Brihadaranyaka Upanishad — Chapter 5
BrUp 5.1.1
pūrṇam adaḥ pūrṇam idaṃ pūrṇāt pūrṇam udacyate | pūrṇasya pūrṇam ādāya pūrṇam evāvaśiṣyate | khaṃ brahma | khaṃ purāṇam | vāyuraṃ kham | iti ha smāha kauravyāyaṇīputraḥ | vedo 'yaṃ brāhmaṇā viduḥ | vedainena yad veditavyam
BrUp 5.2.1
trayāḥ prājāpatyāḥ prajāpatau pitari brahmacaryam ūṣuḥ | devā manuṣyā asurāḥ | uṣitvā brahmacaryaṃ devā ūcur bravītu no bhavān iti | tebhyo haitad akṣaram uvāca da iti | vyajñāsiṣṭā3 iti | vyajñāsiṣmeti hocuḥ | dāmyateti na āttheti | om iti hovāca vyajñāsiṣṭeti
BrUp 5.2.2
atha hainaṃ manuṣyā ūcur bravītu no bhavān iti | tebhyo haitad evākṣaram uvāca da iti | vyajñāsiṣṭā3 iti | vyajñāsiṣmeti hocuḥ | datteti na āttheti | om iti hovāca vyajñāsiṣṭeti
BrUp 5.2.3
atha hainam asurā ūcur bravītu no bhavān iti | tebhyo haitad evākṣaram uvāca da iti | vyajñāsiṣṭā3 iti | vyajñāsiṣmeti hocuḥ | dayadhvam iti na āttheti | om iti hovāca vyajñāsiṣṭeti | tad etad evaiṣā daivī vāg anuvadati stanayitnur da da da iti | damyata datta dayadhvam iti | tad etat trayaṃ śikṣed damam dānam dayām iti
BrUp 5.3.1
eṣa prajāpatir yad dhṛdayam | etad brahma | etat sarvam | tad etat tryakṣaraṃ hṛdayam iti | hṛ ity ekam akṣaram | abhiharanty asmai svāś cānye ca ya evaṃ veda | da ity ekam akṣaram | dadaty asmai svāś cānye ca ya evaṃ veda | yam ity ekam akṣaram | eti svargaṃ lokaṃ ya evaṃ veda
BrUp 5.4.1
tad vai tad etad eva tad āsa | satyam eva | sa yo haitaṃ mahad yakṣaṃ prathamajaṃ veda satyaṃ brahmeti jayatīmāṃl lokān -- jita in nv asāv asat -- ya evam etan mahad yakṣaṃ prathamajaṃ veda satyaṃ brahmeti | satyaṃ hy eva brahma
BrUp 5.5.1
āpa evedam agra āsuḥ | tā āpaḥ satyam asṛjanta | satyaṃ brahma | brahma prajāpatim | prajāpatir devān | te devāḥ satyam evopāsate | tad etat tryakṣaraṃ sa-ti-yam iti sa ity ekam akṣaram | tīty ekam akṣaram | yam ity ekam akṣaram | prathamottame akṣare satyam madhyato 'nṛtam | tad etad anṛtam ubhayataḥ satyena parigṛhītam | satyabhūyam eva bhavati | naivaṃvidvāṃsam anṛtaṃ hinasti
BrUp 5.5.2
tad yat tat satyam asau sa ādityaḥ | ya eṣa etasmin maṇḍale puruṣo yaś cāyaṃ dakṣiṇe 'kṣan puruṣas tāv etāv anyo 'nyasmin pratiṣṭhitau | raśmibhir eṣo 'smin pratiṣṭhitaḥ prāṇair ayam amuṣmin | sa yadotkramiṣyan bhavati śuddham evaitan maṇḍalaṃ paśyati | nainam ete raśmayaḥ pratyāyanti
BrUp 5.5.3
ya eṣa etasmin maṇḍale puruṣas tasya bhūr iti śiraḥ | ekaṃ śira ekam etad akṣaram | bhuva iti bāhū | dvau bāhū dve ete akṣare | svar iti pratiṣṭhā | dve pratiṣṭhe dve ete akṣare | tasyopaniṣad ahar iti | hanti pāpmānaṃ jahāti ca ya evaṃ veda
BrUp 5.5.4
yo 'yaṃ dakṣiṇe 'kṣan puruṣas tasya bhūr iti śiraḥ | ekaṃ śira ekam etad akṣaram | bhuva iti bāhū | dvau bāhū dve ete akṣare | svar iti pratiṣṭhā | dve pratiṣṭhe dve ete akṣare | tasyopaniṣad aham iti | hanti pāpmānaṃ jahāti ca ya evaṃ veda
BrUp 5.6.1
manomayo 'yaṃ puruṣo bhāḥsatyaḥ | tasminn antar hṛdaye yathā vrīhir vā yavo vā | sa eṣa sarvasyeśānaḥ sarvasyādhipatiḥ sarvam idaṃ praśāsti yad idaṃ kiñca
BrUp 5.7.1
vidyud brahmety āhuḥ | vidānād vidyut | vidyaty enaṃ pāpmano ya evaṃ veda vidyud brahmeti | vidyud dhy eva brahma
BrUp 5.8.1
vācaṃ dhenum upāsīta | tasyāś catvāraḥ stanāḥ | svāhākāro vaṣaṭkāro hantakāraḥ svadhākāraḥ | tasyai dvau stanau devā upajīvanti | svāhākāraṃ ca vaṣaṭkāraṃ ca | hantakāraṃ manuṣyāḥ | svadhākāraṃ pitaraḥ | tasyāḥ prāṇa ṛṣabho mano vatsaḥ
BrUp 5.9.1
ayam agnir vaiśvānaro yo 'yam antaḥ puruṣe | yenedam annaṃ pacyate | yad idam adyate | tasyaiṣa ghoṣo bhavati | yam etat karṇāv apidhāya śṛṇoti | sa yadotkramiṣyan bhavati nainaṃ ghoṣaṃ śṛṇoti
BrUp 5.10.1
yadā vai puruṣo 'smāl lokāt praiti sa vāyum āgacchati | tasmai sa tatra vijihīte yathā rathacakrasya kham | tena sa ūrdhva ākramate | sa ādityam āgacchati | tasmai sa tatra vijihīte | yathā lambarasya kham | tena sa ūrdhva ākramate | sa candramasam āgacchati | tasmai sa tatra vijihīte | yathā dundubheḥ kham | tena sa ūrdhva ākramate | sa lokam āgacchaty aśokam ahimam | tasmin vasati śāśvatīḥ samāḥ
BrUp 5.11.1
etad vai paramaṃ tapo yad vyāhitas tapyate | paramaṃ haiva lokaṃ jayati ya evaṃ veda | etad vai paramaṃ tapo yaṃ pretam araṇyaṃ haranti | paramaṃ haiva lokaṃ jayati ya evaṃ veda | etad vai paramaṃ tapo yaṃ pretam agnāv abhyādadhati | paramaṃ haiva lokaṃ jayati ya evaṃ veda
BrUp 5.12.1
annaṃ brahmety eka āhuḥ | tan na tathā | pūyati vā annam ṛte prāṇāt | prāṇo brahmety eka āhuḥ | tan na tathā | śuṣyati vai praṇa ṛte 'nnāt | ete ha tv eva devate ekadhābhūyaṃ bhūtvā paramatāṃ gacchataḥ | tad dha smāha prātṛdaḥ pitaram | kiṃ svid evaivaṃ viduṣe sādhu kuryāṃ kim evāsmā asādhu kuryām iti | sa ha smāha pāṇinā mā prātṛda | kas tv enayor ekadhābhūyaṃ bhūtvā paramatāṃ gacchatīti | tasmā u haitad uvāca vīti | annaṃ vai vi | anne hīmāni sarvāṇi bhūtāni viṣṭāni | ram iti | prāṇo vai ram | prāṇe hīmāni sarvāṇi bhūtāni ramante | sarvāṇi ha vā asmin bhūtāni viśanti | sarvāṇi bhūtāni ramante ya evaṃ veda
BrUp 5.13.1
uktham | prāṇo vā uktham | prāṇo hīdaṃ sarvam utthāpayati | ud dhasmād ukthavid vīras tiṣṭhati | ukthasya sāyujyaṃ salokatāṃ jayati ya evaṃ veda
BrUp 5.13.2
yajuḥ | prāṇo vai yajuḥ | prāṇe hīmāni sarvāṇi bhūtāni yujyante | yujyante hāsmai sarvāṇi bhūtāni śraiṣṭhyāya | yajuṣaḥ sāyujyaṃ salokatāṃ jayati ya evaṃ veda
BrUp 5.13.3
sāma | prāṇo vai sāma | prāṇe hīmāni sarvāṇi bhūtāni samyañci | samyañci hāsmai sarvāṇi bhūtāni śraiṣṭhyāya kalpante | sāmnaḥ sāyujyaṃ salokatāṃ jayati ya evaṃ veda
BrUp 5.13.4
trāyate hainaṃ prāṇaḥ kṣaṇitoḥ | pra kṣatram atram āpnoti | kṣatrasya sāyujyaṃ salokatāṃ jayati ya evaṃ veda
BrUp 5.14.1
bhūmir antarikṣaṃ dyaur ity aṣṭāv akṣarāṇi | aṣṭākṣaraṃ ha vā ekaṃ gāyatryai padam | etad u haivāsyā etat | sa yāvad eṣu triṣu lokeṣu tāvad dha jayati yo 'syā etad evaṃ padaṃ veda
BrUp 5.14.2
ṛco yajūṣi sāmānīty aṣṭāv akṣarāṇi | aṣṭākṣaraṃ ha vā ekaṃ gāyatryai padam | etad u haivāsyā etat | sa yāvatīyaṃ trayī vidyā tāvad dha jayati yo 'syā etad evaṃ padaṃ veda
BrUp 5.14.3
prāṇo 'pāno vyāna ity aṣṭāv akṣarāṇi | aṣṭākṣaraṃ ha vā ekaṃ gāyatryai padam | etad u haivāsyā etat | sa yāvad idaṃ prāṇi tāvad dha jayati yo 'syā etad evaṃ padaṃ veda | athāsyā etad eva turīyaṃ darśataṃ padaṃ parorajā ya eṣa tapati | yad vai caturthaṃ tat turīyam | darśataṃ padam iti dadṛśa iva hy eṣaḥ | parorajā iti sarvam u hy evaiṣa raja upary upari tapati | evaṃ haiva śriyā yaśasā tapati yo 'syā etad evaṃ padaṃ veda
BrUp 5.14.4
saiṣā gāyatry etasmiṃs turīye darśate pade parorajasi pratiṣṭhitā | tad vai tat satye pratiṣṭhitam | cakṣur vai satyam | cakṣur hi vai satyam | tasmād yad idānīṃ dvau vivadamānāv eyātam aham adarśam aham aśrauṣam iti | ya evaṃ brūyād aham adarśam iti | tasmā eva śraddadhyāma | tad vai tat satyaṃ bale pratiṣṭhitam | prāṇo vai balam | tat prāṇe pratiṣṭhitam | tasmād āhur balaṃ satyād ogīya iti | evaṃ v eṣā gāyatry adhyātmaṃ pratiṣṭhitā | sā haiṣā gayāṃs tatre | prāṇā vai gayāḥ | tat prāṇās tatre | tad yad gayāṃs tatre tasmād gāyatrī nāma | sa yām evāmūṃ sāvitrīm anvāhaiṣaiva sā | sa yasmā anvāha tasya prāṇāṃs trāyate
BrUp 5.14.5
tāṃ haitām eke sāvitrīm anuṣṭubham anvāhuḥ | vāg anuṣṭup | etad vācam anubrūma iti | na tathā kuryāt | gāyatrīm eva sāvitrīm ānubrūyāt | yadi ha vā apy evaṃvid bahv iva pratigṛhṇāti na haiva tad gāyatryā ekaṃ cana padaṃ prati
BrUp 5.14.6
sa ya imāṃs trīṃl lokān pūrṇān pratigṛhṇīyāt so 'syā etat prathamaṃ padam āpnuyāt | atha yāvatīyaṃ trayī vidyā yas tāvat pratigṛhṇīyāt so 'syā etad dvitīyaṃ padam āpnuyāt | atha yāvad idaṃ prāṇi yas tāvat pratigṛhṇīyāt so 'syā etat tṛtīyaṃ padam āpnuyāt | athāsyā etad eva turīyaṃ darśataṃ padaṃ parorajā ya eṣa tapati | naiva kena canāpyam | kuta u etāvat pratigṛhṇīyāt
BrUp 5.14.7
tasyā upasthānam | gāyatry asy ekapadī dvipadī tripadī catuṣpadi | apad asi | na hi padyase | namas te turīyāya darśatāya padāya parorajase | asāv ado mā prāpad iti | yaṃ dviṣyād asāv asmai kāmo mā samardhīti vā | na haivāsmai sa kāmaḥ samṛdhyate yasmā evam upatiṣṭhate | aham adaḥ prāpam iti vā
BrUp 5.14.8
etad dha vai taj janako vaideho buḍilam āśvatarāśvim uvāca -- yan nu ho tad gāyatrīvid abrūthāḥ | atha kathaṃ hastībhūto vahasīti | mukhaṃ hy asyāḥ samrāṇ na vidāṃ cakareti hovāca | tasyā agnir eva mukham | yadi ha vā api bahv ivāgnāv abhyādadhati sarvam eva tat saṃdahati | evaṃ haivaivaṃvid yady api bahv iva pāpaṃ kurute sarvam eva tat saṃpsāya śuddhaḥ pūto 'jaro 'mṛtaḥ saṃbhavati
BrUp 5.15.1
hiraṇmayena pātreṇa satyasyāpihitaṃ mukham | tat tvam pūṣann apāvṛṇu satyadharmāya dṛṣṭaye | pūṣann ekarṣe yama sūrya prājāpatya vyūha raśmīn samūha tejaḥ | yat te rūpaṃ kalyāṇatamam tat te paśyāmi yo 'sāv asau puruṣaḥ so 'ham asmi | vāyur anilam amṛtam athedaṃ bhasmāntaṃ śarīram | oṃ krato smara kṛtaṃ smara krato smara kṛtaṃ smara | agne naya supathā rāye 'smān viśvāni deva vayunāni vidvān | yuyodhy asmaj juhurāṇam eno bhūyiṣṭhāṃ te namauktiṃ vidhema