Brihadaranyaka Upanishad — Chapter 1

BrUp 1.1.1

uṣā vā aśvasya medhyasya śiraḥ | sūryaś cakṣur vātaḥ prāṇo vyāttam agnir vaiśvānaraḥ saṃvatsara ātmāśvasya medhyasya | dyauḥ pṛṣṭham antarikṣam udaraṃ pṛthivī pājasyaṃ diśaḥ pārśve avāntaradiśaḥ parśava ṛtavo 'ṅgāni māsāś cārdhamāsāś ca parvāṇy ahorātrāṇi pratiṣṭhā nakṣatrāṇy asthīni nabho māṃsāni | ūvadhyaṃ sikatāḥ sindhavo gudā yakṛc ca klomānaś ca parvatā oṣadhayaś ca vanaspatayaś ca lomāni | udyan pūrvārdho nimlocañ jaghanārdhaḥ | yad vijṛmbhate tad vidyotate | yad vidhūnute tat stanayati | yan mehati tad varṣati | vāg evāsya vāk

BrUp 1.1.2

ahar vā aśvaṃ purastān mahimānvajāyata | tasya pūrve samudre yoniḥ | rātrir enaṃ paścān mahimānvajāyata | tasyāpare samudre yonir | etau vā aśvaṃ mahimānāv abhitaḥ sambabhūvatuḥ | hayo bhūtvā devān avahad vājī gandharvān arvāsurān aśvo manuṣyān | samudra evāsya bandhuḥ samudro yoniḥ

BrUp 1.2.1

naiveha kiṃ canāgra āsīt | mṛtyunaivedam āvṛtam āsīd aśanāyayā | aśanāyā hi mṛtyuḥ | tan mano 'kurutātmanvī syām iti | so 'rcann acarat | tasyārcata āpo 'jāyanta | arcate vai me kam abhūd iti | tad evārkyasyārkatvam | kaṃ ha vā asmai bhavati ya evam etad arkyasyārkatvaṃ veda

BrUp 1.2.2

āpo vā arkaḥ | tad yad apāṃ śara āsīt tat samahanyata | sā pṛthivy abhavat | tasyām aśrāmyat | tasya śrāntasya taptasya tejoraso niravartatāgniḥ

BrUp 1.2.3

sa tredhātmānaṃ vyakurutādityaṃ tṛtīyaṃ vāyuṃ tṛtīyam | sa eṣa prāṇas tredhāvihitaḥ | tasya prācī dik śiro 'sau cāsau cermau | athāsya pratīcī dik puccham asau cāsau ca sakthyau | dakṣiṇā codīcī ca pārśve | dyauḥ pṛṣṭham antarikṣam udaram iyam uraḥ | sa eṣo 'psu pratiṣṭhitaḥ | yatra kva caiti tad eva pratitiṣṭhaty evaṃ vidvān

BrUp 1.2.4

so 'kāmayata -- dvitīyo ma ātmā jāyeteti | sa manasā vācaṃ mithunaṃ samabhavad aśanāyā mṛtyuḥ | tad yad reta āsīt sa saṃvatsaro 'bhavat | na ha purā tataḥ saṃvatsara āsa | tam etāvantaṃ kālam abibhar yāvānt saṃvatsaraḥ | tam etāvataḥ kālasya parastād asṛjata | taṃ jātam abhivyādadāt | sa bhāṇ akarot | saiva vāg abhavat

BrUp 1.2.5

sa aikṣata yadi vā imam abhimaṃsye kanīyo 'nnaṃ kariṣya iti | sa tayā vācā tenātmanedaṃ sarvam asṛjata yad idaṃ kiñca -- ṛco yajūṃṣi sāmāni chandāṃsi yajñān prajāṃ paśūn | sa yad-yad evāsṛjata tattad attum adhriyata | sarvaṃ vā attīti tad aditer adititvam | sarvasyāttā bhavati sarvam asyānnaṃ bhavati ya evam etad aditer adititvaṃ veda

BrUp 1.2.6

so 'kāmayata -- bhūyasā yajñena bhūyo yajeyeti | so 'śrāmyat | sa tapo 'tapyata | tasya śrāntasya taptasya yaśo vīryam udakrāmat | prāṇā vai yaśo vīryam | tat prāṇeṣūtkrānteṣu śarīraṃ śvayitum adhriyata | tasya śarīra eva mana āsīt

BrUp 1.2.7

so 'kāmayata -- medhyaṃ ma idaṃ syād ātmanvy anena syām iti | tato 'śvaḥ samabhavat | yad aśvat tan medhyam abhūd iti tad evāśvamedhasyāśvamedhatvam | eṣa ha vā aśvamedhaṃ veda ya enam evaṃ veda | tam anavarudhyaivāmanyata | taṃ saṃvatsarasya parastād ātmana ālabhata | paśūn devatābhyaḥ pratyauhat | tasmāt sarvadevatyaṃ prokṣitaṃ prājāpatyam ālabhante | eṣa vā aśvamedho ya eṣa tapati | tasya saṃvatsara ātmā | ayam agnir arkaḥ | tasyeme lokā ātmānaḥ | tāv etāv arkāśvamedhau | so punar ekaiva devatā bhavati mṛtyur eva | apa punarmṛtyuṃ jayati | nainaṃ mṛtyur āpnoti | mṛtyur asyātmā bhavati | sarvam āyur eti | etāsāṃ devatānām eko bhavati

BrUp 1.3.1

dvayā ha prājāpatyā devāś cāsurāś ca tataḥ kānīyasā eva devā jyāyasā asurāḥ | ta eṣu lokeṣv aspardhanta | te ha devā ūcur hantāsurān yajña udgīthenātyayāmeti

BrUp 1.3.10

sā vā eṣā devataitāsāṃ devatānāṃ pāpmānaṃ mṛtyum apahatya yatrāsāṃ diśām antas tad gamayāṃ cakāra | tad āsāṃ pāpmano vinyadadhāt | tasmān na janam iyān nāntam iyān net pāpmānaṃ mṛtyum anvavāyānīti

BrUp 1.3.11

sā vā eṣā devataitāsāṃ devatānāṃ pāpmānaṃ mṛtyum apahatyāthainā mṛtyum atyavahat

BrUp 1.3.12

sā vai vācam eva prathamām atyavahat | sā yadā mṛtyum atyamucyata so 'gnir abhavat | so 'yam agniḥ pareṇa mṛtyum atikrānto dīpyate

BrUp 1.3.13

atha prāṇam atyavahat | sa yadā mṛtyum atyamucyata sa vāyur abhavat | so 'yaṃ vāyuḥ pareṇa mṛtyum atikrāntaḥ pavate

BrUp 1.3.14

atha cakṣur atyavahat | tad yadā mṛtyum atyamucyata sa ādityo 'bhavat | so 'sāv ādityaḥ pareṇa mṛtyum atikrāntas tapati

BrUp 1.3.15

atha śrotram atyavahat | tad yadā mṛtyum atyamucyata tā diśo 'bhavan | tā imā diśaḥ pareṇa mṛtyum atikrāntāḥ

BrUp 1.3.16

atha mano 'tyavahat | tad yadā mṛtyum atyamucyata sa candramā abhavat | so 'sau candraḥ pareṇa mṛtyum atikrānto bhāti | evaṃ ha vā enam eṣā devatā mṛtyum ativahati ya evaṃ veda

BrUp 1.3.17

athātmane 'nnādyam āgāyat | yad dhi kiñcānnam adyate 'nenaiva tad adyate | iha pratitiṣṭhati

BrUp 1.3.18

te devā abruvan | etāvad vā idaṃ sarvaṃ yad annam | tad ātmana āgāsīḥ | anu no 'sminn anna ābhajasveti | te vai mābhisaṃviśateti | tatheti taṃ samantaṃ pariṇyaviśanta | tasmād yad anenānnam atti tenaitās tṛpyanti | evaṃ ha vā enaṃ svā abhisaṃviśanti bhartā svānāṃ śreṣṭhaḥ puraetā bhavaty annādo 'dhipatir ya evaṃ veda | ya u haivaṃvidaṃ sveṣu pratir bubhūṣati na haivālaṃ bhāryebhyo bhavati | atha ya evaitam anubhavati yo vaitam anu bhāryān bubhūrṣati sa haivālaṃ bhāryebhyo bhavati

BrUp 1.3.19

so 'yāsya āṅgiraso 'ṅgānāṃ hi rasaḥ | prāṇo vā aṅgānāṃ rasaḥ | prāṇo hi vā aṅgānāṃ rasaḥ | tasmād yasmāt kasmāccāṅgāt prāṇa utkrāmati tad eva tac chuṣyati | eṣa hi vā aṅgānāṃ rasaḥ

BrUp 1.3.2

te ha vācam ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyo vāg udagāyat | yo vāci bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ vadati tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā yad evedam apratirūpaṃ vadati | sa eva sa pāpmā

BrUp 1.3.20

eṣa u eva bṛhaspatiḥ | vāg vai bṛhatī | tasyā eṣa patis tasmād u bṛhaspatiḥ

BrUp 1.3.21

eṣa u eva brahmaṇaspatiḥ | vāg vai brahma | tasyā eṣa patis tasmād u brahmaṇaspatiḥ

BrUp 1.3.22

eṣa u eva sāma | vāg vai sāmaiṣa sā cāmaś ceti tat sāmnaḥ sāmatvam | yad v eva samaḥ pluṣiṇā samo maśakena samo nāgena sama ebhis tribhir lokaiḥ samo 'nena sarveṇa tasmād v eva sāma | aśnute sāmnaḥ sāyujyaṃ salokatām | ya evam etat sāma veda

BrUp 1.3.23

eṣa u vā udgīthaḥ | prāṇo vā ut prāṇena hīdaṃ sarvam uttabdham | vāg eva gīthā | uc ca gīthā ceti | sa udgīthaḥ

BrUp 1.3.24

tad dhāpi brahmadattaś caikitāneyo rājānaṃ bhakṣayann uvāca | ayaṃ tyasya rājā mūrdhānaṃ vipātayatād yad ito 'yāsya āṅgiraso 'nyenodagāyad iti | vācā ca hy eva sa prāṇena codagāyad iti

BrUp 1.3.25

tasya haitasya sāmno yaḥ svaṃ veda bhavati hāsya svam | tasya vai svara eva svam | tasmād ārtvijyaṃ kariṣyan vāci svaram iccheta | tayā vācā svarasampannayārtvijyaṃ kuryāt | tasmād yajñe svaravantaṃ didṛkṣanta eva | atho yasya svaṃ bhavati | bhavati hāsya svaṃ ya evam etat sāmnaḥ svaṃ veda

BrUp 1.3.26

tasya haitasya sāmno yaḥ suvarṇaṃ veda bhavati hāsya suvarṇam | tasya vai svara eva suvarṇam | bhavati hāsya suvarṇaṃ ya evam etat sāmnaḥ suvarṇaṃ veda

BrUp 1.3.27

tasya haitasya sāmno yaḥ pratiṣṭhāṃ veda prati ha tiṣṭhati | tasya vai vāg eva pratiṣṭhā | vāci hi khalv eṣa etat prāṇaḥ pratiṣṭhito gīyate | anna ity u haika āhuḥ

BrUp 1.3.28

athātaḥ pavamānānām evābhyārohaḥ | sa vai khalu prastotā sāma prastauti | sa yatra prastuyāt tad etāni japet | asato mā sad gamaya, tamaso mā jyotir gamaya, mṛtyor māmṛtaṃ gamayeti | sa yad āhāsato mā sad gamayeti | mṛtyur vā asat sad amṛtaṃ mṛtyor māmṛtaṃ gamayāmṛtaṃ mā kurv ity evaitad āha | tamaso mā jyotir gamayeti | mṛtyur vai tamo jyotir amṛtaṃ mṛtyor māmṛtaṃ gamayāmṛtaṃ mā kurv ity evaitad āha | mṛtyor māmṛtaṃ gamayeti | nātra tirohitam ivāsti | atha yānītarāṇi stotrāṇi teṣv ātmane 'nnādyam āgāyet | tasmād u teṣu varaṃ vṛṇīta | yaṃ kāmaṃ kāmayet tam | sa eṣa evaṃvid udgātātmane vā yajamānāya vā yaṃ kāmaṃ kāmayate tam āgāyati | tad dhaital lokajid eva | na haivālokyatāyā āśāsti ya evam etat sāma veda

BrUp 1.3.3

atha ha prāṇam ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyaḥ prāṇa udagāyat | yaḥ prāṇe bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ jighrati tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā yad evedam apratirūpaṃ jighrati | sa eva sa pāpmā

BrUp 1.3.4

atha ha cakṣur ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyaś cakṣur udagāyat | yaś cakṣuṣi bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ paśyati tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā yad evedam apratirūpaṃ paśyati | sa eva sa pāpmā

BrUp 1.3.5

atha ha śrotram ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyaḥ śrotram udagāyat | yaḥ śrotre bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ śṛṇoti tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā | yad evedam apratirūpaṃ śṛṇoti | sa eva sa pāpmā

BrUp 1.3.6

atha ha mana ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhyo mana udagāyat | yo manasi bhogas taṃ devebhya āgāyat | yat kalyāṇaṃ saṃkalpayati tad ātmane | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvidhyan | sa yaḥ sa pāpmā | yad evedam apratirūpaṃ saṃkalpayati | sa eva sa pāpmā | evam u khalv etā devatāḥ pāpmabhir upāsṛjan | evam enāḥ pāpmanāvidhyan

BrUp 1.3.7

atha hemam āsanyaṃ prāṇam ūcus tvaṃ na udgāyeti | tatheti tebhya eṣa prāṇa udagāyat | te 'vidur anena vai na udgātrātyeṣyantīti | tam abhidrutya pāpmanāvivyatsan | sa yathāśmānam ṛtvā loṣṭo vidhvaṃsetaivaṃ haiva vidhvaṃsamānā viṣvañco vineśuḥ | tato devā abhavan, parāsurā | bhavaty ātmanā, parāsya dviṣan bhrātṛvyo bhavati ya evaṃ veda

BrUp 1.3.8

te hocuḥ -- kva nu so 'bhūd yo na ittham asakteti | ayam āsye 'ntar iti | so 'yāsya āṅgiraso 'ṅgānāṃ hi rasaḥ

BrUp 1.3.9

sā vā eṣā devatā dūr nāma | dūraṃ hy asyā mṛtyur | dūraṃ ha vā asmān mṛtyur bhavati ya evaṃ veda

BrUp 1.4.1

ātmaivedam agra āsīt puruṣavidhaḥ | so 'nuvīkṣya nānyad ātmano 'paśyat | so 'ham asmīty agre vyāharat | tato 'haṃnāmābhavat | tasmād apy etarhy āmantrito 'ham ayam ity evāgra uktvāthānyan nāma prabrūte yad asya bhavati | sa yat pūrvo 'smāt sarvasmāt sarvān pāpmana auṣat tasmāt puruṣaḥ | oṣati ha vai sa taṃ yo 'smāt pūrvo bubhūṣati ya evaṃ veda

BrUp 1.4.10

brahma vā idam agra āsīt | tad ātmānam evāvet | ahaṃ brahmāsmīti | tasmāt tat sarvam abhavat | tad yo yo devānāṃ pratyabudhyata sa eva tad abhavat | tatharṣīnām | tathā manuṣyāṇām | tad dhaitat paśyann ṛṣir vāmadevaḥ pratipede 'haṃ manur abhavaṃ sūryaś ceti | tad idam apy etarhi ya evaṃ vedāhaṃ brahmāsmīti sa idaṃ sarvaṃ bhavati | tasya ha na devāś canābhūtyā īśate | ātmā hy eṣāṃ sa bhavati | atha yo 'nyāṃ devatām upāste 'nyo 'sāv anyo 'ham asmīti na sa veda | yathā paśur evaṃ sa devānām | yathā ha vai bahavaḥ paśavo manuṣyaṃ bhuñjyur evam ekaikaḥ puruṣo devān bhunakti | ekasminn eva paśāv ādīyamāne 'priyaṃ bhavati kim u bahuṣu | tasmād eṣāṃ tan na priyaṃ yad etan manuṣyā vidyuḥ

BrUp 1.4.11

brahma vā idam agra āsīd ekam eva | tad ekaṃ san na vyabhavat | tac chreyo rūpam atyasṛjata kṣatraṃ, yāny etāni devatrā kṣatrāṇīndro varuṇaḥ somo rudraḥ parjanyo yamo mṛtyur īśāna iti | tasmāt kṣatrāt paraṃ nāsti | tasmād brāhmaṇaḥ kṣatriyaṃ adhastād upāste rājasūye | kṣatra eva tad yaśo dadhāti | saiṣā kṣatrasya yonir yad brahma | tasmād yady api rājā paramatāṃ gacchati brahmaivāntata upaniśrayati svāṃ yonim | ya u enaṃ hinasti svāṃ sa yonim ṛcchati | sa pāpīyān bhavati yathā śreyāṃsaṃ hiṃsitvā

BrUp 1.4.12

sa naiva vyabhavat | sa viśam asṛjata | yāny etāni devajātāni gaṇaśa ākhyāyante vasavo rudrā ādityā viśve devā maruta iti

BrUp 1.4.13

sa naiva vyabhavat | sa śaudraṃ varṇam asṛjata pūṣaṇam | iyaṃ vai pūṣā | iyaṃ hīdaṃ sarvaṃ puṣyati yad idaṃ kiñca

BrUp 1.4.14

sa naiva vyabhavat | tac chreyo rūpam atyasṛjata dharmam | tad etat kṣatrasya kṣatraṃ yad dharmaḥ | tasmād dharmāt paraṃ nāsti | atho abalīyān balīyāṃsam āśaṃsate dharmeṇa | yathā rājñaivam | yo vai sa dharmaḥ satyaṃ vai tat | tasmāt satyaṃ vadantam āhur dharmaṃ vadatīti | dharmaṃ vā vadantaṃ satyaṃ vadatīti | etad dhy evaitad ubhayaṃ bhavati

BrUp 1.4.15

tad etad brahma kṣatraṃ viṭ śūdraḥ | tad agninaiva deveṣu brahmābhavad brāhmaṇo manuṣyeṣu, kṣatriyeṇa kṣatriyaḥ, vaiśyena vaiśyaḥ, śūdreṇa śūdraḥ | tasmād agnāv eva deveṣu lokam icchante brāhmaṇe manuṣyeṣu | etābhyāṃ hi rūpābhyāṃ brahmābhavat | atha yo ha vā asmāl lokāt svaṃ lokam adṛṣṭvā praiti sa enam avidito na bhunakti yathā vedo vānanūkto 'nyad vā karmākṛtam | yadi ha vā apy anevaṃvin mahatpuṇyaṃ karma karoti tad dhāsyāntataḥ kṣīyata eva | ātmānam eva lokam upāsīta | sa ya ātmānam eva lokam upāste na hāsya karma kṣīyate | asmād dhy evātmano yadyat kāmayate tattat sṛjate

BrUp 1.4.16

atho ayaṃ vā ātmā sarveṣāṃ bhūtānāṃ lokaḥ | sa yaj juhoti yad yajate tena devānāṃ lokaḥ | atha yad anubrūte tena ṛṣīṇām | atha yat pitṛbhyo nipṛṇāti yat prajām icchate tena pitṝṇām | atha yan manuṣyān vāsayate yad ebhyo 'śanaṃ dadāti tena manuṣyāṇām | atha yat paśubhyas tṛṇodakaṃ vindati tena paśūnām | yad asya gṛheṣu śvāpadā vayāṃsy ā pipīlikābhya upajīvanti tena teṣāṃ lokaḥ | yathā ha vai svāya lokāyāriṣṭim icchet | evaṃ haivaṃvide sarvadā sarvāṇi bhūtāny ariṣṭim icchanti | tad vā etad viditaṃ mīmāṃsitam

BrUp 1.4.17

ātmaivedam agra āsīd eka eva | so 'kāmayata jāyā me syād atha prajāyeya | atha vittaṃ me syād atha karma kurvīyeti | etāvān vai kāmaḥ | necchaṃś canāto bhūyo vindet | tasmād apy etarhy ekākī kāmayate -- jāyā me syād atha prajāyeyātha vittaṃ me syād atha karma kurvīyeti | sa yāvad apy eteṣām ekaikaṃ na prāpnoty akṛtsna eva tāvan manyate | tasyo kṛtsnatā | mana evāsyātmā | vāg jāyā | prāṇaḥ prajā | cakṣur mānuṣaṃ vittam | cakṣuṣā hi tad vindate | śrotraṃ daivam | śrotreṇa hi tac chṛṇoti | ātmaivāsya karma | ātmanā hi karma karoti | sa eṣa pāṅkto yajñaḥ | pāṅktaḥ paśuḥ | pāṅktaḥ puruṣaḥ | pāṅktam idaṃ sarvaṃ yad idaṃ kiñca | tad idaṃ sarvam āpnoti ya evaṃ veda

BrUp 1.4.2

so 'bibhet tasmād ekākī bibheti | sa hāyam īkṣāṃ cakre, yan mad anyan nāsti kasmān nu bibhemīti | tata evāsya bhayaṃ vīyāya | kasmād dhy abheṣyat | dvitīyād vai bhayaṃ bhavati

BrUp 1.4.3

sa vai naiva reme | tasmād ekākī na ramate | sa dvitīyam aicchat | sa haitāvān āsa yathā strīpumāṃsau sampariṣvaktau | sa imam evātmānaṃ dvedhāpātayat | tataḥ patiś ca patnī cābhavatām | tasmād idam ardhabṛgalam iva sva iti ha smāha yājñavalkyaḥ | tasmād ayam ākāśaḥ striyā pūryata eva | tāṃ samabhavat | tato manuṣyā ajāyanta

BrUp 1.4.4

so heyam īkṣāṃ cakre -- kathaṃ nu mātmana eva janayitvā sambhavati | hanta tiro 'sānīti | sā gaur abhavad vṛṣabha itaraḥ | tāṃ sam evābhavat | tato gāvo 'jāyanta | vaḍavetarābhavad aśvavṛṣa itaraḥ | gardabhītarā gardabha itaraḥ | tāṃ sam evābhavat | tata ekaśapham ajāyata | ajetarābhavad basta itaraḥ | avir itarā meṣa itaraḥ | tāṃ sam evābhavat | tato 'jāvayo 'jāyanta | evam eva yad idaṃ kiñca mithunam ā pipīlikābhyas tat sarvam asṛjata

BrUp 1.4.5

so 'ved ahaṃ vāva sṛṣṭir asmy ahaṃ hīdaṃ sarvam asṛkṣīti | tataḥ sṛṣṭir abhavat | sṛṣṭyāṃ hāsyaitasyāṃ bhavati ya evaṃ veda

BrUp 1.4.6

athety abhyamanthat | sa mukhāc ca yoner hastābhyāṃ cāgnim asṛjata | tasmād etad ubhayam alomakam antarataḥ | alomakā hi yonir antarataḥ | tad yad idam āhur amuṃ yajāmuṃ yajety ekaikaṃ devam etasyaiva sā visṛṣṭiḥ | eṣa u hy eva sarve devāḥ | atha yat kiñcedam ārdraṃ tad retaso 'sṛjata | tad u soma | etāvad vā idaṃ sarvam annaṃ caivānnādaś ca | soma evānnam agnir annādaḥ | saiṣā brahmaṇo 'tisṛṣṭiḥ | yac chreyaso devān asṛjatātha yan martyaḥ sann amṛtān asṛjata tasmād atisṛṣṭir | atisṛṣṭyāṃ hāsyaitasyāṃ bhavati ya evaṃ veda

BrUp 1.4.7

tad dhedaṃ tarhy avyākṛtam āsīt | tan nāmarūpābhyām eva vyākriyatāsau nāmāyam idaṃrūpa iti | tad idam apy etarhi nāmarūpābhyām eva vyākriyata asau nāmāyam idaṃrūpa iti | sa eṣa iha praviṣṭa ā nakhāgrebhyo yathā kṣuraḥ kṣuradhāne 'vahitaḥ syād viśvambharo vā viśvambharakulāye | taṃ na paśyanti | akṛtsno hi saḥ prāṇann eva prāṇo nāma bhavati | vadan vāk paśyaṃś cakṣuḥ śṛṇvañ chrotraṃ manvāno manaḥ | tāny asyaitāni karmanāmāny eva | sa yo 'ta ekaikam upāste na sa veda | akṛtsno hy eṣo 'ta ekaikena bhavati | ātmety evopāsīta | atra hy ete sarva ekaṃ bhavanti | tad etat padanīyam asya sarvasya yad ayam ātmā | anena hy etat sarvaṃ veda | yathā ha vai padenānuvinded evaṃ kīrtiṃ ślokaṃ vindate ya evaṃ veda

BrUp 1.4.8

tad etat preyaḥ putrāt preyo vittāt preyo 'nyasmāt sarvasmād antarataraṃ yad ayam ātmā | sa yo 'nyam ātmanaḥ priyaṃ bruvāṇaṃ brūyāt priyaṃ rotsyatītīśvaro ha tathaiva syāt | ātmānam eva priyam upāsīta | sa ya ātmānam eva priyam upāste na hāsya priyaṃ pramāyukaṃ bhavati

BrUp 1.4.9

tad āhur yad brahmavidyayā sarvaṃ bhaviṣyanto manuṣyā manyante | kim u tad brahmāved yasmāt tat sarvam abhavad iti

BrUp 1.5.1

yat saptānnāni medhayā tapasājanayat pitā | ekam asya sādhāraṇaṃ dve devān abhājayat | trīṇy ātmane 'kuruta paśubhya ekaṃ prāyacchat | tasmin sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ yacca prāṇiti yacca na | kasmāt tāni na kṣīyante adyamānāni sarvadā | yo vai tām akṣitiṃ veda so 'nnam atti pratīkena | sa devān apigacchati sa ūṛjam upajīvati | iti ślokāḥ

BrUp 1.5.10

yat kiñcāvijñātaṃ prāṇasya tad rūpam | prāṇo hy avijñātaḥ | prāṇa enaṃ tad bhūtvāvati

BrUp 1.5.11

tasyai vācaḥ pṛthivī śarīram | jyotīrūpam ayam agniḥ | tad yāvaty eva vāk tāvatī pṛthivī tāvān ayam agniḥ

BrUp 1.5.12

athaitasya manaso dyauḥ śarīram | jyotīrūpam asāv ādityaḥ | tad yāvad eva manas tāvatī dyaus tāvān asāv ādityaḥ | tau mithunaṃ samaitām | tataḥ prāṇo 'jāyata | sa indraḥ | sa eṣo 'sapatnaḥ | dvitīyo vai sapatnaḥ | nāsya sapatno bhavati ya evaṃ veda

BrUp 1.5.13

athaitasya prāṇasyāpaḥ śarīram | jyotīrūpam asau candraḥ | tad yāvān eva prāṇas tāvatya āpas tāvān asau candraḥ | ta ete sarva eva samāḥ sarve 'nantāḥ | sa yo haitān antavata upāste 'ntavantaṃ sa lokaṃ jayati | atha yo haitān anantān upāste 'nantaṃ sa lokaṃ jayati

BrUp 1.5.14

sa eṣa saṃvatsaraḥ prajāpatiṣ ṣoḍaśakalaḥ | tasya rātraya eva pañcadaśa kalā | dhruvaivāsya ṣoḍaśī kalā | sa rātribhir evā ca pūryate 'pa ca kṣīyate | so 'māvāsyāṃ rātrim etayā ṣoḍaśyā kalayā sarvam idaṃ prāṇabhṛd anupraviśya tataḥ prātar jāyate | tasmād etāṃ rātriṃ prāṇabhṛtaḥ prāṇaṃ na vicchindyād api kṛkalāsasyaitasyā eva devatāyā apacityai

BrUp 1.5.15

yo vai sa saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ ṣoḍaśakālo 'yam eva sa yo 'yam evaṃvit puruṣaḥ | tasya vittam eva pañcadaśa kalāḥ | ātmaivāsya ṣoḍaśī kalā | sa vittenaivā ca pūryate 'pa ca kṣīyate | tad etan nabhyaṃ yad ayam ātmā | pradhir vittam | tasmād yady api sarvajyāniṃ jīyata ātmanā cej jīvati pradhināgād ity evāhuḥ

BrUp 1.5.16

atha trayo vāva lokā manuṣyalokaḥ pitṛloko devaloka iti | so 'yaṃ manuṣyalokaḥ putreṇaiva jayyo nānyena karmaṇā | karmaṇā pitṛlokaḥ | vidyayā devalokaḥ | devaloko vai lokānāṃ śreṣṭhaḥ | tasmād vidyāṃ praśaṃsanti

BrUp 1.5.17

athātaḥ samprattiḥ | yadā praiṣyan manyate 'tha putram āha -- tvaṃ brahma tvaṃ yajñas tvaṃ loka iti | sa putraḥ pratyāhāhaṃ brahmāhaṃ yajño 'ham loka iti | yad vai kiñcānūktaṃ tasya sarvasya brahmety ekatā | ye vai ke ca yajñās teṣāṃ sarveṣāṃ yajña ity ekatā | ye vai ke ca lokās teṣāṃ sarveṣāṃ loka ity ekatā | etāvad vā idaṃ sarvam | etan mā sarvaṃ sann ayam ito bhunajad iti | tasmāt putram anuśiṣṭaṃ lokyam āhuḥ | tasmād enam anuśāsati | sa yadaivaṃvid asmāl lokāt praity athaibhir eva prāṇaiḥ saha putram āviśati | sa yady anena kiñcid akṣṇayā kṛtaṃ bhavati tasmād enaṃ sarvasmāt putro muñcati tasmāt putro nāma | sa putreṇaivāsmil loke pratitiṣṭhati | athainam ete devāḥ prāṇā amṛtā āviśanti

BrUp 1.5.18

pṛthivyai cainam agneś ca daivī vāg āviśati | sā vai daivī vāg yayā yad yad eva vadati tat tad bhavati

BrUp 1.5.19

divaś cainam ādityāc ca daivaṃ mana āviśati | tad vai daivaṃ mano yenānandy eva bhavaty atho na śocati

BrUp 1.5.2

yat saptānnāni medhayā tapasājanayat piteti | medhayā hi tapasājanayat pitaikam asya sādhāraṇam iti | idam evāsya tat sādhāraṇam annaṃ yad idam adyate | sa ya etad upāste na sa pāpmano vyāvartate | miśraṃ hy etat | dve devān abhājayad iti | hutaṃ ca prahutaṃ ca | tasmād devebhyo juhvati ca pra ca juhvati | atho āhur darśapūrṇamāsāv iti | tasmān neṣṭiyājukaḥ syāt | paśubhya ekaṃ prāyacchad iti | tat payaḥ | payo hy evāgre manuṣyāś ca paśavaś copajīvanti | tasmāt kumāraṃ jātaṃ ghṛtaṃ vaivāgre pratilehayanti stanaṃ vānudhāpayanti | atha vatsaṃ jātam āhus tṛṇād iti | tasmin sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ yacca prāṇiti yacca neti | payasi hīdaṃ sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ yacca prāṇiti yacca na | tad yad idam āhuḥ saṃvatsaraṃ payasā juhvad apa punarmṛtyuṃ jayatīti | na tathā vidyāt | yad ahar eva juhoti tad ahaḥ punarmṛtyum apajayaty evaṃ vidvān | sarvaṃ hi devebhyo 'nnādyaṃ prayacchati | kasmāt tāni na kṣīyante adyamānāni sarvadeti | puruṣo vā akṣitiḥ | sa hīdam annaṃ punaḥ punar janayate | yo vaitām akṣitiṃ vedeti | puruṣo vā akṣitiḥ | sa hīdam annaṃ dhiyādhiyā janayate karmabhiḥ | yad dhaitan na kuryāt kṣīyeta ha | so 'nnam atti pratīkeneti | mukhaṃ pratīkaṃ mukhenety etat | sa devān apigacchati sa ūrjam upajīvatīti praśaṃsā

BrUp 1.5.20

adbhyaś cainaṃ candramasaś ca daivaḥ prāṇa āviśati | sa vai daivaḥ prāṇo yaḥ saṃcaraṃś cāsaṃcaraṃś ca na vyathate 'tho na riṣyati | sa eṣa evaṃvit sarveṣāṃ bhūtānām ātmā bhavati | yathaiṣā devataivaṃ saḥ | yathaitāṃ devatāṃ sarvāṇi bhūtāny avanty evaṃ haivaṃvidaṃ sarvāṇi bhūtāny avanti | yad u kiñcemāḥ prajāḥ śocanty amaivāsāṃ tad bhavati | puṇyam evāmuṃ gacchati | na ha vai devān pāpaṃ gacchati

BrUp 1.5.21

athāto vratamīmāṃsā | prajāpatir ha karmāṇi sasṛje | tāni sṛṣṭāny anyo 'nyenāspardhanta | vadiṣyāmy evāham iti vāg dadhre | drakṣyāmy aham iti cakṣuḥ | śroṣyāmy aham iti śrotram | evam anyāni karmāṇi yathākarmam | tāni mṛtyuḥ śramo bhūtvopayeme | tāny āpnot | tāny āptvā mṛtyur avārundha | tasmāc chrāmyaty eva vāk | śrāmyati cakṣuḥ | śrāmyati śrotram | athemam eva nāpnot yo 'yaṃ madhyamaḥ prāṇaḥ | tāni jñātuṃ dadhrire | ayaṃ vai naḥ śreṣṭho yaḥ saṃcaraṃś cāsaṃcaraṃś ca na vyathate 'tho na riṣyati | hantāsyaiva sarve rūpaṃ bhavāmeti | ta etasyaiva sarve rūpam abhavan | tasmād eta etenākhyāyante prāṇā iti | tena ha vāva tat kulam ācakṣate yasmin kule bhavati ya evaṃ veda | ya u haivaṃvidā spardhate 'nuśuṣyati | anuśuṣya haivāntato mriyata ity adhyātmam

BrUp 1.5.22

athādhidevataṃ: jvaliṣyāmy evāham ity agnir dadhre | tapsyāmy aham ity ādityaḥ | bhāsyāmy aham iti candramāḥ | evam anyā devatā yathādevatam | sa yathaiṣāṃ prāṇānāṃ madhyamaḥ prāṇa evam etāsāṃ devatānāṃ vāyuḥ | mlocanti hy anyā devatā na vāyuḥ | saiṣānastamitā devatā yad vāyuḥ

BrUp 1.5.23

athaiṣa śloko bhavati -- yataś codeti sūryo 'staṃ yatra ca gacchatīti | prāṇād vā eṣa udeti prāṇe 'stam eti | taṃ devāś cakrire dharmaṃ sa evādya sa u śva iti | yad vā ete 'murhy adhriyanta tad evāpy adya kurvanti | tasmād ekam eva vrataṃ caret prāṇyāc caivāpānyāc ca | nen mā pāpmā mṛtyur āpnavad iti | yady u caret samāpipayiṣet teno etasyai devatāyai sāyujyaṃ salokatāṃ jayati

BrUp 1.5.3

trīṇy ātmane 'kuruteti: mano vācaṃ prāṇaṃ tāny ātmane 'kuruta | anyatramanā abhūvaṃ nādarśam anyatramanā abhūvaṃ nāśrauṣam iti manasā hy eva paśyati manasā śṛṇoti | kāmaḥ saṃkalpo vicikitsā śraddhāśraddhā dhṛtir adhṛtir hrīr dhīr bhīr ity etat sarvaṃ mana eva | tasmād api pṛṣṭhata upaspṛṣṭo manasā vijānāti | yaḥ kaśca śabdo vāg eva sā | eṣā hy antaṃ āyattaiṣā hi na | prāṇo 'pāno vyāna udānaḥ samāno 'na ity etat sarvaṃ prāṇa eva | etanmayo vā ayam ātmā | vāṅmayo manomayaḥ prāṇamayaḥ

BrUp 1.5.4

trayo lokā eta eva | vāg evāyaṃ loko mano 'ntarikṣalokaḥ prāṇo 'sau lokaḥ

BrUp 1.5.5

trayo vedā eta eva | vāg evargvedo mano yajurvedaḥ prāṇaḥ sāmavedaḥ

BrUp 1.5.6

devā pitaro manuṣyā eta eva | vāg eva devā manaḥ pitaraḥ, prāṇo mānuṣyāḥ

BrUp 1.5.7

pitā mātā prajaita eva | mana eva pitā vāṅ mātā prāṇaḥ prajā

BrUp 1.5.8

vijñātaṃ vijijñāsyam avijñātam eta eva | yat kiñca vijñātaṃ vācas tad rūpam | vāg ghi vijñātā | vāg enaṃ tad bhūtvāvati

BrUp 1.5.9

yat kiñca vijijñāsyaṃ manasas tad rūpam | mano hi vijijñāsyam | mana enaṃ tad bhūtvāvati

BrUp 1.6.1

trayaṃ vā idaṃ nāma rūpaṃ karma | teṣāṃ nāmnāṃ vāg ity etad eṣām uktham | ato hi sarvāṇi nāmāny uttiṣṭhanti | etad eṣāṃ sāma | etad dhi sarvair nāmabhiḥ samam | etad eṣāṃ brahma | etad dhi sarvāṇi nāmāni bibharti

BrUp 1.6.2

atha rūpāṇāṃ cakṣur ity etad eṣām uktham | ato hi sarvāṇi rūpāṇy uttiṣṭhanti | etad eṣāṃ sāma | etad dhi sarvai rūpaiḥ samam | etad eṣāṃ brahma | etad dhi sarvāṇi rūpāṇi bibharti

BrUp 1.6.3

atha karmaṇām ātmety etad eṣām uktham | ato hi sarvāṇi karmāṇy uttiṣṭhanti | etad eṣāṃ sāma | etad dhi sarvaiḥ karmabhiḥ samam | etad eṣāṃ brahma | etad dhi sarvāṇi karmāṇi bibharti | tad etat trayaṃ sad ekam ayam ātmā | ātmo ekaḥ sann etat trayam | tad etad amṛtaṃ satyena channam | prāṇo vā amṛtam | nāmarūpe satyam | tābhyām ayaṃ prāṇaś channaḥ