuvindate | atha yad araṇyāyanam ity ācakṣate brahmacaryam eva tat | tat araś ca ha vai ṇyaś cārṇavau brahmaloke tṛtīyasyām ito divi | tad airaṃmadīyaṃ saraḥ | tad aśvatthaḥ somasavanaḥ | tad aparājitā pūr brahmaṇaḥ prabhuvimitaṃ hiraṇmayam

ChUp 8.5.4

tad ya evaitāv araṃ ca ṇyaṃ cārṇavau brahmaloke brahmacaryeṇānuvindanti teṣām evaiṣa brahmalokaḥ | teṣāṃ sarveṣu lokeṣu kāmacāro bhavati

ChUp 8.6.1

atha yā etā hṛdayasya nāḍyas tāḥ piṅgalasyāṇimnas tiṣṭhanti śuklasya nīlasya pītasya lohitasyeti | asau vādityaḥ piṅgala eṣa śukla eṣa nīla eṣa pīta eṣa lohitaḥ

ChUp 8.6.2

tad yathā mahāpatha ātata ubhau grāmau gacchatīmaṃ cāmuṃ caivam evaitā ādityasya raśmaya ubhau lokau gacchantīmaṃ cāmuṃ ca | amuṣmād ādityāt pratāyante tā āsu nāḍīṣu sṛptāḥ | ābhyo nāḍībhyaḥ pratāyante te 'muṣminn āditye sṛptāḥ

ChUp 8.6.3

tad yatraitat suptaḥ samastaḥ saṃprasannaḥ svapnaṃ na vijānāti | āsu tadā nāḍīṣu sṛpto bhavati | taṃ na kaścana pāpmā spṛśati | tejasā hi tadā saṃpanno bhavati

ChUp 8.6.4

atha yatraitad abalimānaṃ nīto bhavati | tam abhita āsīnā āhur jānāsi māṃ jānāsi mām iti | sa yāvad asmāc charīrād anutkrānto bhavati | tāvaj jānāti

ChUp 8.6.5

atha yatraitad asmāc charīrād utkrāmati | athaitair eva raśmibhir ūrdhvam ākramate | sa om iti vā hod vā mīyate | sa yāvat kṣipyen manas tāvad ādityaṃ gacchati | etad vai khalu lokadvāraṃ viduṣāṃ prapadanaṃ nirodho 'viduṣām

ChUp 8.6.6

tad eṣa ślokaḥ | śataṃ caikā ca hṛdayasya nāḍyas tāsāṃ mūrdhānam abhiniḥsṛtaikā | tayordhvam āyann amṛtatvam eti viṣvaṅṅ anyā utkramaṇe bhavanty utkramaṇe bhavanti

ChUp 8.7.1

ya ātmā apahatapāpmā vijaro vimṛtyur viśoko vijighatso 'pipāsaḥ satyakāmaḥ satyasaṃkalpaḥ so 'nveṣṭavyaḥ sa vijijñāsitavyaḥ | sa sarvāṃś ca lokān āpnoti sarvāṃś ca kāmān yas tam ātmānam anuvidya vijānātīti ha prajāpatir uvāca

ChUp 8.7.2

tad dhobhaye devāsurā anububudhire | te hocur hanta tam ātmaānam anvecchāmo yam ātmānam anviṣya sarvāṃś ca lokān āpnoti sarvāṃś ca kāmān iti | indro haiva devānām abhipravavrāja virocano 'surāṇām | tau hāsaṃvidānāv eva samitpāṇī prajāpatisakāśam ājagmatuḥ

ChUp 8.7.3

tau ha dvātriṃśataṃ varṣāṇi brahmacaryam ūṣatuḥ | tau ha prajāpatir uvāca | kim icchantāv avāstam iti | tau hocatur ya ātmā apahatapāpmā vijaro vimṛtyur viśoko vijighatso 'pipāsaḥ satyakāmaḥ satyasaṃkalpaḥ so 'nveṣṭavyaḥ sa vijijñāsitavyaḥ | sa sarvāṃś ca lokān āpnoti sarvāṃś ca kāmān yas tam ātmānam anuvidya vijānātīti bhagavato vaco vedayante | tam icchantāv avāstam iti

ChUp 8.7.4

tau ha prajāpatir uvāca ya eṣo 'kṣiṇi puruṣo dṛṣyata eṣa ātmeti hovāca | etad amṛtam abhayam etad brahmeti | atha yo 'yaṃ bhagavo 'psu parikhyāyate yaś cāyam ādarśe katama eṣa iti | eṣa u evaiṣu sarveṣvannteṣu parikhyāyata iti hovāca

ChUp 8.8.1

udaśarāva ātmānam avekṣya yad ātmano na vijānīthas tan me prabrūtam iti | tau hodaśarāve 'vekṣāṃ cakrāte | tau ha prajāpatir uvāca kiṃ paśyatha iti | tau hocatuḥ sarvam evedam āvāṃ bhagava ātmānaṃ paśyāva ā lomabhyaḥ ā nakhebhyaḥ pratirūpam iti

ChUp 8.8.2

tau ha prajāpatir uvāca sādhvalaṃkṛtau suvasanau pariṣkṛtau bhūtvodaśarāve 'vekṣethām iti | tau ha sādhvalaṃkṛtau suvasanau pariṣkṛtau bhūtvodaśarāve 'vekṣāṃ cakrāte | tau ha prajāpatir uvāca kiṃ paśyatha iti

ChUp 8.8.3

tau hocatur yathaivedam āvāṃ bhagavaḥ sādhvalaṃkṛtau suvasanau pariṣkṛtau sva evam evemau bhagavaḥ sādhvallaṃkṛtau suvasanau pariṣkṛtāv iti | eṣa ātmeti hovāca | etad amṛtam abhayam etad brahmeti | tau ha śāntahṛdayau pravavrajatuḥ

ChUp 8.8.4

tau hānvīkṣya prajāpatir uvāca | anupalabhyātmānam ananuvidya vrajato yatara etadupaniṣado bhaviṣyanti devā vā asurā vā te parābhaviṣyantīti | sa ha śāntahṛdaya eva virocano 'surāñ jagāma | tebhyo haitām upaniṣadaṃ provāca ātmaiveha mahayya ātmā paricaryaḥ | ātmānam eveha mahayann ātmānaṃ paricarann ubhau lokāv āpnotīmaṃ cāmuṃ ceti

ChUp 8.8.5

tasmād apyaddyehādadānam aśraddadhānam ayajamānam āhur āsuro bateti | asurāṇāṃ hy eṣopaniṣat | pretasya śarīraṃ bhikṣayā vasanenālaṃkāreṇeti saṃskurvanti | etena hy ammuṃ lokaṃ jeṣyanto manyante

ChUp 8.9.1

atha hendro 'prāpyaiva devān etad bhayaṃ dadarśa | yathaiva khalv ayam asmiñ charīre sādhvalaṃkṛte sādhvalaṃkṛto bhavati suvasane suvasanaḥ pariṣkṛte pariṣkṛta evam evāyam asminn andhe 'ndho bhavati srāme srāmaḥ parivṛkṇe parivṛkṇaḥ | asyaiva śarīrasya nāśam anv eṣa naśyati | nāham atra bhogyaṃ paśyāmīti

ChUp 8.9.2

sa samitpāṇiḥ punar eyāya | taṃ ha prajāpatir uvāca | maghavan yac chāntahṛdayaḥ prāvrājīḥ sārdhaṃ virocanena kim icchan punar āgama iti | sa hovāca yathā eva khalvayyaṃ bhagavo 'smiñ charīre sādhvalaṃkṛte sādhvalaṃkṛto bhavati suvasane suvasanaḥ pariṣkṛte pariṣkṛta evam evāyam asminn andhe 'ndho bhavati srāme srāmaḥ parivṛkṇe parivṛkṇaḥ | asyaiva śarīrasya nāśam anv eṣa naśyati | nāham atra bhogyaṃ paśyāmīti

ChUp 8.9.3

evam evaiṣa maghavann iti hovāca | etaṃ tv eva te bhūyo 'nuvyākhyāsyāmi | vasāparāṇi dvātriṃśataṃ varṣāṇīti | sa hāparāṇi dvātriṃśataṃ varṣāṇyuvāsa | tasmai hovāca

ChUp 8.10.1

ya eṣa svapne mahīyamānaś caraty eṣa ātmeti hovāca | etad amṛtam abhayam etad brahmeti | sa ha śāntahṛdayaḥ pravavrāja | sa hāprāpyaiva devān etad bhayaṃ dadarśa | tad yady apīdaṃ śarīram andhaṃ bhavaty anandhaḥ sa bhavati yadi srāmam asrāmaḥ | naivaiṣo 'sya doṣeṇa duṣyati

ChUp 8.10.2

na vadhenāsya hanyate | nāsya srāmyeṇa srāmaḥ | ghnanti tv evainam | vicchādayantīva | apriyavetteva bhavati | api roditīva nāham atra bhogyaṃ paśyāmīti

ChUp 8.10.3

sa samitpāṇiḥ punar eyāya | taṃ ha prajāpatir uvāca | maghavan yac chāntahṛdayaḥ prāvrājīḥ kim icchan punar āgama iti | sa hovāca | tad yady apīdaṃ bhagavaḥ śarīram andhaṃ bhavaty anandhaḥ sa bhavati yadi srāmam asrāmaḥ | naivaiṣo 'sya doṣeṇa duṣyati

ChUp 8.10.4

na vadhenāsya hanyate | nāsya srāmyeṇa srāmaḥ | ghnanti tv ivainam | vicchādayantīva | apriyavetteva bhavati | api roditīva | nāham atra bhogyaṃ paśyāmīti | evam evaiṣa maghavann iti hovāca | etaṃ tv eva te bhūyo 'nuvyākhyāsyāmi | vasāparāṇi dvātriṃśataṃ varṣāṇīti | sa hāparāṇi dvātriṃśataṃ varṣāṇyuvāsa | tasmai hovāca

ChUp 8.11.1

tad yatraitat suptaḥ samastaḥ saṃprasannaḥ svapnaṃ na vijānātyeṣa ātmeti hovāca | etad amṛtam abhayam etad brahmeti | sa ha śāntahṛdayaḥ pravavrāja | sa hāprāpyaiva devān etad bhayaṃ dadarśa | nāha khalv ayam evaṃ saṃpraty ātmānaṃ jānāty ayam aham asmīti | no evemāni bhūtāni | vināśam evāpīto bhavati | nāham atra bhogyaṃ paśyāmīti

ChUp 8.11.2

sa samitpāṇiḥ punar eyāya | taṃ ha prajāpatir uvāca - maghavan yac chāntahṛdayaḥ prāvrājīḥ kim icchan punar āgama iti | sa hovāca nāha khalv ayaṃ bhagava evaṃ saṃpraty ātmānaṃ jānāty ayam aham asmīti | no evemāni bhūtāni | vināśam evāpīto bhavati | nāham atra bhogyaṃ paśyāmīti

ChUp 8.11.3

evam evaiṣa maghavann iti hovāca | etaṃ tv eva te bhūyo 'nuvyākhyāsyāmi | no evānyatraitasmāt | vasāparāṇi pañca varṣāṇīti | sa hāparāṇi pañca varṣāṇyuvāsa | tāny ekaśataṃ saṃpeduḥ | etat tad yad āhuḥ | ekaśataṃ ha vai varṣāṇi maghavān prajāpatau brahmacaryam uvāsa | tasmai hovāca

ChUp 8.12.1

maghavan martyaṃ vā idaṃ śarīram āttaṃ mṛtyunā | tad asyāmṛtasyāśarīrasyātmano 'dhiṣṭhānam | ātto vai saśarīraḥ priyāpriyābhyām | na vai saśarīrasya sataḥ priyāpriyayor apahatir asti | aśarīraṃ vāva santaṃ na priyāpriye spṛśataḥ

ChUp 8.12.2

aśarīro vāyuḥ | abhraṃ vidyut stanayitnur aśarīrāṇy etāni | tad yathaitāny amuṣmād ākāśāt samutthāya paraṃ jyotir upasaṃpadya svena rūpeṇābhiniṣpadyante

ChUp 8.12.3

evam evaiṣa saṃprasādo 'smāc charīrāt samutthāya paraṃ jyotir upasaṃpadya svena rūpeṇābhiniṣpadyate | sa uttamapuruṣaḥ | sa tatra paryeti jakṣat krīḍan ramamāṇaḥ strībhir vā yānair vā jñātibhir vā nopajanaṃ smarann idaṃ śarīram | sa yathā prayogya ācaraṇe yukta evam evāyam asmiñ charīre prāṇo yuktaḥ

ChUp 8.12.4

atha yatraitad ākāśam anuviṣaṇṇaṃ cakṣuḥ sa cākṣuṣaḥ puruṣo darśanāya cakṣuḥ | atha yo vededaṃ jighrāṇīti sa ātmā gandhāya ghrāṇam | atha yo vededam abhivyāharāṇīti sa ātmā abhivyāhārāya vāk | atha yo vededaṃ śṛṇvānīti sa ātmā śravaṇāya śrotram

ChUp 8.12.5

atha yo vededaṃ manvānīti sa ātmā | mano 'sya daivaṃ cakṣuḥ | sa vā eṣa etena daivena cakṣuṣā manasaitān kāmān paśyan ramate ya ete brahmaloke

ChUp 8.12.6

taṃ vā etaṃ devā ātmānam upāsate | tasmāt teṣāṃ sarve ca lokā āttāḥ sarve ca kāmāḥ | sa sarvāṃś ca lokān āpnoti sarvāṃś ca kāmān yas tam ātmānam anuvidya vijānāti | iti ha prajāpatir uvāca prajāpatir uvāca

ChUp 8.13.1

śyāmāc chabalaṃ prapadye | śabalāc chyāmaṃ prapadye | aśva iva romāṇi vidhūya pāpaṃ candra iva rāhor mukhāt pramucya dhūtvā śarīram akṛtaṃ kṛtātmā brahmalokam abhisaṃbhavāmīty abhisaṃbhavāmīti

ChUp 8.14.1

ākāśo vai nāma nāmarūpayor nirvahitā | te yadantarā tad brahma tad amṛtaṃ sa ātmā | prajāpateḥ sabhāṃ veśma prapadye yaśo 'haṃ bhavāmi brāhmaṇānāṃ yaśo rājñām yaśo viśām | yaśo 'ham anuprāpatsi | sa hāhaṃ yaśasāṃ yaśaḥ | śyetam adatkam adatkaṃ śyetaṃ lindu mābhigāṃ lindu mābhigām

ChUp 8.15.1

tad dhaitad brahmā prajāpataya uvāca prajāpatir manave manuḥ prajābhyaḥ | ācāryakulād vedam adhītya yathāvidhānaṃ guroḥ karmātiśeṣeṇābhisamāvṛtya kuṭumbe śucau deśe svādhyāyam adhīyāno dharmikān vidadhad ātmani sarvendriyāṇi saṃpratiṣṭhāpyāhiṃsan sarvabhūtāny anyatra tīrthebhyaḥ | sa khalv evaṃ vartayan yāvad āyuṣaṃ brahmalokam abhisaṃpadyate | na ca punar āvartate na ca punar āvartate