Chandogya Upanishad — Chapter 1

ChUp 1.1.1

om ity etad akṣaram udgītham upāsīta | om iti hy udgāyati | tasyopavyākhyānam

ChUp 1.1.10

tenobhau kurutaḥ | yaś caitad evaṃ veda yaś ca na veda | nānā tu vidyā cāvidyā ca | yad eva vidyayā karoti śraddhayopaniṣadā tad eva vīryavattaraṃ bhavatīti khalv etasyaivākṣarasyopavyākhyānaṃ bhavati

ChUp 1.1.2

ChUp 1.1.3

sa eṣa rasānāṃ rasatamaḥ paramaḥ parārdhyo 'ṣṭamo yadudgīthaḥ

ChUp 1.1.4

katamā katama rk katamat katamat sāma katamaḥ katama udgītha iti vimṛṣṭaṃ bhavati

ChUp 1.1.5

vāg evark | prāṇaḥ sāma | om ity etad akṣaram udgīthaḥ | tad vā etan mithunaṃ yad vāk ca prāṇaś cark ca sāma ca

ChUp 1.1.6

tad etan mithunam om ity etasminn akṣare saṃsṛjyate | yadā vai mithunau samāgacchata āpayato vai tāv anyo 'nyasya kāmam

ChUp 1.1.7

āpayitā ha vai kāmānāṃ bhavati ya etad evaṃ vidvān akṣaram udgītham upāste

ChUp 1.1.8

tad vā etad anujñākṣaram | yad dhi kiṃcānujānāty om ity eva tad āha | eṣo eva samṛddhir yad anujñā | samardhayitā ha vai kāmānāṃ bhavati ya etad evaṃ vidvān akṣaram udgītham upāste

ChUp 1.1.9

teneyaṃ trayī vidyā vartate | om ity āśrāvayati | om iti śaṃsati | om ity udgāyati | etasyaiva akṣarasyāpacityai mahimnā rasena

ChUp 1.2.1

devāsurā ha vai yatra saṃyetire | ubhaye prājāpatyās tad dha devā udgītham ājahrur anenainān abhibhaviṣyāma iti

ChUp 1.2.10

taṃ hāṅgirā udgītham upāsāṃ cakre | etam u evāṅgirasaṃ manyante 'ṅgānāṃ yad rasaḥ

ChUp 1.2.11

tena taṃ ha bṛhaspatir udgītham upāsāṃ cakre | etam u eva bṛhaspatiṃ manyante | vāg ghi bṛhatī tasyā eṣapatiḥ

ChUp 1.2.12

tena taṃ hāyāsya udgītham upāsāṃ cakre | etam u evāyāsyaṃ manyante | āsyād yad ayate

ChUp 1.2.13

tena taṃ ha bako dālbhyo vidāṃ cakāra | sa ha naimiśīyānām udgātā babhūva | sa ha smaibhyaḥ kāmān āgāyati

ChUp 1.2.14

āgātā ha vai kāmānāṃ bhavati ya etad evaṃ vidvān akṣaram udgītham upāste | ity adhyātmam

ChUp 1.2.2

te ha nāsikyaṃ prāṇam udgītham upāsāṃ cakrire | taṃ ha asurāḥ pāpmanā vividhuḥ | tasmāt tenobhayaṃ jighrati surabhi ca durgandhi ca | pāpmanā hy eṣa viddhaḥ

ChUp 1.2.3

atha ha vācam udgītham upāsāṃ cakrire | tāṃ hāsurāḥ pāpmanā vividhuḥ | tasmāt tayobhayaṃ vadati satyaṃ cānṛtaṃ ca | pāpmanā hy eṣā viddhā

ChUp 1.2.4

atha ha cakṣur udgītham upāsāṃ cakrire | tad dhāsurāḥ pāpmanā vividhuḥ | tasmāt tenobhayaṃ paśyati darśanīyaṃ cādarśanīyaṃ ca | pāpmanā hy etad viddham

ChUp 1.2.5

atha ha śrotram udgītham upāsāṃ cakrire | tad dhāsurāḥ pāpmanā vividhuḥ | tasmāt tenobhayaṃ śṛṇoti śravaṇīyaṃ cāśravaṇīyaṃ ca | pāpmanā hy etad viddham

ChUp 1.2.6

atha ha mana udgītham upāsāṃ cakrire | tad dhāsurāḥ pāpmanā vividhuḥ | tasmāt tenobhayaṃ saṃkalpayate saṃkalpanīyaṃ ca | pāpmanā hy etad viddham

ChUp 1.2.7

atha ha ya evāyaṃ mukhyaḥ prāṇas tam udgītham upāsāṃ cakrire | taṃ hāsurā ṛtvā vidadhvaṃsur yathāśmānam ākhaṇam ṛtvā vidhvaṃsetaivam

ChUp 1.2.8

evaṃ yathāśmānam ākhaṇam ṛtvā vidhvaṃsata evaṃ haiva sa vidhvaṃsate ya evaṃvidi pāpaṃ kāmayate yaś cainam abhidāsati | sa eṣo 'śmākhaṇaḥ

ChUp 1.2.9

naivaitena surabhi na durgandhi vijānāti | apahatapāpmā hy eṣaḥ | tena yad aśnāti yat pibati tenetarān prāṇān avati | etam u evāntato 'vittvotkrāmati | vyādadāty evāntata iti

ChUp 1.3.1

athādhidaivatam | ya evāsau tapati tam udgītham upāsīta | udyan vā eṣa prajābhya udgāyati | udyaṃs tamo bhayam apahanti | apahantā ha vai bhayasya tamaso bhavati ya evaṃ veda

ChUp 1.3.10

yena cchandasā stoṣyan syāt tac chanda upadhāvet | yena stomena stoṣyamāṇaḥ syāt taṃ stomam upadhāvet

ChUp 1.3.11

yāṃ diśam abhiṣṭoṣyan syāt tāṃ diśam upadhāvet

ChUp 1.3.12

ātmānam antata upasṛtya stuvīta kāmaṃ dhyāyann apramattaḥ | abhyāśo ha yad asmai sa kāmaḥ smṛdhyeta yatkāmaḥ stuvīteti yatkāmaḥ stuvīteti

ChUp 1.3.2

samāna u evāyaṃ cāsau ca | uṣṇo 'yam uṣṇo 'sau | svara itīmam ācakṣate svara iti pratyāsvara ity amum | tasmād vā etam imam amuṃ ca udgītham upāsīta

ChUp 1.3.3

ChUp 1.3.4

ChUp 1.3.5

ato yāny anyāni vīryavanti karmāṇi yathāgner manthanam ājeḥ saraṇaṃ dṛḍhasya dhanuṣa āyamanam aprāṇann anapānaṃs tāni karoti | etasya hetor vyānam evodgītham upāsīta

ChUp 1.3.6

ChUp 1.3.7

ChUp 1.3.8

atha khalv āśīḥ samṛddhiḥ | upasaraṇānīty upāsīta | yena sāmnā stoṣyan syāt tat sāmopadhāvet

ChUp 1.3.9

yasyām ṛci tām ṛcaṃ, yad ārṣeyaṃ tam ṛṣiṃ, yāṃ devatām abhiṣṭoṣyan syāt tāṃ devatām upadhāvet

ChUp 1.4.1

om ity etad akṣaram udgītham upāsīta | om iti hy udgāyati | tasyopavyākhyānam

ChUp 1.4.2

devā vai mṛtyor bibhyatas trayīṃ vidyāṃ prāviśan | te chandobhir acchādayan | yad ebhir acchādayaṃs tac chandasāṃ chandastvam

ChUp 1.4.3

tān u tatra mṛtyur yathā matsyam udake paripaśyed evaṃ paryapaśyad ṛci sāmni yajuṣi | te nu vittvordhvā ṛcaḥ sāmno yajuṣaḥ svaram eva prāviśan

ChUp 1.4.4

yadā vā ṛcam āpnoty om ity evātisvarati evaṃ sāmaivaṃ yajuḥ | eṣa u svaro yad etad akṣaram etad amṛtam abhayam | tat praviśya devā amṛtā abhavan

ChUp 1.4.5

sa ya etad evaṃ vidvān akṣaraṃ praṇauty etad evākṣaraṃ svaram amṛtam abhayaṃ praviśati | tat praviśya yad amṛtā devās tad amṛto bhavati

ChUp 1.5.1

atha khalu ya udgīthaḥ sa praṇavo yaḥ praṇavaḥ sa udgītha iti | asau vā āditya udgītha eṣa praṇavaḥ | om iti hy eṣa svarann eti

ChUp 1.5.2

etam u evāham abhyagāsiṣaṃ tasmān mama tvam eko 'sīti ha kauṣītakiḥ putram uvāca | raśmīṃs tvaṃ paryāvartayāt | bahavo vai te bhaviṣyanti | ity adhidaivatam

ChUp 1.5.3

athādhyātmam | ya evāyaṃ mukhyaḥ prāṇas tam udgītham upāsita | om iti hy eṣa svarann eti

ChUp 1.5.4

etam u evāham abhyagāsiṣaṃ tasmān mama tvam eko 'sīti ha kauṣītakiḥ putram uvāca | prāṇāṃs tvaṃ bhūmānam abhigāyatād bahavo vai me bhaviṣyantīti

ChUp 1.5.5

atha khalu ya udgīthaḥ sa praṇavo yaḥ praṇavaḥ sa udgītha iti | hotṛṣadanād dha evāpi durudgītham anusamāharatīty anusamāharatīti

ChUp 1.6.1

ChUp 1.6.2

ChUp 1.6.3

ChUp 1.6.4

ChUp 1.6.5

atha yad etad ādityasya śuklaṃ bhāḥ saivark | atha yan nīlaṃ paraḥkṛṣṇaṃ tat sāma | tad etad etasyām ṛcy adhyūḍhaṃ sāma | tasmad ṛcy adhyūḍhaṃ sāma gīyate

ChUp 1.6.6

atha yad evaitad ādityasya śuklaṃ bhāḥ saiva sā | atha yan nīlaṃ paraḥkṛṣṇaṃ tad amaḥ | tat sāma | atha ya eṣo 'ntarāditye hiraṇmayaḥ puruṣo dṛśyate hiraṇyaśmaśrur hiraṇyakeśa ā praṇakhāt sarva eva suvarnaḥ

ChUp 1.6.7

tasya yathā kapyāsaṃ puṇḍarīkam evam akṣiṇī | tasyod iti nāma | sa eṣa sarvebhyaḥ pāpmabhya uditaḥ | udeti ha vai sarvebhyaḥ pāpmabhyo ya evaṃ veda

ChUp 1.6.8

ChUp 1.7.1

ChUp 1.7.2

ChUp 1.7.3

ChUp 1.7.4

ChUp 1.7.5

ChUp 1.7.6

sa eṣa ye caitasmād arvāñco lokās teṣāṃ ceṣṭe manuṣyakāmānāṃ ceti | tad ya ime vīṇāyāṃ gāyanty etaṃ te gāyanti | tasmāt te dhanasanayaḥ

ChUp 1.7.7

atha ya etad evaṃ vidvān sāma gāyaty ubhau sa gāyati | so 'munaiva sa eṣa ye cāmuṣmāt parāñco lokās tāṃś cāpnoti devakāmāṃś ca

ChUp 1.7.8

athānenaiva ye caitasmād arvāñco lokās tāṃś cāpnoti manuṣyakāmāṃś ca | tasmād u haivaṃvid udgātā brūyāt

ChUp 1.7.9

kaṃ te kāmam āgāyānīti | eṣa hy eva kāmāgānasyeṣṭe ya evaṃ vidvān sāma gāyati sāma gāyati

ChUp 1.8.1

trayo hodgīthe kuśalā babhūvuḥ śilakaḥ śālāvatyaś caikitāyano dālbhyaḥ pravāhaṇo jaivalir iti | te hocur udgīthe vai kuśalāḥ smo hantodgīthe kathāṃ vadāma iti

ChUp 1.8.2

tatheti ha samupaviviśuḥ | sa ha prāvahaṇo jaivalir uvāca | bhagavantāv agre vadatām | bhrāmaṇayor vadator vācaṃ śroṣyāmīti

ChUp 1.8.3

sa ha śilakaḥ śālāvatyaś caikitāyanaṃ dālbhyam uvāca hanta tvā pṛcchānīti | pṛccheti hovāca

ChUp 1.8.4

ChUp 1.8.5

ChUp 1.8.6

taṃ ha śilakaḥ śālāvatyaś caikitāyanaṃ dālbhyam uvācāpratiṣṭhitaṃ vai kila te dālbhya sāma | yas tv etarhi brūyān mūrdhā te vipatiṣyatīti mūrdhā te vipated iti

ChUp 1.8.7

ChUp 1.8.8

taṃ ha pravāhaṇo jaivalir uvāca | antavad vai kila te śālāvatya sāma | yas tv etarhi brūyān mūrdhā te vipatiṣyatīti mūrdhā te vipated iti | hantāham etad bhagavatto vedānīti | viddhīti hovāca

ChUp 1.9.1

ChUp 1.9.2

sa eṣa parovarīyān udgīthaḥ | sa eṣo 'nantaḥ | parovarīyo hāsya bhavati parovarīyaso ha lokāñ jayati ya etad evaṃ vidvān parovarīyāṃsam udgītham upāste

ChUp 1.9.3

taṃ haitam atidhanvā śaunaka udaraśāṇḍilyāyoktvovāca | yāvat ta enaṃ prajāyām udgīthaṃ vediṣyante parovarīyo haibhyas tāvad asmiṃl loke jīvanaṃ bhaviṣyati

ChUp 1.9.4

tathāmuṣmiṃl loke loka iti | sa ya etam eva vidvān upāste parovarīya eva hāsyāmuṣmiṃl loke jīvanaṃ bhavati tathāmuṣmiṃl loke loka iti loke loka iti

ChUp 1.10.1

maṭacīhateṣu kuruṣv āṭikyā saha jāyayoṣastir ha cākrāyaṇa ibhyagrāme pradrāṇaka uvāsa

ChUp 1.10.10

evam evodgātāram uvāca | udgātar yā devatodgītham anvāyattā tāṃ ced avidvān udgāsyasi mūrdhā te vipatiṣyatīti

ChUp 1.10.11

evam eva pratihartāram uvāca | pratihartar yā devatā pratihāram anvāyattā tāṃ ced avidvān pratihariṣyasi mūrdhā te vipatiṣyatīti | te ha samāratās tūṣṇīm āsāṃ cakrire

ChUp 1.10.2

sa hebhyaṃ kulmāṣān khādantaṃ bibhikṣe | taṃ hovāca | neto 'nye vidyante yac ca ye ma ima upanihitā iti

ChUp 1.10.3

eteṣāṃ me dehīti hovāca | tān asmai pradadau | hantānupānam iti | ucchiṣṭaṃ vai me pītaṃ syād iti hovāca

ChUp 1.10.4

na svid ete 'py ucchiṣṭā iti | na vā ajīviṣyam imān akhādann iti hovāca | kāmo ma udapānam iti

ChUp 1.10.5

sa ha khāditvātiśeṣāñ jāyāyā ājahāra | sāgra eva subhikṣā babhūva | tān pratigṛhya nidadhau

ChUp 1.10.6

sa ha prātaḥ saṃjihāna uvāca | yad batānnasya labhemahi labhemahi dhanamātrām | rājāsau yakṣyate | sa mā sarvair ārtvijyair vṛṇīteti

ChUp 1.10.7

taṃ jāyovāca | hanta pata ima eva kulmāṣā iti | tān khāditvāmuṃ yajñaṃ vitatam eyāya

ChUp 1.10.8

tatrodgātḥn āstāve stoṣyamāṇān upopaviveśa | sa ha prastotaram uvāca

ChUp 1.10.9

prastotar yā devatā prastāvam anvāyattā tāṃ ced avidvān prastoṣyasi mūrdhā te vipatiṣyatīti

ChUp 1.11.1

atha hainaṃ yajamāna uvāca | bhagavantaṃ vā ahaṃ vividiṣāṇīti | uṣastir asmi cākrāyaṇa iti hovāca

ChUp 1.11.2

sa hovāca | bhagavantaṃ vā aham ebhiḥ sarvair ārtvijyaiḥ paryaiṣiṣam | bhagavato vā aham avittyānyān avṛṣi

ChUp 1.11.3

bhagavāṃs tv eva me sarvair ārtvijyair iti | tatheti | atha tarhy eta eva samatisṛṣṭāḥ stuvatām | yāvat tv ebhyo dhanaṃ dadyās tāvan mama dadyā iti | tatheti ha yajamāna uvāca

ChUp 1.11.4

atha hainaṃ prastotopasasāda | prastotar yā devatā prastāvam anvāyattā tāṃ ced avidvān prastoṣyasi mūrdhā te vipatiṣyatīti mā bhagavān avocat | katamā sā devateti

ChUp 1.11.5

prāṇa iti hovāca | sarvāṇi ha vā imāni bhūtāni prāṇam evābhisaṃviśanti | prāṇam abhyujjihate | saiṣā devatā prastāvam anvāyattā | tāṃ ced avidvān prāstoṣyo mūrdhā te vipatiṣyat tathoktasya mayeti

ChUp 1.11.6

atha hainam udgātopasasāda | udgātar yā devatodgītham anvāyattā tāṃ ced avidvān udgāsyasi mūrdhā te vipatiṣyatīti mā bhagavān avocat | katamā sā devatā iti

ChUp 1.11.7

āditya iti hovāca | sarvāṇi ha vā imāni bhūtāny ādityam uccaiḥ santaṃ gāyanti | saiṣā devatodgītham anvāyattā | tāṃ ced avidvān udagāsyo mūrdhā te vyapatiṣyat tathoktasya mayeti

ChUp 1.11.8

atha hainaṃ pratihartopasasāda | pratihartar yā devatā pratihāram anvāyattā tāṃ ced avidvān pratihariṣyasi mūrdhā te vipatiṣyatīti mā bhagavān avocat | katamā sā devateti

ChUp 1.11.9

annam iti hovāca | sarvāṇi ha vā imāni bhūtany annam eva pratiharamāṇāni jīvanti | saiṣā devatā pratihāram anvāyattā | tāṃ ced avidvān pratyahariṣyo mūrdhā te vyapatiṣyat tathoktasya mayeti tathoktasya mayeti

ChUp 1.12.1

athātaḥ śauva udgīthaḥ | tad dha bako dālbhyo glāvo vā maitreyaḥ svādhyāyam udvavrāja

ChUp 1.12.2

tasmai śvā śvetaḥ prādur babhūva | tam anye śvāna upasametyocuḥ | annaṃ no bhagavān āgāyatu | aśanāyāma vā iti

ChUp 1.12.3

tān hovācehaiva mā prātar upasamīyateti | tad dha bako dālbhyo glāvo vā maitreyaḥ pratipālayāṃ cakāra

ChUp 1.12.4

te ha yathaivedaṃ bahiṣpavamānena stoṣyamāṇāḥ saṃrabdhāḥ sarpantīty evam āsasṛpuḥ | te ha samupaviśya hiñ cakruḥ

ChUp 1.12.5

o3madā3ma | oṃ3 pibā3ma | oṃ3 devo varuṇaḥ prajāpatiḥ savitā2'nnam ihā2'harat | annapate3'nnamihā2''harā2''haro3miti

ChUp 1.13.1

ayaṃ vāva loko hāukāraḥ | vāyur hāikāraḥ | candramā athakāraḥ | ātmehakāraḥ | agnir īkāraḥ

ChUp 1.13.2

ChUp 1.13.3

aniruktas trayodaśaḥ stobhaḥ saṃcaro huṅkāraḥ

ChUp 1.13.4

dugdhe 'smai vāg dohaṃ yo vāco dohaḥ | annavān annādo bhavati | ya etām evaṃ sāmnām upaniṣadaṃ vedopaniṣadaṃ veda