Agni Purana — Chapter 222
AgP 222.1
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे सहायसम्पत्तिर्नाम विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ छप्तेर् {२२१आ} :श् अथ एकविंशाधिकद्विशततमो ऽध्यायः पुष्कर उवाच भृत्यः कुर्यात्तु राजाज्ञां शिष्यवत्सच्छ्रियः पतेः ।अप्_२२१आ।००१अब्।न क्षिपेद्वचनं राज्ञो अनुकूलं प्रियं वदेत् ॥अप्_२२१आ।००१च्द्।रहोगतस्य वक्तव्यमप्रियं यद्धितं भवेत् ।अप्_२२१आ।००२अब्।न नियुक्तो हरेद्वित्तं नोपेक्षेत्तस्य मानकं ॥अप्_२२१आ।००२च्द्।राज्ञश् च न तथाकार्यं वेशभाषाविचेष्टितं ।अप्_२२१आ।००३अब्।अन्तःपुरचराध्यक्षो वैरभूतैर् निराकृतैः ॥अप्_२२१आ।००३च्द् :प् ३०४ संसर्गं न व्रजेद्भृत्यो राज्ञो गुह्यञ्च गोपयेत् ।अप्_२२१आ।००४अब्।प्रदर्श्य कौशलं किञ्चिद्राजानन्तु विशेषयेत् ॥अप्_२२१आ।००४च्द्।राज्ञा यच्छ्रावितं गुह्यं न तल्लोके प्रकाशयेत् ।अप्_२२१आ।००५अब्।आज्ञाप्यमाने वान्यस्मिन् किङ्करोमीति वा वदेत् ॥अप्_२२१आ।००५च्द्।वस्त्रं रत्नमलङ्कारं राज्ञा दत्तं च धारयेत्(१) ।अप्_२२१आ।००६अब्।नानिर्दिष्टो(२) द्वारि विशेन्नायोग्ये भुवि राजदृक् ॥अप्_२२१आ।००६च्द्।जृम्भान्निष्ठीवनङ्कासं कोपं पर्यन्तिकाश्रयं ।अप्_२२१आ।००७अब्।भृकुटीं वातमुद्गारं तत्समीपे विसर्जयेत्(३) ॥अप्_२२१आ।००७च्द्।स्वगुणाख्यापने युक्त्या परानेव प्रयोजयेत्(४) ।अप्_२२१आ।००८अब्।शाठ्यं लौल्यं सपैशून्यं नास्तिक्यं क्षुद्रता तथा ॥अप्_२२१आ।००८च्द्।चापल्यञ्च परित्याज्यं नित्यं राजानुजीविना ।अप्_२२१आ।००९अब्।श्रुतेन विद्याशिल्पैश् च संयोज्यात्मानमात्मना ॥अप्_२२१आ।००९च्द्।राजसेवान्ततः कुर्याद्भूतये भूतिवर्धनः(५) ।अप्_२२१आ।०१०अब्।नमस्कार्याः सदा चास्य पुत्रवल्लभमन्त्रिणः ॥अप्_२२१आ।०१०च्द्।सचिवैर् नास्य विश्वासो राजचित्तप्रियञ्चरेत् ।अप्_२२१आ।०११अब्।त्यजेद्विरक्तं रक्तात्तु वृत्तिमीहेत राजवित् ॥अप्_२२१आ।०११च्द्।अपृष्टश्चास्य न ब्रूयात् कामं कुर्यात्तथापदि ।अप्_२२१आ।०१२अब्।प्रसन्नो वाक्यसङ्ग्राही रहस्ये न च शङ्कते ॥अप्_२२१आ।०१२च्द् :न् १ राज्ञादत्तं न धारयेदिति ख॥ २ नानिर्दिष्ते इति ख॥ , ग॥ , घ॥ , ञ॥ च ३ विवर्जयेदिति ग॥ , घ॥ , ज॥ , ट॥ च ४ नियोजयेदिति ग॥ , घ॥ , ञ॥ च ५ भूतिवर्धनीमिति ग॥ , ट॥ च :प् ३०५ कुशलादिपरिप्रश्नं सम्प्रयच्छति चासनं ।अप्_२२१आ।०१३अब्।तत्कथाश्रवणाद्धृष्टो अप्रियाण्यपि नन्दने ॥अप्_२२१आ।०१३च्द्।अल्पं दत्तं प्रगृह्णाति स्मरेत् कथान्तरेष्वपि ।अप्_२२१आ।०१४अब्।इति रक्तस्य कर्तव्यं सेवामन्यस्य वर्जयेत् ॥अप्_२२१आ।०१४च्द् :ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अनुजीविवृत्तं नाम विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ छप्तेर् {२२१ब्} :श् अथैकविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः दुर्गसम्पत्तिः पुष्कर उवाच दुर्गसम्पत्तिमाख्यास्ये दुर्गदेशे वसेन्नृपः ।अप्_२२१ब्।००१अब्।वैश्यशूद्रजनप्रायो ऽह्यनाहार्यस् तथापरैः ॥अप्_२२१ब्।००१च्द्।किञ्चिद्ब्राह्मणसंयुक्तो बहुकर्मकरस् तथा ।अप्_२२१ब्।००२अब्।अदेवमातृको भक्तजलो देशः प्रशस्यते ॥अप्_२२१ब्।००२च्द्।परैर् अपीडीतः पुष्पफलधान्यसन्वितः(१) ।अप्_२२१ब्।००३अब्।अगम्यः परचक्राणां व्यालतस्करवर्जितः ॥अप्_२२१ब्।००३च्द्।षण्णामेकतमं दुर्गं तत्र कृत्वा वसेद्बली ।अप्_२२१ब्।००४अब्।धनुर्दुर्गं महीदुर्गं नरदुर्गं तथैव च ॥अप्_२२१ब्।००४च्द्।वार्क्षञ्चैवाम्बुदुर्गञ्च गिरिदुर्गञ्च भार्गव ।अप्_२२१ब्।००५अब्।सर्वोत्तमं शैलदुर्गमभेद्यं चान्यभेदनं ॥अप्_२२१ब्।००५च्द् :न् १ पुष्पफलधान्यधनान्वित इति ग॥ , घ॥ , ञ॥ , ट॥ च :प् ३०६ पुरन्तत्र च हट्टाद्यदेवतायतनादिकं ।अप्_२२१ब्।००६अब्।अनुयन्त्रायुधोपेतं सोदकं दुर्गमुत्तमं ॥अप्_२२१ब्।००६च्द्।राजरक्षां प्रवक्ष्यामि रक्ष्यो भूपो विषादितः ।अप्_२२१ब्।००७अब्।पञ्चाङ्गस्तु शिरीषः स्यान्मूत्रपिष्टो विषार्दनः ॥अप्_२२१ब्।००७च्द्।शतावरी छिन्नरुहा विषघ्नी तण्डुलीयकं ।अप्_२२१ब्।००८अब्।कोषातकी च कल्हारी ब्राह्मी चित्रपटोलिका ॥अप्_२२१ब्।००८च्द्।मण्डूलपर्णी वाराही धात्र्यानन्दकमेव च ।अप्_२२१ब्।००९अब्।उन्मादिनी सोमराजी विषघ्नं रत्नमेव च ॥अप्_२२१ब्।००९च्द्।वास्तुलक्षणसंयुक्ते वसन् दुर्गे सुरान्यजेत् ।अप्_२२१ब्।०१०अब्।प्रजाश् च पालयेद्दुष्टाञ्जयेद्दानानि दापयेत् ॥अप्_२२१ब्।०१०च्द्।देवद्रव्यादिहरणात् कल्पन्तु नरके वसेत् ।अप्_२२१ब्।०११अब्।देवालयानि कुर्वीत देवपूजारतो नृपः ॥अप्_२२१ब्।०११च्द्।सुरालयाः पालनीयाः स्थापनीयाश् च देवताः ।अप्_२२१ब्।०१२अब्।मृण्मयाद्दारुजं पुण्यं दारुजादिष्टकामयं ॥अप्_२२१ब्।०१२च्द्।ऐष्टकाच्छैलजं पुण्यं शैलजात् स्वर्णरत्नजं ।अप्_२२१ब्।०१३अब्।क्रीडन् सुरगृहं कुर्वन् भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् ॥अप्_२२१ब्।०१३च्द्।चित्रक्वद् गीतवाद्यादिप्रेक्षणीयादिदानकृत् ।अप्_२२१ब्।०१४अब्।तैलाज्यमधुदुग्धाद्यैः स्नाप्य देवं दिवं व्रजेत् ॥अप्_२२१ब्।०१४च्द्।पूजयेत् पालयेद्विप्रान् द्विजस्वन्न हरेन्नृपः ।अप्_२२१ब्।०१५अब्।सुवर्णमेकं गामेकां भूमेरप्येकमङ्गुलं ॥अप्_२२१ब्।०१५च्द्।हरन्नरकमाप्नोति यावदाहूतसम्प्लवं ।अप्_२२१ब्।०१६अब्।दुराचारन्न द्विषेच्च सर्वपापेष्वपि स्थितं ॥अप्_२२१ब्।०१६च्द्।नैवास्ति ब्राह्मणबधात् पापं गुरुतरं क्वचित् ।अप्_२२१ब्।०१७अब् :प् ३०७ अदैवं दैवतं कुर्युः कुर्युर्दैवमदैवतं ॥अप्_२२१ब्।०१७च्द्।ब्राह्मणा हि महाभागास्तान्नमस्येत्सदैव तु(१) ।अप्_२२१ब्।०१८अब्।ब्राह्मणी रुदती हन्ति कुलं राज्यं प्रजास् तथा ॥अप्_२२१ब्।०१८च्द्।साध्वीस्त्रीणां पालनञ्च राजा कुर्याच्च धार्मिकः ।अप्_२२१ब्।०१९अब्।स्त्रिया प्रहृष्टया भाव्यं गृहकार्यैकदक्षया ॥अप्_२२१ब्।०१९च्द्।सुसंस्कृतोपस्करया व्यये चामुक्तहस्तया ।अप्_२२१ब्।०२०अब्।यस्मै दद्यात्पिता त्वेनां शुश्रूषेत्तं पतिं सदा ॥अप्_२२१ब्।०२०च्द्।मृते भर्तरि स्वर्यायात् ब्रह्मचर्ये स्थिताङ्गना ।अप्_२२१ब्।०२१अब्।परवेश्मरुचिर् नस्यान्न स्यात् कलहशालिनी ॥अप्_२२१ब्।०२१च्द्।मण्डनं वर्जयेन्नारी तथा प्रोषितभर्तृका ।अप्_२२१ब्।०२२अब्।देवताराधनपरा तिष्ठेद्भर्तृहिते रता ॥अप्_२२१ब्।०२२च्द्।धारयेन्मङ्गलार्थाय किञ्चिदाभरणन्तथा ।अप्_२२१ब्।०२३अब्।भर्त्राग्निं या विशेन्नारी सापि स्वगमवाप्नुयात् ॥अप्_२२१ब्।०२३च्द्।श्रियः सम्पूजनङ्कार्यं गृहसम्मार्जनादिकं ।अप्_२२१ब्।०२४अब्।द्वादश्यां कार्त्तिके विष्णुं गां सवत्सां ददेत्तथा ॥अप्_२२१ब्।०२४च्द्।सावित्र्या रक्षितो भर्ता सत्याचारव्रतेन च(२) ।अप्_२२१ब्।०२५अब्।सप्तम्यां मार्गशीर्षे तु सिते ऽभ्यर्च्य दिवाकरं ॥अप्_२२१ब्।०२५च्द्।पुत्रानाप्नोति च स्त्रीह नात्र कार्या विचारणा ॥२६॥अप्_२२१ब्।०२६अब् :ए इत्य् आग्नेये महापुराणे राजधर्मो नाम एकविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ :न् १ तान्न हिंस्याद्यदैव तु इति ज॥ २ सत्यवान् सुव्रतेन चेति घ॥ , ञ॥ च :प् ३०८ छप्तेर् {२२२} :श् अथ द्वाविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच ग्रामस्याधिपतिं कुर्याद्दशग्रामाधिपं नृपः शतग्रामाधिपञ्चान्यं तथैव विषयेश्वरं
:e ity āgneye mahāpurāṇe sahāyasampattirnāma viṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || chapter {221ā} :ś atha ekaviṃśādhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ puṣkara uvāca bhṛtyaḥ kuryāttu rājājñāṃ śiṣyavatsacchriyaḥ pateḥ /ap_221ā.001ab/na kṣipedvacanaṃ rājño anukūlaṃ priyaṃ vadet //ap_221ā.001cd/rahogatasya vaktavyamapriyaṃ yaddhitaṃ bhavet /ap_221ā.002ab/na niyukto haredvittaṃ nopekṣettasya mānakaṃ //ap_221ā.002cd/rājñaś ca na tathākāryaṃ veśabhāṣāviceṣṭitaṃ /ap_221ā.003ab/antaḥpuracarādhyakṣo vairabhūtair nirākṛtaiḥ //ap_221ā.003cd :p 304 saṃsargaṃ na vrajedbhṛtyo rājño guhyañca gopayet /ap_221ā.004ab/pradarśya kauśalaṃ kiñcidrājānantu viśeṣayet //ap_221ā.004cd/rājñā yacchrāvitaṃ guhyaṃ na talloke prakāśayet /ap_221ā.005ab/ājñāpyamāne vānyasmin kiṅkaromīti vā vadet //ap_221ā.005cd/vastraṃ ratnamalaṅkāraṃ rājñā dattaṃ ca dhārayet(1) /ap_221ā.006ab/nānirdiṣṭo(2) dvāri viśennāyogye bhuvi rājadṛk //ap_221ā.006cd/jṛmbhānniṣṭhīvanaṅkāsaṃ kopaṃ paryantikāśrayaṃ /ap_221ā.007ab/bhṛkuṭīṃ vātamudgāraṃ tatsamīpe visarjayet(3) //ap_221ā.007cd/svaguṇākhyāpane yuktyā parāneva prayojayet(4) /ap_221ā.008ab/śāṭhyaṃ laulyaṃ sapaiśūnyaṃ nāstikyaṃ kṣudratā tathā //ap_221ā.008cd/cāpalyañca parityājyaṃ nityaṃ rājānujīvinā /ap_221ā.009ab/śrutena vidyāśilpaiś ca saṃyojyātmānamātmanā //ap_221ā.009cd/rājasevāntataḥ kuryādbhūtaye bhūtivardhanaḥ(5) /ap_221ā.010ab/namaskāryāḥ sadā cāsya putravallabhamantriṇaḥ //ap_221ā.010cd/sacivair nāsya viśvāso rājacittapriyañcaret /ap_221ā.011ab/tyajedviraktaṃ raktāttu vṛttimīheta rājavit //ap_221ā.011cd/apṛṣṭaścāsya na brūyāt kāmaṃ kuryāttathāpadi /ap_221ā.012ab/prasanno vākyasaṅgrāhī rahasye na ca śaṅkate //ap_221ā.012cd :n 1 rājñādattaṃ na dhārayediti kha.. 2 nānirdiṣte iti kha.. , ga.. , gha.. , ña.. ca 3 vivarjayediti ga.. , gha.. , ja.. , ṭa.. ca 4 niyojayediti ga.. , gha.. , ña.. ca 5 bhūtivardhanīmiti ga.. , ṭa.. ca :p 305 kuśalādiparipraśnaṃ samprayacchati cāsanaṃ /ap_221ā.013ab/tatkathāśravaṇāddhṛṣṭo apriyāṇyapi nandane //ap_221ā.013cd/alpaṃ dattaṃ pragṛhṇāti smaret kathāntareṣvapi /ap_221ā.014ab/iti raktasya kartavyaṃ sevāmanyasya varjayet //ap_221ā.014cd :e ity āgneye mahāpurāṇe anujīvivṛttaṃ nāma viṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || chapter {221b} :ś athaikaviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ durgasampattiḥ puṣkara uvāca durgasampattimākhyāsye durgadeśe vasennṛpaḥ /ap_221b.001ab/vaiśyaśūdrajanaprāyo 'hyanāhāryas tathāparaiḥ //ap_221b.001cd/kiñcidbrāhmaṇasaṃyukto bahukarmakaras tathā /ap_221b.002ab/adevamātṛko bhaktajalo deśaḥ praśasyate //ap_221b.002cd/parair apīḍītaḥ puṣpaphaladhānyasanvitaḥ(1) /ap_221b.003ab/agamyaḥ paracakrāṇāṃ vyālataskaravarjitaḥ //ap_221b.003cd/ṣaṇṇāmekatamaṃ durgaṃ tatra kṛtvā vasedbalī /ap_221b.004ab/dhanurdurgaṃ mahīdurgaṃ naradurgaṃ tathaiva ca //ap_221b.004cd/vārkṣañcaivāmbudurgañca giridurgañca bhārgava /ap_221b.005ab/sarvottamaṃ śailadurgamabhedyaṃ cānyabhedanaṃ //ap_221b.005cd :n 1 puṣpaphaladhānyadhanānvita iti ga.. , gha.. , ña.. , ṭa.. ca :p 306 purantatra ca haṭṭādyadevatāyatanādikaṃ /ap_221b.006ab/anuyantrāyudhopetaṃ sodakaṃ durgamuttamaṃ //ap_221b.006cd/rājarakṣāṃ pravakṣyāmi rakṣyo bhūpo viṣāditaḥ /ap_221b.007ab/pañcāṅgastu śirīṣaḥ syānmūtrapiṣṭo viṣārdanaḥ //ap_221b.007cd/śatāvarī chinnaruhā viṣaghnī taṇḍulīyakaṃ /ap_221b.008ab/koṣātakī ca kalhārī brāhmī citrapaṭolikā //ap_221b.008cd/maṇḍūlaparṇī vārāhī dhātryānandakameva ca /ap_221b.009ab/unmādinī somarājī viṣaghnaṃ ratnameva ca //ap_221b.009cd/vāstulakṣaṇasaṃyukte vasan durge surānyajet /ap_221b.010ab/prajāś ca pālayedduṣṭāñjayeddānāni dāpayet //ap_221b.010cd/devadravyādiharaṇāt kalpantu narake vaset /ap_221b.011ab/devālayāni kurvīta devapūjārato nṛpaḥ //ap_221b.011cd/surālayāḥ pālanīyāḥ sthāpanīyāś ca devatāḥ /ap_221b.012ab/mṛṇmayāddārujaṃ puṇyaṃ dārujādiṣṭakāmayaṃ //ap_221b.012cd/aiṣṭakācchailajaṃ puṇyaṃ śailajāt svarṇaratnajaṃ /ap_221b.013ab/krīḍan suragṛhaṃ kurvan bhuktimuktimavāpnuyāt //ap_221b.013cd/citrakvad gītavādyādiprekṣaṇīyādidānakṛt /ap_221b.014ab/tailājyamadhudugdhādyaiḥ snāpya devaṃ divaṃ vrajet //ap_221b.014cd/pūjayet pālayedviprān dvijasvanna harennṛpaḥ /ap_221b.015ab/suvarṇamekaṃ gāmekāṃ bhūmerapyekamaṅgulaṃ //ap_221b.015cd/harannarakamāpnoti yāvadāhūtasamplavaṃ /ap_221b.016ab/durācāranna dviṣecca sarvapāpeṣvapi sthitaṃ //ap_221b.016cd/naivāsti brāhmaṇabadhāt pāpaṃ gurutaraṃ kvacit /ap_221b.017ab :p 307 adaivaṃ daivataṃ kuryuḥ kuryurdaivamadaivataṃ //ap_221b.017cd/brāhmaṇā hi mahābhāgāstānnamasyetsadaiva tu(1) /ap_221b.018ab/brāhmaṇī rudatī hanti kulaṃ rājyaṃ prajās tathā //ap_221b.018cd/sādhvīstrīṇāṃ pālanañca rājā kuryācca dhārmikaḥ /ap_221b.019ab/striyā prahṛṣṭayā bhāvyaṃ gṛhakāryaikadakṣayā //ap_221b.019cd/susaṃskṛtopaskarayā vyaye cāmuktahastayā /ap_221b.020ab/yasmai dadyātpitā tvenāṃ śuśrūṣettaṃ patiṃ sadā //ap_221b.020cd/mṛte bhartari svaryāyāt brahmacarye sthitāṅganā /ap_221b.021ab/paraveśmarucir nasyānna syāt kalahaśālinī //ap_221b.021cd/maṇḍanaṃ varjayennārī tathā proṣitabhartṛkā /ap_221b.022ab/devatārādhanaparā tiṣṭhedbhartṛhite ratā //ap_221b.022cd/dhārayenmaṅgalārthāya kiñcidābharaṇantathā /ap_221b.023ab/bhartrāgniṃ yā viśennārī sāpi svagamavāpnuyāt //ap_221b.023cd/śriyaḥ sampūjanaṅkāryaṃ gṛhasammārjanādikaṃ /ap_221b.024ab/dvādaśyāṃ kārttike viṣṇuṃ gāṃ savatsāṃ dadettathā //ap_221b.024cd/sāvitryā rakṣito bhartā satyācāravratena ca(2) /ap_221b.025ab/saptamyāṃ mārgaśīrṣe tu site 'bhyarcya divākaraṃ //ap_221b.025cd/putrānāpnoti ca strīha nātra kāryā vicāraṇā //26//ap_221b.026ab :e ity āgneye mahāpurāṇe rājadharmo nāma ekaviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || :n 1 tānna hiṃsyādyadaiva tu iti ja.. 2 satyavān suvratena ceti gha.. , ña.. ca :p 308 chapter {222} :ś atha dvāviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ rājadharmāḥ puṣkara uvāca grāmasyādhipatiṃ kuryāddaśagrāmādhipaṃ nṛpaḥ śatagrāmādhipañcānyaṃ tathaiva viṣayeśvaraṃ
Thus (ends) the chapter called "The Attainment of Allies," the two hundred and twentieth chapter in the Āgneya Mahāpurāṇa.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition — the model flagged this verse as uncertain
AgP 222.2
तेषां भोगविभागश् च भवेत् कर्मानुरूपतः नित्यमेव तथा कार्यं तेषाञ्चारैः परीक्षणं
teṣāṃ bhogavibhāgaś ca bhavet karmānurūpataḥ nityameva tathā kāryaṃ teṣāñcāraiḥ parīkṣaṇaṃ
And the apportionment of their emoluments should be in accordance with their work; likewise their examination by means of spies must be carried out constantly.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.3
ग्रामे दोषान् समुत्पन्नान् ग्रामेशः प्रसमं नयेत् अशक्तो दशपालस्य स तु गत्वा निवेदयेत्
grāme doṣān samutpannān grāmeśaḥ prasamaṃ nayet aśakto daśapālasya sa tu gatvā nivedayet
Offences that arise in a village the village chief should settle; if he is unable, he should go and report (them) to the lord of ten (villages).
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.4
श्रुत्वापि दशपालो ऽपि तत्र युक्तिमुपाचरेत् वित्ताद्याप्नोति राजा वै विषयात्तु सुरक्षितात्
śrutvāpi daśapālo 'pi tatra yuktimupācaret vittādyāpnoti rājā vai viṣayāttu surakṣitāt
And the lord of ten too, having heard (of it), should apply the appropriate measure there; the king indeed obtains wealth and the rest from a well-guarded territory.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.5
धनवान्धर्ममाप्नोति धनवान् काममश्नुते उच्छिद्यन्ते विना ह्य् अर्थैः(१) क्रिया ग्रीष्मे सरिद्यथा
dhanavāndharmamāpnoti dhanavān kāmamaśnute ucchidyante vinā hy arthaiḥ(1) kriyā grīṣme saridyathā
A man of wealth attains dharma; a man of wealth enjoys pleasure. Without means, undertakings dry up, as a river does in the hot season.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.6
विशेषो नास्ति लोकेषे पतितस्याधनस्य च पतितान्न तु गृह्णन्ति दरिद्रो न प्रयच्छति
viśeṣo nāsti lokeṣe patitasyādhanasya ca patitānna tu gṛhṇanti daridro na prayacchati
O lord of the world, there is no difference between an outcaste and a man without wealth: (people) accept nothing from an outcaste, and a poor man has nothing to give.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.7
धनहीनस्य भार्यापि नैका स्यादुपवर्तिनी(२) राष्ट्रपीडाकरो राजा नरके वसते चिरं
dhanahīnasya bhāryāpi naikā syādupavartinī(2) rāṣṭrapīḍākaro rājā narake vasate ciraṃ
For a man destitute of wealth, not even one wife is compliant; a king who oppresses his realm dwells long in hell.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.8
नित्यं राज्ञा तथा भाव्यं गर्भिणी सहधर्मिणी यहा स्वं सुखमुत्सृज्य गर्भस्य सुखमावहेत्(३)
nityaṃ rājñā tathā bhāvyaṃ garbhiṇī sahadharmiṇī yahā svaṃ sukhamutsṛjya garbhasya sukhamāvahet(3)
A king must always be like a pregnant woman who shares in dharma, who, giving up her own comfort, secures the comfort of the child in her womb.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.9
:न् १ विना ह्य् अर्थमिति घ॥ , ञ॥ च २ नैव स्याद्वशवर्तिनीति ख॥ , ट॥ च । नैव स्याद्वशवर्तिनीति घ॥ , ज॥ , ञ॥ च ३ सुखमाहरेदिति ज॥ , ट॥ च :प् ३०९ किं यज्ञैस्तपसा तस्य प्रजा यस्य न रक्षिताः सुरक्षिताः प्रजा यस्य स्वर्गस्तस्य गृहोपमः
:n 1 vinā hy arthamiti gha.. , ña.. ca 2 naiva syādvaśavartinīti kha.. , ṭa.. ca / naiva syādvaśavartinīti gha.. , ja.. , ña.. ca 3 sukhamāharediti ja.. , ṭa.. ca :p 309 kiṃ yajñaistapasā tasya prajā yasya na rakṣitāḥ surakṣitāḥ prajā yasya svargastasya gṛhopamaḥ
What are sacrifices and austerity worth to him whose subjects are not protected? He whose subjects are well protected — for him heaven is like his own house.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.10
अरक्षिताः प्रजा यस्य नरकं तस्य मन्दिरं राजा षड्भागमादत्ते सुकृताद्दुष्कृतादपि
arakṣitāḥ prajā yasya narakaṃ tasya mandiraṃ rājā ṣaḍbhāgamādatte sukṛtādduṣkṛtādapi
He whose subjects are unprotected — hell is his dwelling. The king takes a sixth share, from (their) good deeds and from (their) bad deeds alike.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.11
धर्मागमो रक्षणाच्च पापमाप्नोत्यरक्षणात् सुभगा विटभीतेव राजवल्लभतस्करैः
dharmāgamo rakṣaṇācca pāpamāpnotyarakṣaṇāt subhagā viṭabhīteva rājavallabhataskaraiḥ
Merit comes (to him) from protecting, and he incurs sin from not protecting. As a happily married woman (fears) a lecher, so (the subjects fear) the king's favourites and thieves.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition — the model flagged this verse as uncertain
AgP 222.12
भक्ष्यमाणाः प्रजा रक्ष्याः कायस्थैश् च विशेषतः
bhakṣyamāṇāḥ prajā rakṣyāḥ kāyasthaiś ca viśeṣataḥ
The subjects, who are being devoured, must be protected — especially from the kāyasthas (record-keepers).
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.13
रक्षिता तद्भयेभ्यस्तु राज्ञो भवति सा प्रजा(१)अप्_२२२।०१२च्द्।अरक्षिता सा भवति तेषामेवेह भोजनं दुष्टसम्मर्दनं कुर्याच्छास्त्रोक्तं करमाददेत्(२)
rakṣitā tadbhayebhyastu rājño bhavati sā prajā(1)ap_222.012cd/arakṣitā sā bhavati teṣāmeveha bhojanaṃ duṣṭasammardanaṃ kuryācchāstroktaṃ karamādadet(2)
Protected from those dangers, that populace belongs to the king; unprotected, it becomes here the very food of those (officials). He should crush the wicked and levy the tax laid down in the treatises.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.14
कोषे प्रवेशयेदर्धं नित्यञ्चार्धं द्विजे ददेत्(३) निधिं द्विजोत्तमः प्राप्य गृह्णीयात्सकलं तथा
koṣe praveśayedardhaṃ nityañcārdhaṃ dvije dadet(3) nidhiṃ dvijottamaḥ prāpya gṛhṇīyātsakalaṃ tathā
He should bring half into the treasury and should always give half to a brahmin; but a foremost twice-born, on finding a hoard, may take the whole of it.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.15
चतुर्थमष्टमं भागं तथा षोडशमं द्विजः वर्णक्रमेण दद्याच्च निधिं पात्रे तु धर्मतः
caturthamaṣṭamaṃ bhāgaṃ tathā ṣoḍaśamaṃ dvijaḥ varṇakrameṇa dadyācca nidhiṃ pātre tu dharmataḥ
A twice-born should give a fourth, an eighth, and a sixteenth share, according to the order of the classes, and (should give up) the hoard to a worthy person in accordance with dharma.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition — the model flagged this verse as uncertain
AgP 222.16
अनृतन्तु वदन् दण्ड्यः(४) सुवित्तस्यांशमष्टमं प्रणष्टस्वामिकमृक्थं राजात्र्यब्दं निधापयेत्
anṛtantu vadan daṇḍyaḥ(4) suvittasyāṃśamaṣṭamaṃ praṇaṣṭasvāmikamṛkthaṃ rājātryabdaṃ nidhāpayet
But one who speaks falsely is to be fined an eighth part of his known wealth. Property whose owner has been lost the king should have kept in deposit for three years.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.17
अर्वाक् त्र्यब्दाद्धरेत् स्वामी परेण नृपतिर्हरेत् ममेदमिति यो ब्रूयात् सो ऽर्थयुक्तो यथाविधि
arvāk tryabdāddharet svāmī pareṇa nṛpatirharet mamedamiti yo brūyāt so 'rthayukto yathāvidhi
Within the three years the owner may take it; after that the king takes it. He who says "this is mine" is (then) entitled to the property in the prescribed manner.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.18
सम्पाद्य रूपसङ्ख्यादीन् स्वामी तद् द्रव्यमर्हति :न् १ सत्प्रजा इति घ॥ , ञ॥ च २ सुभगा विटभीतेवेत्यादिः, करमाददेदित्यन्तः पाठः झ॥ पुस्तके नास्ति ३ द्विजे ऽर्पयेदिति ञ॥ , ट॥ च ४ अमृतं वदतो ग्राह्यमिति ट॥ :प् ३१० बालदायादिकमृक्थं(१) तावद्राजानुपालयेत्
sampādya rūpasaṅkhyādīn svāmī tad dravyamarhati :n 1 satprajā iti gha.. , ña.. ca 2 subhagā viṭabhītevetyādiḥ, karamādadedityantaḥ pāṭhaḥ jha.. pustake nāsti 3 dvije 'rpayediti ña.. , ṭa.. ca 4 amṛtaṃ vadato grāhyamiti ṭa.. :p 310 bāladāyādikamṛkthaṃ(1) tāvadrājānupālayet
Having furnished (its) shape, number and the like, the owner deserves that property. The inheritance of a minor heir the king should protect for as long (as follows).
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.19
यावत्स्यात्स समावृत्तो यावद्वातीतशैशवः बालपुत्रासु चैवं स्याद्रक्षणं निष्कलासु च
yāvatsyātsa samāvṛtto yāvadvātītaśaiśavaḥ bālaputrāsu caivaṃ syādrakṣaṇaṃ niṣkalāsu ca
— as long as he has not completed his studentship, until his childhood has passed. And in the same way there should be protection for women with infant sons and for those left without support.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition — the model flagged this verse as uncertain
AgP 222.20
पतिव्रतासु च स्त्रीषु विधबास्वातुरासु च जीवन्तीनान्तु तासां ये संहरेयुः स्ववान्धवाः
pativratāsu ca strīṣu vidhabāsvāturāsu ca jīvantīnāntu tāsāṃ ye saṃhareyuḥ svavāndhavāḥ
And in the case of women devoted to their husbands, and of widows and the sick — those kinsmen of theirs who, while they are still living, would seize (their property):
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.21
ताञ्छिष्याच्चौरदण्डेन धार्मिकः पृथिवीपतिः सामान्यतो हृतञ्चौरैस्तद्वै दद्यात् स्वयं नृपः
tāñchiṣyāccauradaṇḍena dhārmikaḥ pṛthivīpatiḥ sāmānyato hṛtañcauraistadvai dadyāt svayaṃ nṛpaḥ
the righteous lord of the earth should punish them with the punishment for thieves; and what has been taken by thieves in general the king should himself make good.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.22
चौररक्षाधिकारिभ्यो राजापि हृतमाप्नुयात् अहृते यो हृतं ब्रूयान्निःसार्यो दण्ड्य एव सः
caurarakṣādhikāribhyo rājāpi hṛtamāpnuyāt ahṛte yo hṛtaṃ brūyānniḥsāryo daṇḍya eva saḥ
Even the king may recover what was taken from the officers charged with guarding against thieves; but he who says something was taken when nothing was taken is to be banished and indeed fined.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.23
न तद्राज्ञा प्रदातव्यं गृहे यद् गृहगैर् हृतं स्वराष्ट्रपण्यादादद्याद्राजा विंशतिमं द्विज
na tadrājñā pradātavyaṃ gṛhe yad gṛhagair hṛtaṃ svarāṣṭrapaṇyādādadyādrājā viṃśatimaṃ dvija
What has been taken in a house by those living in the house is not to be made good by the king; from the merchandise of his own realm the king may take a twentieth, O twice-born.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.24
शुल्कांशं परदेशाच्च क्षयव्ययप्रकाशकं ज्ञात्वा सङ्कल्पयेच्छुल्कं लाभं वणिग्यथाप्नुयात्
śulkāṃśaṃ paradeśācca kṣayavyayaprakāśakaṃ jñātvā saṅkalpayecchulkaṃ lābhaṃ vaṇigyathāpnuyāt
And (he may take) a share as duty from goods from another country; knowing what reveals the losses and expenses, he should fix the duty in such a way that the merchant still gets a profit.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.25
विंशांशं लाभमादद्याद्दण्डनीयस्ततो ऽन्यथा स्त्रीणां प्रव्रजितानाञ्च(२) तरशुल्कं विवर्जयेत्
viṃśāṃśaṃ lābhamādadyāddaṇḍanīyastato 'nyathā strīṇāṃ pravrajitānāñca(2) taraśulkaṃ vivarjayet
He may take a twentieth part of the profit; otherwise he is liable to punishment. He should exempt women and wandering ascetics from the ferry-toll.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.26
तरेषु दासदोषेण नष्टं दासांस्तु दापयेत् शूकधान्येषु षड्भागं शिम्बिधान्ये तथाष्टमं
tareṣu dāsadoṣeṇa naṣṭaṃ dāsāṃstu dāpayet śūkadhānyeṣu ṣaḍbhāgaṃ śimbidhānye tathāṣṭamaṃ
At ferry-crossings he should make the boatmen pay for what is lost through the boatmen's fault. Of bearded grains (he should take) a sixth part, and of pod-grains an eighth.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition — the model flagged this verse as uncertain
AgP 222.27
राजा वन्यार्थमादद्याद्देशकालानुरूपकं पञ्चषड्भागमादद्याद् राजा पशुहिरण्ययोः
rājā vanyārthamādadyāddeśakālānurūpakaṃ pañcaṣaḍbhāgamādadyād rājā paśuhiraṇyayoḥ
The king should take (a share) for forest produce in accordance with place and time; the king should take a fifth or a sixth part of cattle and gold,
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.28
गन्धौषधिरसानाञ्च पुष्पमूलफलस्य च :न् १ बालदायादिकं युक्तमिति ख॥ , ग॥ , घ॥ , ञ॥ च २ स्त्रीणाञ्चैव द्विजातीनामिति ट॥ :प् ३११ पत्रशाकतृणानाञ्च वंशवैणवचर्मणां
gandhauṣadhirasānāñca puṣpamūlaphalasya ca :n 1 bāladāyādikaṃ yuktamiti kha.. , ga.. , gha.. , ña.. ca 2 strīṇāñcaiva dvijātīnāmiti ṭa.. :p 311 patraśākatṛṇānāñca vaṃśavaiṇavacarmaṇāṃ
and of perfumes, herbs and juices, and of flowers, roots and fruit, and of leaves, greens and grass, of bamboos, reeds and hides,
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.29
वैदलानाञ्च भाण्डानां सर्वस्याश्ममयस्य च षड्भागमेव चादद्यान् मधुमांसस्य सर्पिषः
vaidalānāñca bhāṇḍānāṃ sarvasyāśmamayasya ca ṣaḍbhāgameva cādadyān madhumāṃsasya sarpiṣaḥ
and of wares made of split cane, and of everything made of stone; and he should take just a sixth part of honey, meat and clarified butter.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.30
म्रियन्नपि न चादद्याद् ब्राह्मणेभ्यस् तथा करं यस्य राज्ञस्तु विषये श्रोत्रियः सीदति क्षुधा
mriyannapi na cādadyād brāhmaṇebhyas tathā karaṃ yasya rājñastu viṣaye śrotriyaḥ sīdati kṣudhā
Even if he is dying he should not take a tax from Brahmins; the king in whose territory a learned Vedic scholar sinks down from hunger —
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.31
तस्य सीदति तद्राष्ट्रं व्याधिदुर्भिक्षतस्करैः श्रुतं वृत्तन्तु विज्ञाय वृत्तिं तस्य प्रकल्पयेत्
tasya sīdati tadrāṣṭraṃ vyādhidurbhikṣataskaraiḥ śrutaṃ vṛttantu vijñāya vṛttiṃ tasya prakalpayet
his realm sinks down through disease, famine and thieves. Having learned that (the man is) learned and of good conduct, he should provide him a livelihood,
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.32
रक्षेच्च सर्वतस्त्वेनं पिता पुत्रमिवौरसं संरक्ष्यमणो राज्ञा यः कुरुते धर्ममन्वहं
rakṣecca sarvatastvenaṃ pitā putramivaurasaṃ saṃrakṣyamaṇo rājñā yaḥ kurute dharmamanvahaṃ
and should protect him on all sides as a father his own son. He who, being protected by the king, practises dharma day by day —
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.33
तेनायुर्वर्धते राज्ञो द्रविणं राष्ट्रमेव च कर्म कुर्युर् नरेन्द्रस्य मासेनैकञ्च(१) शिल्पिनः
tenāyurvardhate rājño draviṇaṃ rāṣṭrameva ca karma kuryur narendrasya māsenaikañca(1) śilpinaḥ
by him the king's lifespan, wealth and realm itself increase. Craftsmen should do work for the king one (day) a month,
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition
AgP 222.34
भुक्तमात्रेण ये चान्ये स्वशरीरोपजीयिनः ॥३४
bhuktamātreṇa ye cānye svaśarīropajīyinaḥ //34
and likewise the others who live by their own body, (working) merely for their food.
AI translation rendered from the Sanskrit, not a published edition