← Chandogya Upanishad

Chandogya Upanishad — Chapter 7

ChUp 7.1.1

adhīhi bhagava iti hopasasāda sanatkumāraṃ nāradaḥ | taṃ hovāca yad vettha tena mopasīda | tatas ta ūrdhvaṃ vakṣyāmīti | sa hovāca

ChUp 7.1.2

ṛgvedaṃ bhagavo 'dhyemi yajurvedaṃ sāmavedam ātharvaṇaṃ caturtham itihāsapurāṇaṃ pañcamaṃ vedānāṃ vedaṃ pitryaṃ rāśiṃ daivaṃ nidhiṃ vākovākyam ekāyanaṃ devavidyāṃ brahmavidyāṃ bhūtavidyāṃ kṣatravidyāṃ nakṣatravidyāṃ sarpadevajanavidyām etad bhagavo 'dhyemi

ChUp 7.1.3

so 'haṃ bhagavo mantravid evāsmi nātmavit | śrutaṃ hy eva me bhagavaddṛśebhyas tarati śokam ātmavid iti | so 'haṃ bhagavaḥ śocāmi | taṃ mā bhagavāñ chokasya pāraṃ tārayatv iti | taṃ hovāca yad vai kiṃcaitad adhyagīṣṭhā nāmaivaitat

ChUp 7.1.4

nāma vā ṛgvedo yajurvedaḥ sāmaveda ātharvaṇaś caturtha itihāsapurāṇaḥ pañcamo vedānāṃ vedaḥ pitryo rāśir daivo nidhir vākovākyam ekāyanaṃ devavidyā brahmavidyā bhūtavidyā kṣatravidyā nakṣatravidyā sarpadevajanavidyā | nāmaivaitat | nāmopāssveti

ChUp 7.1.5

sa yo nāma brahmety upāste | yāvan nāmno gataṃ tatrāsya yathākāmacāro bhavati yo nāma brahmety upāste | asti bhagavo nāmno bhūya iti | nāmno vāva bhūyo 'stīti | tan me bhagavān bravītv iti

ChUp 7.2.1

vāg vāva nāmno bhūyasī | vāg vā ṛgvedaṃ vijñāpayati yajurvedaṃ sāmavedam ātharvaṇaṃ caturtham itihāsapurāṇaṃ pañcamaṃ vedānāṃ vedaṃ pitryaṃ rāśiṃ daivaṃ nidhiṃ vākovākyam ekāyanaṃ devavidyāṃ brahmavidyāṃ bhūtavidyāṃ kṣatravidyāṃ nakṣatravidyāṃ sarpadevajanavidyāṃ divaṃ ca pṛthivīṃ ca vāyuṃ cākāśaṃ cāpaś ca tejaś ca devāṃś ca manuṣyāṃś ca paśūṃś ca vayāṃsi ca tṛṇavanaspatīñ śvāpadāny ākīṭapataṅgapipīlakaṃ dharmaṃ cādharmaṃ | ca satyaṃ cānṛtaṃ ca sādhu cāsādhu ca hṛdayajñaṃ cāhṛdayajñaṃ ca | yad vai vāṅ nābhaviṣyan na dharmo nādharmo vyajñāpayiṣyan na satyaṃ nānṛtaṃ na sādhu nāsādhu na hṛdayajño nāhṛdayajñaḥ | vāg evaitad sarvaṃ vijñāpayati vācam upāssveti

ChUp 7.2.2

sa yo vācaṃ brahmety upāste | yāvad vāco gataṃ tatrāsya yathākāmacāro bhavati yo vācaṃ brahmety upāste | asti bhagavo vāco bhūya iti | vāco vāva bhūyo 'stīti | tan me bhagavān bravītv iti

ChUp 7.3.1

mano vāva vāco bhūyaḥ | yathā vai dve vāmalake dve vā kole dvau vākṣau muṣṭir anubhavaty evaṃ vācaṃ ca nāma ca mano 'nubhavati | sa yadā manasā manasyati mantrān adhīyīyety athādhīte | karmāṇi kurvīyety atha kurute | putrāṃś ca paśūṃś ceccheyety athecchate | imaṃ ca lokam amuṃ ceccheyety athecchate | mano hy ātmā | mano hi lokaḥ | mano hi brahma | mana upāssveti

ChUp 7.3.2

sa yo mano brahmety upāste | yāvan manaso gataṃ tatrāsya yathākāmacāro bhavati yo mano brahmety upāste | asti bhagavo manaso bhūya iti | manaso vāva bhūyo 'stīti | tan me bhagavān bravītv iti

ChUp 7.4.1

saṃkalpo vāva manaso bhūyān | yadā vai saṃkalpayate 'tha manasyati | atha vācam īrayati | tām u nāmnīyūati | nāmni mantrā ekaṃ bhavanti | mantreṣu karmāṇi

ChUp 7.4.2

tāni ha vā etāni saṃkalpaikāyanāni saṃkalpātmakāni saṃkalpe pratiṣṭhitāni | samakḷpatāṃ dyāvāpṛthivī | samakalpetāṃ vāyuś cākāśaṃ ca | samakalpantāpaś ca tejaś ca | teṣāṃ saṃkḷptyai varṣaṃ saṃkalpate | varṣasya saṃkḷptyā annaṃ saṃkalpate | annasya saṃkḷptyai prāṇāḥ saṃkalpante | prāṇānāṃ saṃkḷptyai mantrāḥ saṃkalpante | mantrāṇāṃ saṃkḷptyai karmāṇi saṃkalpante | karmaṇāṃ saṃkḷptyai lokaḥ saṃkalpate | lokasya saṃkḷptyai sarvaṃ saṃkalpate | sa eṣa saṃkalpaḥ | saṃkalpam upāssveti

ChUp 7.4.3

sa yaḥ saṃkalpaṃ brahmety upāste | kḷptān vai sa lokān dhruvān dhruvaḥ pratiṣṭhitān pratiṣṭhito 'vyathamānān avyathamāno 'bhisidhyati | yāvat saṃkalpasya gataṃ tatrāsya yathākāmacāro bhavati yaḥ saṃkalpaṃ brahmety upāste | asti bhagavaḥ saṃkalpād bhūya iti | saṃkalpād vāva bhūyo 'stīti | tan me bhagavān bravītv iti

ChUp 7.5.1

cittaṃ vāva saṃkalpād bhūyaḥ | yadā vai cetayate 'tha saṃkalpayate | atha manasyati | atha vācam īrayati | tām u nāmnīyūati | nāmni mantrā ekaṃ bhavanti | mantreṣu karmāṇi

ChUp 7.5.2

tāni ha vā etāni cittaikāyanāni cittātmāni citte pratiṣṭhitāni | tasmād yady api bahuvid acitto bhavati nāyam astīty evainam āhuḥ | yad ayaṃ veda yad vā ayaṃ vidvān nettham acittaḥ syād iti | atha yady alpavic cittavān bhavati tasmā evota śuśrūṣante | cittaṃ hy evaiṣām ekāyanam | cittam ātmā | cittaṃ pratiṣṭhā | cittam upāssveti

ChUp 7.5.3

sa yaś cittaṃ brahmety upāste | cittān vai sa lokān dhruvān dhruvaḥ pratiṣṭhitān pratiṣṭhito 'vyathamānān avyathamāno 'bhisidhyati | yāvac cittasya gataṃ tatrāsya yathākāmacāro bhavati yaś cittaṃ brahmety upāste | asti bhagavaś cittād bhūya iti | cittād vāva bhūyo 'stīti | tan me bhagavān bravītv iti

ChUp 7.6.1

dhyānaṃ vāva cittād bhūyaḥ | dhyāyatīva pṛthivī | dhyāyatīvāntarikṣam | dhyāyatīva dyauḥ | dhyāyantīvāpaḥ | dhyāyantīva parvatāḥ | dhyāyantīva devamanuṣyāḥ | tasmād ya iha manuṣyāṇāṃ mahattāṃ prāpnuvanti dhyānāpādāṃśā ivaiva te bhavanti | atha ye 'lpāḥ kalahinaḥ piśunā upavādinas te | atha ye prabhavo dhyānāpādāṃśā ivaiva te bhavanti | dhyānam upāssveti

ChUp 7.6.2

sa yo dhyānaṃ brahmety upāste | yāvad dhyānasya gataṃ tatrāsya yathākāmacāro bhavati yo dhyānaṃ brahmety upāste | asti bhagavo dyānād bhūya iti | dhyānād vāva bhūyo 'stīti | tan me bhagavān bravītv iti

ChUp 7.7.1

vijñānaṃ vāva dhyānād bhūyaḥ | vijñānena vā ṛgvedaṃ vijānāti yajurvedaṃ sāmavedam ātharvaṇaṃ caturtham itihāsapurāṇaṃ pañcamaṃ vedānāṃ vedaṃ pitryaṃ rāśiṃ daivaṃ nidhiṃ vākovākyam ekāyanaṃ devavidyāṃ brahmavidyāṃ bhūtavidyāṃ kṣatravidyāṃ nakṣatravidyāṃ sarpadevajanavidyāṃ divaṃ ca pṛthivīṃ ca vāyuṃ cākāśaṃ cāpaś ca tejaś ca devāṃś ca manuṣyāṃś ca paśūṃś ca vayāṃsi ca tṛṇavanaspatīñ chvāpadāny ākīṭapataṅgapipīlakam | dharmaṃ cādharmaṃ ca satyaṃ cānṛtaṃ ca sādhu cāsādhu ca hṛdayajñaṃ cāhṛdayajñaṃ cānnaṃ ca rasaṃ cemaṃ ca lokam amuṃ ca vijñānenaiva vijānāti | vijñānam upāssveti

ChUp 7.7.2

sa yo vijñānaṃ brahmety upāste | vijñānavato vai sa lokāñ jñānavato 'bhisidhyati | yāvad vijñānasya gataṃ tatrāsya yathākāmacāro bhavati yo vijñānaṃ brahmety upāste | asti bhagavo vijñānād bhūya iti | vijñānād vāva bhūyo 'stīti | tan me bhagavān bravītv iti

ChUp 7.8.1

balaṃ vāva vijñānād bhūyaḥ | api ha śataṃ vijñānavatām eko balavān ākampayate | sa yadā balī bhavaty athotthātā bhavati | uttiṣṭhan paricaritā bhavati | paricarann upasattā bhavati | upasīdan draṣṭā bhavati śrotā bhavati mantā bhavati boddhā bhavati kartā bhavati vijñātā bhavati | balena vai pṛthivī tiṣṭhati balenāntarikṣaṃ balena dyaur balena parvatā balena devamanuṣyā balena paśavaś ca vayāṃsi ca tṛṇavanaspatayaḥ śvāpadāny ākīṭapataṅgapipīlakam | balena lokas tiṣṭhati | balam upāssveti

ChUp 7.8.2

sa yo balam upāste | yāvad balasya gataṃ tatrāsya yathākāmacāro bhavati yo balaṃ brahmety upāste | asti bhagavo balād bhūya iti | balād vāva bhūyo 'stīti | tan me bhagavān bravītv iti

ChUp 7.9.1

annaṃ vāva balād bhūyaḥ | tasmād yady api daśa rātrīr nāśnīyāt | yady u ha jīvet | athavādraṣṭāśrotāmantāboddhākartāvijñātā bhavati | athānnasyāye draṣṭā bhavati śrotā bhavati mantā bhavati boddhā bhavati kartā bhavati vijñātā bhavati | annam upāssveti

ChUp 7.9.2

sa yo 'nnaṃ brahmety upāste | annavato vai sa lokān pānavato 'bhisidhyati | yāvad annasya gataṃ tatrāsya yathākāmacāro bhavati yo 'nnaṃ brahmety upāste | asti bhagavo 'nnād bhūya iti | annād vāva bhūyo 'stīti | tan me bhagavān bravītv iti

ChUp 7.10.1

āpo vāvānnād bhūyasyaḥ | tasmād yadā suvṛṣṭir na bhavati vyādhīyante prāṇā annaṃ kanīyo bhaviṣyatīti | atha yadā suvṛṣṭir bhavaty ānandinaḥ prāṇā bhavanty annaṃ bahu bhaviṣyatīti | āpa evemā mūrtā yeyaṃ pṛthivī yad antarikṣaṃ yad dyaur yat parvatā yad devamanuṣyā yat paśavaś ca vayāṃsi ca tṛṇavanaspatayaḥ śvāpadāny ākīṭapataṅgapipīlakam | āpa evemā mūrtāḥ | apa upāssveti

ChUp 7.10.2

sa yo 'po brahmety upāste | āpnoti sarvān kāmāṃs tṛptimān bhavati | yāvad apāṃ gataṃ tatrāsya yathākāmacāro bhavati yo 'po brahmety upāste | asti bhagavo 'dbhyo bhūya iti | adbhyo vāva bhūyo 'stīti | tan me bhagavān bravītv iti

ChUp 7.11.1

tejo vāvādbhyo bhūyaḥ | tad vā etad vāyum āgṛhyākāśam abhitapati tadāhur niśocati nitapati varṣiṣyati vā iti | teja eva tatpūrvaṃ darśayitvāthāpaḥ sṛjate | tad etad ūrdhvābhiś ca tiraścībhiś ca vidyudbhir āhrādāś caranti tasmād āhur vidyotate stanayati varṣiṣyati vā iti | teja eva tatpūrvaṃ darśayitvāthāpaḥ sṛjate | teja upāssveti

ChUp 7.11.2

sa yas tejo brahmety upāste | tejasvī vai sa tejasvato lokān bhāsvato 'pahatatamaskān abhisidhyati | yāvat tejaso gataṃ tatrāsya yathākāmacāro bhavati yas tejo brahmety upāste | asti bhagavas tejaso bhūya iti | tejaso vāva bhūyo 'stīti | tan me bhagavān bravītv iti

ChUp 7.12.1

ākāśo vāva tejaso bhūyān | ākāśe vai sūryācandramasāv ubhau vidyun nakṣatrāṇy agniḥ | ākāśenāhvāyati | ākāśena sṛṇoti | ākāśena pratisṛṇoti | ākāśe ramate | ākāśe na ramate | ākāśe jāyate | ākāśam abhijāyate | ākāśam upāssveti

ChUp 7.12.2

sa ya ākāśaṃ brahmety upāste | ākāśavato vai sa lokān prakāśavato 'saṃbādhān urugāyavato 'bhisidhyati | yāvad ākāśasya gataṃ tatrāsya yathākāmacāro bhavati ya ākāśaṃ brahmety upāste | asti bhagava ākāśād bhūya iti | ākāśad vāva bhūyo 'stīti | tan me bhagavān bravītv iti

ChUp 7.13.1

smaro vāvākāśād bhūyaḥ | tasmād yady api bahava āsīrann a smaranto naiva te kaṃcana śṛṇuyur na manvīran na vijānīran | yadā vāva te smareyur atha śṛṇuyur atha manvīrann atha vijānīran | smareṇa vai putrān vijānāti smareṇa paśūn | smaram upāssveti

ChUp 7.13.2

sa yaḥ smaraṃ brahmety upāste | yāvat smarasya gataṃ tatrāsya yathākāmacāro bhavati yaḥ smaraṃ brahmety upāste | asti bhagavaḥ smarād bhūya iti | smarād vāva bhūyo 'stīti | tan me bhagavān bravītv iti

ChUp 7.14.1

āśā vāva smarād bhūyasī | āśeddho vai smaro mantrān adhīte karmāṇi kurute putrāṃś ca paśūṃś cecchata imaṃ ca lokaṃ amuṃ cecchate | āśām upāssveti

ChUp 7.14.2

sa ya āśāṃ brahmety upāste | āśayāsya sarve kāmāḥ samṛdhyanti | amoghā hāsyāśiṣo bhavanti | yāvad āśāyā gataṃ tatrāsya yathākāmacāro bhavati ya āśāṃ brahmety upāste | asti bhagava āśāyā bhūya iti | āśāyā bhūyo 'stīti | tan me bhagavān bravītv iti

ChUp 7.15.1

prāṇo vāva āśāyā bhūyān | yathā vā arā nābhau samarpitā evam asmin prāṇe sarvaṃ samarpitam | prāṇaḥ prāṇena yāti | prāṇaḥ prāṇaṃ dadāti | prāṇāya dadāti | prāṇo ha pitā | prāṇo mātā | prāṇo bhrātā | prāṇaḥ svasā | prāṇa ācāryaḥ | prāṇo brāhmaṇaḥ

ChUp 7.15.2

sa yadi pitaraṃ vā mātaraṃ vā bhrātaraṃ vā svasāraṃ vācāryaṃ vā brāhmaṇaṃ vā kiṃcid bhṛśam iva pratyāha | dhik tvāstv ity evainam āhuḥ | pitṛhā vai tvam asi mātṛhā vai tvam asi bhrātṛhā vai tvam asi svasṛhā vai tvam asy ācāryahā vai tvam asi brāhmaṇahā vai tvam asīti

ChUp 7.15.3

atha yady apy enān utkrāntaprāṇāñ chūlena samāsaṃ vyatiṣaṃdahet | naivainaṃ brūyuḥ pitṛhāsīti na mātṛhāsīti na bhrātṛhāsīti na svasṛhāsīti nācāryahāsīti na brāhmaṇahāsīti

ChUp 7.15.4

prāṇo hy evaitāni sarvāṇi bhavati | sa vā eṣa evaṃ paśyann evaṃ manvāna evaṃ vijānann ativādī bhavati | taṃ ced brūyur ativādy asīti | ativādy asmīti brūyāt | nāpahnuvīta

ChUp 7.16.1

eṣa tu vā ativadati yaḥ satyenātivadati | so 'haṃ bhagavaḥ satyenātivadānīti | satyaṃ tveva vijijñāsitavyam iti | satyaṃ bhagavo vijijñāsa iti

ChUp 7.17.1

yadā vai vijānāty atha satyaṃ vadati | nāvijānan satyaṃ vadati | vijānann eva satyaṃ vadati | vijñānaṃ tv eva vijijñāsitavyam iti | vijñānaṃ bhagavo vijijñāsa iti

ChUp 7.18.1

yadā vai manute 'tha vijānāti | nāmatvā vijānāti | matvaiva vijānāti | matis tv eva vijijñāsitavyeti | matiṃ bhagavo vijijñāsa iti

ChUp 7.19.1

yadā vai śraddadhāty atha manute | nāśraddadhan manute | śraddadhad eva manute | śraddhā tv eva vijijñāsitavyeti | śraddhāṃ bhagavo vijijñāsa iti

ChUp 7.20.1

yadā vai nistiṣṭhaty atha śraddadhāti | nānistiṣṭhañ chraddadhāti | nistiṣṭhann eva śraddadhāti | niṣṭhā tv eva vijijñāsitavyeti | niṣṭhāṃ bhagavo vijijñāsa iti

ChUp 7.21.1

yadā vai karoty atha nistiṣṭhati | nākṛtvā nistiṣṭhati | kṛtvaiva nistiṣṭhati | kṛtis tv eva vijijñāsitavyeti | kṛtiṃ bhagavo vijijñāsa iti

ChUp 7.22.1

yadā vai sukhaṃ labhate 'tha karoti | nāsukhaṃ labdhvā karoti | sukham eva labdhvā karoti | sukhaṃ tv eva vijijñāsitavyam iti | sukhaṃ bhagavo vijijñāsa iti

ChUp 7.23.1

yo vai bhūmā tat sukham | nālpe sukham asti | bhūmaiva sukham | bhūmā tv eva vijijñāsitavya iti | bhūmānaṃ bhagavo vijijñāsa iti

ChUp 7.24.1

yatra nānyat paśyati nānyac chṛṇoti nānyad vijānāti sa bhūmā | atha yatrānyat paśyaty anyac chṛṇoty anyad vijānāti tad alpam | yo vai bhūmā tad amṛtam | atha yad alpaṃ tan martyam | sa bhagavaḥ kasmin pratiṣṭhita iti | sve mahimni yadi vā na mahimnīti

ChUp 7.24.2

go 'śvam iha mahimety ācakṣate hastihiraṇyaṃ dāsabhāryaṃ kṣetrāṇy āyatanānīti | nāham evaṃ bravīmi | bravīmīti hovāca | anyo hy anyasmin pratiṣṭhita iti

ChUp 7.25.1

sa evādhastāt sa upariṣṭāt sa paścāt sa purastāt sa dakṣiṇataḥ sa uttarataḥ | sa evedaṃ sarvam iti | athāto 'haṃkārādeśa eva | aham evādhastād aham upariṣṭād ahaṃ paścād ahaṃ purastād ahaṃ dakṣiṇato 'ham uttarato 'ham evedaṃ sarvam iti

ChUp 7.25.2

athāta ātmādeśa eva | ātmaivādhastād ātmopariṣṭād ātmā paścād ātmā purastād ātmā dakṣiṇata ātmottarata ātmaivedaṃ sarvam iti | sa vā eṣa evaṃ paśyann evaṃ manvāna evaṃ vijānann ātmaratir ātmakrīḍa ātmamithuna ātmānandaḥ sa svarāḍ bhavati | tasya sarveṣu lokeṣu kāmacāro bhavati | atha ye 'nyathāto vidur anyarājānas te kṣayyalokā bhavanti | teṣāṃ sarveṣu lokeṣv akāmacāro bhavati

ChUp 7.26.1

tasya ha vā etasyaivaṃ paśyata evaṃ manvānasyaivaṃ vijānata ātmataḥ prāṇa ātmata āśātmataḥ smara ātmata ākāśa ātmatas teja ātmata āpa ātmata āvirbhāvatirobhāvāv ātmato 'nnam ātmato balam ātmato vijñānam ātmato dhyānam ātmataś cittam ātmataḥ saṃkalpa ātmato mana ātmato vāg ātmato nāmātmato mantrā ātmataḥ karmāṇy ātmata evedaṃ sarvam iti

ChUp 7.26.2

tad eṣa ślokaḥ | na paśyo mṛtyuṃ paśyati na rogaṃ nota duḥkhatām | sarvaṃ ha paśyaḥ paśyati sarvam āpnoti sarvaśaḥ | iti | sa ekadhā bhavati tridhā bhavati pañcadhā | saptadhā navadhā caiva punaś caikādaśa smṛtaḥ | śataṃ ca daśa caikaś ca sahasrāṇi ca viṃśatiḥ | āhāraśuddhau sattvaśuddhiḥ | sattvaśuddhau dhruvā smṛtiḥ | smṛtilambhe sarvagranthīnāṃ vipramokṣaḥ | tasmai mṛditakaṣāyāya tamasas pāraṃ darśayati bhagavān sanatkumāraḥ | taṃ skanda ity ācakṣate